Τα πορίσματα ανακοινώνονται μία ημέρα μετά την ολοκλήρωση της νομοθεσίας αποζημίωσης, εγείροντας ερωτήματα για το πώς η απόδοση ευθυνών συμβαδίζει με την αντίδραση της Δανίας.
Η Γροιλανδία θα παρουσιάσει την Παρασκευή 28 Αυγούστου δύο πολυαναμενόμενες εκθέσεις, οι οποίες εξετάζουν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συνδέονται με ιστορικές υποθέσεις, στις οποίες Γροιλανδές γυναίκες και κορίτσια υπέστησαν την τοποθέτηση ενδομήτριων αντισυλληπτικών συσκευών (IUD) και άλλων μορφών αντισύλληψης, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσον οι ενέργειες της Δανίας μπορούν να θεωρηθούν νομικά ως γενοκτονία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ενδομήτρια αντισυλληπτική συσκευή (IUD) είναι μέθοδος αντισύλληψης που τοποθετείται στη μήτρα για την αποφυγή εγκυμοσύνης. Πάνω από 4.000 Γροιλανδές γυναίκες και κορίτσια υποβλήθηκαν σε τοποθέτηση IUD στο πλαίσιο καμπάνιας αντισύλληψης υπό τη διοίκηση της Δανίας, η οποία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960, με πολλές από αυτές να δηλώνουν αργότερα ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς ή δεν είχαν δώσει τη συγκατάθεσή τους.
Τα πορίσματα θα δημοσιοποιηθούν μόλις μία ημέρα αφότου το δανικό κοινοβούλιο αναμένεται να οριστικοποιήσει τη νομοθεσία αποζημιώσεων για τις θιγόμενες γυναίκες, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το πώς η αποτίμηση ευθύνης στις εκθέσεις θα συνυπάρξει με την υφιστάμενη αντίδραση της Δανίας.
Η Δανία διαχειριζόταν το σύστημα υγείας της Γροιλανδίας έως το 1992. Το 2024, η αυτόνομη κυβέρνηση της Γροιλανδίας ζήτησε από ανεξάρτητους ειδικούς να διερευνήσουν αν το δανικό κράτος διέπραξε γενοκτονία και παραβίασε το διεθνές δίκαιο.
«Ως κοινωνία πρέπει να έχουμε όλα τα γεγονότα πάνω στο τραπέζι, αλλά πρέπει επίσης να βρούμε τρόπους να προχωρήσουμε μαζί. Γι’ αυτό η έρευνα θα εξετάσει επίσης πώς το τραύμα που προκάλεσε η Υπόθεση Αντισύλληψης έχει επηρεάσει την κοινωνία επί γενεές», ανέφερε η κυβέρνηση της Γροιλανδίας σε ανακοίνωσή (πηγή στα Αγγλικά) της το 2024.
Τα αποτελέσματα αναμένεται πλέον να δημοσιοποιηθούν την Παρασκευή.
Η νέα έρευνα είναι ανεξάρτητη από την προηγούμενη κοινή ιστορική έκθεση Δανίας–Γροιλανδίας που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025 και ακολούθησε μια δημόσια συγγνώμη από τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρεντερίκσεν. Ενώ εκείνη η έρευνα ανασυνέστησε τι συνέβη και πώς εφαρμόστηκε το πρόγραμμα αντισύλληψης, οι νέες εκθέσεις εξετάζουν πώς αυτές οι πρακτικές πρέπει να ερμηνευθούν υπό το πρίσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου.
Τι θα περιλαμβάνουν οι εκθέσεις
Σύμφωνα με νομικούς ειδικούς, οι εκθέσεις που θα δημοσιευθούν την Παρασκευή δεν θα καθορίζουν από μόνες τους νομικά δεσμευτική ευθύνη.
«Οι εκθέσεις δεν θα έχουν άμεσο, δεσμευτικό νομικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, ανάλογα με τα πορίσματα, μπορεί να οδηγήσουν σε πολιτικές πρωτοβουλίες», δήλωσε στο Euronews Health ο Σούνε Κλίνγκε, επίκουρος καθηγητής συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης.
Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι η υπόθεση δύσκολα θα πληροί το νομικό όριο για τη στοιχειοθέτηση γενοκτονίας.
«Η Σύμβαση για τη Γενοκτονία των Ηνωμένων Εθνών (πηγή στα Αγγλικά), σε συνδυασμό με τη νομολογία, θα αποτελέσει τη νομική βάση για τυχόν διαπίστωση ευθύνης για γενοκτονία. Η γενοκτονία θεμελιώνεται στην ιδιαίτερη πρόθεση του δράστη να τελέσει τις πράξεις επειδή δεν αναγνωρίζει στο θιγόμενο συλλογικό υποκείμενο το δικαίωμα ύπαρξης ως ομάδα», δήλωσε στο Euronews Health ο Φρέντρικ Χάρχοφ, ειδικός στο διεθνές δίκαιο στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας και πρώην δικαστής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο των Ηνωμένων Εθνών για την πρώην Γιουγκοσλαβία.
«Επομένως είναι απίθανο η έκθεση να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι διαπράχθηκε γενοκτονία· και αν μία από τις δύο εκθέσεις το κάνει, θα σφάλλει», πρόσθεσε ο Χάρχοφ.
Παράλληλα σημείωσε ότι, παρότι μια δημόσια έκθεση μπορεί να έχει ενδεικτικό χαρακτήρα, ποινική ευθύνη για γενοκτονία μπορεί να αποδοθεί μόνο από αρμόδιο δικαστήριο.
Οι εκθέσεις ενδέχεται επίσης να εντοπίσουν άλλες παραβιάσεις διεθνών ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν την πολιτική και νομική αντιμετώπιση της υπόθεσης.
Η σημασία τους ενδέχεται επομένως να εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς οι κυβερνήσεις, οι θιγόμενες γυναίκες και τα δικαστήρια θα αξιοποιήσουν τα πορίσματα στη συνέχεια.
«Αφού δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί γενοκτονία λόγω απουσίας της απαιτούμενης ειδικής πρόθεσης, η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών καθίσταται καθοριστική», συμπλήρωσε ο Χάρχοφ.
Γιατί υπάρχουν δύο εκθέσεις;
Αρχικά, η Γροιλανδία όρισε μια τετραμελή ομάδα εμπειρογνωμόνων για να πραγματοποιήσει την έρευνα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ωστόσο, η ομάδα στη συνέχεια χωρίστηκε στα δύο λόγω αυτού που η κυβέρνηση περιέγραψε ως «διαφωνίες ως προς την επιστημονική προσέγγιση (πηγή στα Αγγλικά)», με αποτέλεσμα η Γροιλανδία να καταλήξει να λαμβάνει δύο εκθέσεις αντί για μία.
Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας ανέφερε ότι και οι δύο εκθέσεις υποβλήθηκαν στη συνέχεια σε εξωτερικό έλεγχο της μεθοδολογίας και των επιστημονικών τους προδιαγραφών.
Δεν έχει αποκαλύψει αν οι διαφωνίες αφορούσαν και τα συμπεράσματα των ειδικών ούτε ποιος συνέταξε καθεμία από τις δύο εκθέσεις.
Ειδικός ζήτησε να δοθούν στη δημοσιότητα νωρίτερα οι εκθέσεις
Ο χρόνος δημοσίευσης έχει ήδη προκαλέσει κριτική, καθώς η Δανία προχωρά με τη νομοθεσία αποζημιώσεων πριν δοθούν στη δημοσιότητα οι αξιολογήσεις.
Οι εκθέσεις είχαν ολοκληρωθεί και παραδοθεί στην κυβέρνηση της Γροιλανδίας από τον Φεβρουάριο, αλλά η δημοσιοποίησή τους καθυστέρησε, καθώς μεταφράστηκαν, αξιολογήθηκαν από ομοτίμους και προετοιμάστηκαν για δημοσίευση.
Το δανικό κοινοβούλιο πρόκειται να πραγματοποιήσει την τελική ψηφοφορία για το νομοσχέδιο αποζημίωσης την Πέμπτη, μία ημέρα πριν η κυβέρνηση της Γροιλανδίας παρουσιάσει τις εκθέσεις.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο σχήμα, οι γυναίκες που υπέστησαν αντισύλληψη χωρίς συναίνεση κατά την περίοδο που η Δανία ήταν υπεύθυνη για το σύστημα υγείας της Γροιλανδίας θα δικαιούνται 300.000 κορώνες Δανίας (40.000 ευρώ).
Στις αρχές του μήνα, ένας από τους ειδικούς που ανέλαβαν τη διερεύνηση της υπόθεσης, ο Γιόνας Κριστόφερσεν, κάλεσε την κυβέρνηση της Γροιλανδίας να δημοσιεύσει τις εκθέσεις πριν το δανικό κοινοβούλιο ολοκληρώσει τη νομοθεσία αποζημιώσεων, υποστηρίζοντας ότι οι βουλευτές πρέπει να έχουν πρόσβαση στα πορίσματα πριν ψηφίσουν τον νόμο.
«Είναι θεμελιωδώς προβληματικό σε μια δημοκρατία το γεγονός ότι το [δανικό κοινοβούλιο] θα ψηφίσει έναν νόμο χωρίς να γνωρίζει τις εκθέσεις που έχουν συντάξει ανεξάρτητοι ειδικοί. Η κυβέρνηση της Γροιλανδίας θα πρέπει, επομένως, να δημοσιεύσει αμέσως τις εκθέσεις, ενώ και το [δανικό κοινοβούλιο] πρέπει να ενημερωθεί γι’ αυτές, ώστε η όλη υπόθεση να συζητηθεί με πλήρη ενημέρωση», έγραψε ο Κριστόφερσεν σε ανακοίνωσή (πηγή στα Αγγλικά) του.
«Η υπόθεση έχει βλάψει τις σχέσεις μεταξύ Δανίας και Γροιλανδίας και, κατά τη γνώμη μου, είναι προς το συμφέρον όλων να υπάρχει πλήρης διαφάνεια», πρόσθεσε.
Ο Χάρχοφ θεωρεί επίσης ότι η απόφαση του κοινοβουλίου να προχωρήσει με το νομοσχέδιο χωρίς να περιμένει τις εκθέσεις αποτελεί «σφάλμα».
Ωστόσο, ανέφερε ότι το σχήμα αποζημίωσης δεν θα εμποδίσει τις Γροιλανδές γυναίκες να αναζητήσουν περαιτέρω νομική προστασία, εάν οι εκθέσεις διαπιστώσουν ευρύτερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή ευθύνη από πλευράς Δανίας.
Ο Κλίνγκε πρόσθεσε ότι οι Δανοί πολιτικοί είναι «πάντα ελεύθεροι να τροποποιούν νόμους και να διευρύνουν το σχήμα», επισημαίνοντας παράλληλα ότι το ποσό των 300.000 κορωνών Δανίας βρίσκεται ήδη στο ανώτατο όριο των αποζημιώσεων που έχουν δοθεί σε αντίστοιχες υποθέσεις.
Στις αρχές του μήνα, η υπουργός Υγείας της Δανίας Ίντα Όουκεν δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν ήθελε να περιμένει τις εκθέσεις προτού το κοινοβούλιο εγκρίνει το σχήμα αποζημίωσης για τις Γροιλανδές γυναίκες που επηρεάζονται από την υπόθεση αντισύλληψης.
«Για εμάς ήταν απολύτως κρίσιμο να μην καθυστερήσουμε τίποτα. Οι γυναίκες έχουν ήδη περιμένει αρκετά», δήλωσε η Όουκεν στο δανικό πρακτορείο ειδήσεων Ritzau.