Ανάμεικτες αντιδράσεις από πολιτικούς και οργανώσεις – Στο επίκεντρο η πρωτοβουλία «My Voice, My Choice»
Οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών και ακτιβιστές χαιρέτισαν την απόφαση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την προσβάσιμη άμβλωση σε ολόκληρη την Ευρώπη, χαρακτηρίζοντάς την «ιστορικό» βήμα για τα δικαιώματα των γυναικών και την ευρωπαϊκή δημοκρατία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η κίνηση αποτελεί ένα ασυνήθιστο βήμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η πολιτική υγείας καθορίζεται συνήθως σε εθνικό επίπεδο.
Την Πέμπτη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιήσουν ένα κοινωνικό ταμείο της ΕΕ για να παρέχουν πρόσβαση σε ασφαλή και νόμιμη άμβλωση σε γυναίκες που εμποδίζονται να το πράξουν στη χώρα καταγωγής τους.
Τα κράτη μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν το ήδη υπάρχον Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο Plus (ESF+), το οποίο συμβάλλει σε κοινωνικές, εκπαιδευτικές, εργασιακές και υγειονομικές πολιτικές, σε εθελοντική βάση και σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, ώστε να παρέχουν τέτοια στήριξη.
«Γνωρίζαμε πολύ καλά τις αρμοδιότητες που έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτόν τον τομέα, οι οποίες είναι περιορισμένες», δήλωσε στο Euronews η αναπληρώτρια διευθύντρια Ευρώπης του Κέντρου για τα Αναπαραγωγικά Δικαιώματα, Κατρίνε Τόμασεν, επισημαίνοντας ότι η Ένωση μπορεί να υποστηρίζει, να συντονίζει ή να συμπληρώνει τις δράσεις των κρατών μελών, αλλά δεν μπορεί να παρεμβαίνει σε εθνικούς νόμους, όπως είναι οι πολιτικές υγείας.
Η Επιτροπή δεν προχώρησε στη δημιουργία νέου μηχανισμού χρηματοδότησης, όπως είχε ζητήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε μη δεσμευτικό ψήφισμα που υιοθετήθηκε τον Δεκέμβριο.
Επικριτές υποστήριξαν ότι, αρνούμενη να δημιουργήσει ειδικό ταμείο και παραπέμποντας σε ήδη υπάρχον, η ΕΕ ουσιαστικά απέτυχε να αναλάβει δράση και απέρριψε την πρόταση.
Ωστόσο, οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών εκτιμούν ότι η απόφαση επιβεβαιώνει πως η ΕΕ έχει την αρμοδιότητα να ενεργεί στον τομέα της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και δημιουργεί έναν δρόμο προς την προσβάσιμη άμβλωση.
«Μέχρι πρότινος δεν ήταν σαφές ότι τα κράτη μέλη μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για να παρέχουν φροντίδα άμβλωσης σε γυναίκες που αντιμετωπίζουν εμπόδια», δήλωσε η Τόμασεν. «Η απόφαση της Επιτροπής είναι πραγματικά η πρώτη φορά που επιβεβαιώνεται και αποφασίζεται ότι τα κονδύλια της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν με αυτόν τον τρόπο».
Τα κράτη μέλη που επιθυμούν να αξιοποιήσουν το ESF+ για να προσφέρουν προσβάσιμες υπηρεσίες άμβλωσης θα πρέπει πλέον να καταρτίσουν προγράμματα και να καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο οι ασθενείς μπορούν να επωφεληθούν.
«My Voice, My Choice»
Η απόφαση της Επιτροπής ήρθε σε απάντηση στο αίτημα της πρωτοβουλίας πολιτών «My Voice, My Choice» για τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού αλληλεγγύης που θα εγγυάται ασφαλή και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στην άμβλωση για όλες τις γυναίκες.
Το «My Voice, My Choice» είναι μια Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών (ECI), μηχανισμός που επιτρέπει στους πολίτες να καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει νέα νομοθεσία.
Εάν μια πρωτοβουλία συγκεντρώσει την υποστήριξη τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου πολιτών σε τουλάχιστον επτά χώρες της ΕΕ, τότε πρέπει να συζητηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο είτε να προτείνει νομοθετικά μέτρα είτε να αιτιολογήσει γιατί δεν θα το πράξει.
Η πρωτοβουλία «My Voice, My Choice» συγκέντρωσε 1.124.513 υπογραφές και από τα 27 κράτη μέλη.
«Το My Voice, My Choice ξεκίνησε στους δρόμους, ξεκίνησε από μια ομάδα γυναικών που είχαν κουραστεί να αντιμετωπίζονται οι γυναίκες ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας», δήλωσε στο Euronews η συντονίστρια της πρωτοβουλίας, Νίκα Κόβατς.
«Αποφασίσαμε να αναλάβουμε δράση και φέραμε κάτι στο τραπέζι. Φέραμε τη δική μας καρέκλα σε μέρη όπου συνήθως δεν έχουμε καρέκλες», πρόσθεσε.
Το κίνημα απέκτησε διασυνοριακή δυναμική, με ακτιβιστές για τα δικαιώματα των γυναικών να κινητοποιούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Με περισσότερους από ένα εκατομμύριο ακόλουθους στο Instagram, το «My Voice, My Choice» ανέπτυξε και ισχυρή διαδικτυακή παρουσία.
Η Ολλανδή δημοσιογράφος Μπελ ντε Γιονγκ έκανε εκστρατεία υπέρ της πρωτοβουλίας στη Μάλτα, όπου η άμβλωση παραμένει ποινικοποιημένη και αυστηρά περιορισμένη. Περιέγραψε τις δυσκολίες οργάνωσης επί τόπου, σημειώνοντας ότι πολλές γυναίκες δίσταζαν να κατέβουν στους δρόμους λόγω στιγματισμού και φόβου νομικών συνεπειών.
Η ντε Γιονγκ δήλωσε στο Euronews ότι η επιτυχία της καμπάνιας στη Μάλτα οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο διαδίκτυο, «ώστε οι άνθρωποι να μην χρειάζεται να βγουν στους δρόμους ή να δείξουν το πρόσωπό τους», προσθέτοντας ότι συγκέντρωσε 4.000 υπογραφές για τη Μάλτα, περισσότερες από το διπλάσιο όσων ανέμενε.
«Χάρη στο My Voice, My Choice, δεν έχουμε πλέον δικαιολογία να διώκουμε ποινικά γυναίκες επειδή αναζητούν υγειονομική περίθαλψη, αφού πληρώνουμε για να μεταβαίνουν στο εξωτερικό μέσω αυτού του ευρωπαϊκού μηχανισμού. Άρα τίθεται το ερώτημα: πότε θα την αποποινικοποιήσουμε; Αυτή θα είναι η επόμενη μάχη μας στη Μάλτα», πρόσθεσε.
Αντιδράσεις από το πολιτικό φάσμα
Αρκετά μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εξέφρασαν ικανοποίηση για τις δηλώσεις της Επιτροπής.
«Για πρώτη φορά η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι οι χώρες μπορούν να χρησιμοποιήσουν ευρωπαϊκά κονδύλια για να στηρίξουν την πρόσβαση στη φροντίδα άμβλωσης. Πρόκειται για νίκη για τις Ευρωπαίες γυναίκες», δήλωσε ο Σλοβένος σοσιαλιστής ευρωβουλευτής Ματιάζ Νέμετς, ο οποίος είχε αποστείλει επιστολή προς την Επιτροπή πριν από την απόφαση.
Η πρόεδρος της Renew Europe, Βαλερί Αγέρ, δήλωσε ότι η απόφαση «σηματοδοτεί πραγματική πρόοδο για τα δικαιώματα των γυναικών», υπογραμμίζοντας ότι η Επιτροπή δεν είχε ποτέ στο παρελθόν διατυπώσει τόσο ξεκάθαρα ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να στηρίξει την πρόσβαση σε ασφαλή άμβλωση.
Άλλοι ευρωβουλευτές, όπως η Έμμα Φουρό από την Ομάδα της Αριστεράς και η Γαλλίδα ευρωβουλευτής Μελίσα Καμαρά από τους Πράσινους/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία, χαρακτήρισαν την κίνηση βήμα προς τα εμπρός, αλλά θα επιθυμούσαν ειδικό προϋπολογισμό.
Από την άλλη πλευρά, το ισπανικό ακροδεξιό κόμμα Vox υποστήριξε ότι η Επιτροπή απέρριψε την πρωτοβουλία «My Voice, My Choice», καθώς δεν θα υπάρξει ειδικό ταμείο για τη χρηματοδότηση αμβλώσεων στο εξωτερικό. «Η Επιτροπή απλώς προσπαθεί να διασώσει πολιτικά την πρωτοβουλία επισημαίνοντας υφιστάμενα εργαλεία», αναφέρεται σε ανακοίνωση του κόμματος.
Η ιταλική αντι-αμβλωτική οργάνωση Pro Vita & Famiglia θεώρησε επίσης ότι η πρωτοβουλία απορρίφθηκε, επικρίνοντας παράλληλα το άνοιγμα στη χρήση κονδυλίων του ESF+ για τη χρηματοδότηση της αναπαραγωγικής υγείας. «Ζητούμε από την ιταλική κυβέρνηση να μην χρησιμοποιήσει αυτά τα χρήματα για την προώθηση αμβλώσεων», δήλωσε η εκπρόσωπος Μαρία Ρακέλε Ρούιου.
Πολιτικές άμβλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Ορισμένες χώρες της ΕΕ διαθέτουν ιδιαίτερα περιοριστική νομοθεσία για την άμβλωση. Πλήρης απαγόρευση ισχύει στη Μάλτα, όπου η άμβλωση δεν επιτρέπεται υπό καμία προϋπόθεση, ενώ στην Πολωνία επιτρέπεται μόνο όταν η σύλληψη προκύπτει από σεξουαλική βία ή όταν υπάρχει κίνδυνος για την υγεία της γυναίκας.
Τον Ιανουάριο του 2021, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας απαγόρευσε τις αμβλώσεις σε περιπτώσεις δυσμορφίας του εμβρύου, που έως τότε αποτελούσαν τη συχνότερη αιτία διακοπής κύησης στη χώρα.
Αρκετές χώρες της ΕΕ έχουν προχωρήσει σε μέτρα για τη διασφάλιση του δικαιώματος σε ασφαλή άμβλωση. Η Γαλλία, για παράδειγμα, το κατοχύρωσε συνταγματικά, ενώ το Λουξεμβούργο και οι Κάτω Χώρες κατήργησαν τις υποχρεωτικές περιόδους αναμονής.
Η Σουηδία, η Γαλλία και οι Κάτω Χώρες κατατάσσονται υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τα δικαιώματα άμβλωσης, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Άτλαντα Πολιτικών Άμβλωσης 2025. Στις τελευταίες θέσεις παραμένουν η Μάλτα και η Πολωνία, μαζί με την Ανδόρα, το Λιχτενστάιν και το Μονακό.
Ορισμένες χώρες διαθέτουν πιο χαλαρή νομοθεσία, αλλά στερούνται νομικών εγγυήσεων που να αποποινικοποιούν πλήρως την άμβλωση, ευρείας διαθεσιμότητας υπηρεσιών, εθνικής υγειονομικής κάλυψης ή κρατικής ενημέρωσης για το ζήτημα.
Άλλα κράτη μέλη έχουν καταγράψει νέους περιορισμούς, αυξημένη παρενόχληση παρόχων υπηρεσιών άμβλωσης και διάδοση παραπληροφόρησης γύρω από το θέμα.