Έξι στις δέκα ευρωπαϊκές συναλλαγές περνούν από αμερικανικές υποδομές όπως Visa, Mastercard και PayPal. Η Κομισιόν θέλει να το αλλάξει με το ψηφιακό ευρώ, το πιο φιλόδοξο σχέδιό της.
Η εξάρτηση της ΕΕ από ξένα συστήματα πληρωμών έχει καταστεί πλέον προβληματική σε μια εποχή εμπορικών πολέμων, κυρώσεων και γεωπολιτικού κατακερματισμού.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ευρώπη ακολουθεί μια στρατηγική δύο πυλώνων: Μια δημόσια πρωτοβουλία, το ψηφιακό ευρώ, ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας που εκδίδεται από την ΕΚΤ, και μια ιδιωτική πρωτοβουλία, δίκτυα πληρωμών από λογαριασμό σε λογαριασμό όπως το Wero, τα οποία στηρίζονται από τις μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχεδιάζει να εκδώσει ψηφιακό χρήμα που θα αποτελεί άμεση απαίτηση έναντι της κεντρικής τράπεζας, και όχι μιας εμπορικής τράπεζας. Δεν θα παρουσιάζει διακυμάνσεις όπως το Bitcoin, δεν θα διεκπεραιώνεται μέσω των ΗΠΑ όπως μια χρεωστική κάρτα και θα έχει καθεστώς νόμιμου χρήματος, σε αντίθεση με τα stablecoins.
Η ΕΚΤ σχεδιάζει να επιλέξει παρόχους υπηρεσιών πληρωμών από τις αρχές του 2026, να ξεκινήσει έναν 12μηνο πιλοτικό κύκλο με πραγματικές συναλλαγές στα τέλη του 2027 και, υπό την προϋπόθεση της πολιτικής έγκρισης, ενδεχομένως να εκδώσει το ψηφιακό ευρώ γύρω στο 2029.
Η τελευταία αυτή προϋπόθεση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη.
Το νομοθετικό αδιέξοδο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για τον κανονισμό του ψηφιακού ευρώ τον Ιούνιο του 2023. Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχει ακόμη υιοθετήσει διαπραγματευτική θέση. Η Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής (ECON) έχει μπλοκάρει επανειλημμένα βασικές τροπολογίες, μεταξύ των οποίων διατάξεις που θα επέβαλλαν πλήρη διαδικτυακή λειτουργικότητα παράλληλα με λειτουργία εκτός σύνδεσης.
Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), η πολιτική ομάδα του εισηγητή του φακέλου, Φερνάντο Ναβαρέτε Ρόχας, πιέζει για έναν πιο περιορισμένο σχεδιασμό «offline-first», υπό την πίεση των τραπεζικών λόμπι που ανησυχούν για τον κίνδυνο αποδιαμεσολάβησης.
Εξετάζεται η δυνατότητα παράκαμψης μέσω της Ολομέλειας για τον Μάιο του 2026. Αν η επιτροπή ECON παραμείνει σε αδιέξοδο, οι ευρωβουλευτές θα μπορούσαν να ψηφίσουν απευθείας για την εντολή, παρακάμπτοντας τη διαδικασία στην επιτροπή.
Τα διακυβεύματα είναι μεγάλα. Χωρίς εντολή από το Κοινοβούλιο, δεν μπορούν να ξεκινήσουν οι τριμερείς διαπραγματεύσεις. Χωρίς αυτές, δεν θα υπάρξει νόμος και το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ δεν θα μπορεί να εκδώσει κανένα ψηφιακό ευρώ.
Η λάθος «ανάγνωση» οδηγεί σε αναποτελεσματικές λύσεις
Η Τζούντιθ Αρνάλ, ανώτερη ερευνήτρια στο CEPS και στο Real Instituto Elcano, ανησυχεί για τον τρόπο με τον οποίο οι Βρυξέλλες πλαισιώνουν το πρόβλημα.
«Φοβάμαι λίγο την τρέχουσα αφήγηση που ακούω στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», λέει. «Μπερδεύουν κάποια πράγματα, ουσιαστικά βάζοντας στο ίδιο καλάθι τη Visa, τη Mastercard, το Apple Pay, το Google Pay, τη Microsoft».
Το οικοσύστημα λιανικών πληρωμών, εξηγεί, έχει διακριτά επίπεδα. Η Visa και η Mastercard κυριαρχούν στο επίπεδο των σχημάτων, στους κανόνες και στις ράγες του συστήματος. Στην επεξεργασία και την απόκτηση συναλλαγών, όμως, «στηριζόμαστε αποκλειστικά σε εταιρείες με έδρα την ΕΕ. Άρα εκεί δεν υπάρχει εξάρτηση». Το Apple Pay και το Google Pay, αντίθετα, είναι ψηφιακά πορτοφόλια: βολικά μεν, αλλά όχι απειλή για την κυριαρχία. «Αυτό που δημιουργεί το Apple Pay είναι πιθανά ζητήματα ανταγωνισμού. Πρόκειται για ζητήματα άλλης φύσης και δεν πρέπει να τα συγχέουμε, γιατί η λάθος διάγνωση θα οδηγήσει σε λάθος φάρμακο».
Αυτό που την ανησυχεί ακόμη περισσότερο είναι ότι η συζήτηση «κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια αντι-αμερικανική ρητορική κατά εταιρειών, συγχέοντας την κυβέρνηση Τραμπ με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις». Άλλο πράγμα είναι η γεωπολιτική αντιπαράθεση, υποστηρίζει, και εντελώς άλλο «να κόψουμε απλώς και μόνο τα 27 κράτη μέλη από τα σχήματα της Visa και της Mastercard».
Ο ιδιωτικός τομέας κινείται ήδη
Το Wero, το πανευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι που υποστηρίζεται από την European Payments Initiative (EPI), λειτουργεί ήδη σε Γαλλία, Γερμανία και Βέλγιο, ενώ συμφωνίες διαλειτουργικότητας επεκτείνονται σε όλη την Ευρώπη. Ο επικεφαλής στρατηγικής της EPI, Λουντοβίκ Φραντσεσκόνι, έχει περιγράψει τόσο τις φιλοδοξίες όσο και τα όριά της.
«Η Ευρώπη είναι μια ανοικτή οικονομία και τα διεθνή σχήματα αντιπροσωπεύουν σήμερα έξι στις δέκα συναλλαγές, ιδίως στις διεθνείς πληρωμές», λέει. «Στόχος είναι η εξισορρόπηση και η προσφορά μιας εναλλακτικής λύσης. Μια ισχυρή ευρωπαϊκή λύση αυξάνει τον ανταγωνισμό, ενισχύει την ανθεκτικότητα και δίνει σε τράπεζες και εμπόρους περισσότερες επιλογές».
Όσον αφορά ειδικά το ψηφιακό ευρώ, ο Φραντσεσκόνι εμφανίζεται συγκρατημένα εποικοδομητικός: «Πιστεύουμε ότι το κλειδί είναι η συνεργασία, αν και ο τελικός ρόλος του ψηφιακού ευρώ, πέρα από τον νομισματικό του σκοπό, μένει ακόμη να καθοριστεί. Θα μπορέσουμε να συζητήσουμε τους καλύτερους τρόπους ένταξης του ψηφιακού ευρώ στο πορτοφόλι μας».
Το όραμα που περιγράφει είναι μια σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα: «Η Ευρώπη θα είναι ισχυρότερη αν οι δημόσιες και οι ιδιωτικές πρωτοβουλίες σχεδιαστούν ώστε να ενισχύουν η μία την άλλη, αντί να λειτουργούν παράλληλα ή με επικαλύψεις».
Οι προϋποθέσεις για την επιτυχία είναι ιδιαίτερα αυστηρές
Η Αρνάλ εντοπίζει τέσσερα εμπόδια για κάθε ευρωπαϊκή εναλλακτική λύση πληρωμών: οι έμποροι πρέπει να τη θεωρούν οικονομικότερη από τις κάρτες· οι καταναλωτές πρέπει να απολαμβάνουν μια αβίαστη διαδικασία, αντίστοιχη με το one-click checkout· η απάτη, που αυξάνεται με τις άμεσες πληρωμές επειδή «όταν είναι άμεση, έχει τελειώσει, τελεία και παύλα», πρέπει να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά· και πρέπει να θεσπιστούν ισχυροί μηχανισμοί επίλυσης διαφορών.
«Αυτές οι πρωτοβουλίες μπορούν να φτάσουν πολύ μακριά», λέει. «Αλλά πρέπει ακόμη να ικανοποιήσουν ορισμένες πρόσθετες προϋποθέσεις, και δεν είναι καθόλου φθηνό να καλυφθούν αυτές οι απαιτήσεις».
Υπάρχει, ωστόσο, και ένα απρόσμενο όφελος. Η πολιτική δυναμική γύρω από το ψηφιακό ευρώ έχει επιταχύνει τις πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τομέα. «Δεν είμαι καθόλου βέβαιη ότι, αν το ψηφιακό ευρώ δεν βρισκόταν στο τραπέζι, ο τραπεζικός κλάδος θα προχωρούσε τόσο γρήγορα σε αυτές τις συμφωνίες διαλειτουργικότητας», σημειώνει η Αρνάλ. «Η πολιτική ώθηση υπέρ του ψηφιακού ευρώ έχει επίσης οδηγήσει τον τραπεζικό τομέα να κινηθεί πιο αποφασιστικά στην προώθηση όσων ήταν προηγουμένως τεχνικά πιο δύσκολα».
Η προσπάθεια της Ευρώπης για κυριαρχία στις πληρωμές είναι πραγματική, αναγκαία και έχει ήδη καθυστερήσει. Όμως το ψηφιακό ευρώ δεν είναι πανάκεια. Δεν θα λειτουργεί σε διεθνές επίπεδο, θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τις τραπεζικές καταθέσεις αν σχεδιαστεί λανθασμένα και παραμένει μπλεγμένο σε νομοθετικές δυσκολίες.
Ενδέχεται να διαμορφώνεται μια πιο αποτελεσματική προσέγγιση: ένα πολυεπίπεδο οικοσύστημα, στο οποίο το Wero θα διαχειρίζεται τις εγχώριες και ευρωπαϊκές συναλλαγές, η Visa και η Mastercard τις διεθνείς πληρωμές και το ψηφιακό ευρώ θα προσφέρει ένα δημόσιο δίχτυ ασφαλείας, με τη στήριξη του ισολογισμού της ΕΚΤ.