Ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει ότι η τεχνολογία drones εξελίσσεται ταχύτερα απ’ όσο τις αγοράζουν οι κυβερνήσεις: μπορούν τα αμυντικά συστήματα να συμβαδίσουν;
Πριν από την εισβολή της Ρωσίας, καμία ευρωπαϊκή ένοπλη δύναμη δεν διέθετε περισσότερα από 2.000 drones. Τώρα, και οι δύο στρατοί καταναλώνουν έως και επτά εκατομμύρια μονάδες τον χρόνο. Τα drones έχουν περάσει από την κατηγορία του εξειδικευμένου γκάτζετ στον κορμό του σύγχρονου πολέμου και η Ευρώπη τρέχει να καλύψει την απόσταση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μόνοι τους οι αριθμοί αποτυπώνουν μια εντυπωσιακή μεταμόρφωση. Η Ουκρανία διπλασίασε την παραγωγή drones από 2,2 εκατ. το 2024 σε 4,5 εκατ. το 2025. Όμως ο όγκος είναι μόνο η μισή μάχη. Η πραγματική κούρσα είναι τεχνολογική· τα «σωθικά» αυτών των μηχανών καθίστανται παρωχημένα σχεδόν μόλις βγουν από τη γραμμή παραγωγής.
«Τα drones εξελίσσονται τεχνολογικά κάθε τρεις έως έξι μήνες», λέει ο Νικόλαους Λανγκ, διευθύνων σύμβουλος και ανώτερος εταίρος στη BCG και επικεφαλής παγκοσμίως του BCG Henderson Institute. «Άρα είναι δύσκολο να αγοράζεις εκατομμύρια drones που θα είναι απαρχαιωμένα σε 12 μήνες από τώρα». Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο προμηθειών που κανένα υπουργείο Άμυνας δεν έχει ακόμη λύσει πλήρως: μέχρι να υπογραφεί μια σύμβαση, το σύστημα που καλύπτει μπορεί ήδη να θεωρείται ξεπερασμένο.
Χώρες όπως η Φινλανδία διαπιστώνουν πόσο γρήγορα το λογισμικό, οι επικοινωνίες, η πλοήγηση και οι τεχνολογίες αντιμετώπισης παρεμβολών χάνουν τη στρατηγική τους χρησιμότητα. Το ουκρανικό πεδίο μάχης έχει γίνει το πιο σκληρό δοκιμαστήριο στον κόσμο και οι ουκρανικές ομάδες έχουν μειώσει τους κύκλους σχεδιασμού και ανάπτυξης από μήνες σε εβδομάδες, επιτρέποντας τα δεδομένα από την πρώτη γραμμή να τροφοδοτούν απευθείας βελτιώσεις στον σχεδιασμό των επόμενων γενιών drones.
Αυτό έχει πυροδοτήσει έναν διαρκή κύκλο προσαρμογής, τύπου «γάτας με το ποντίκι»: τα drones οπτικής ίνας ήταν σχεδόν καινοτομία το 2024, όμως μέχρι το 2025 η ρωσική παραγωγή μόνο ενός μοντέλου έφτασε τουλάχιστον τις έξι χιλιάδες μονάδες τον μήνα. Ο ρυθμός είναι καταιγιστικός και ο παραδοσιακός ευρωπαϊκός μηχανισμός προμηθειών δεν είναι φτιαγμένος για κάτι τέτοιο.
Το κενό στην αξιοποίηση
Εδώ βρίσκεται η βασική ευαλωτότητα της Ευρώπης. Η ήπειρος πρωτοστατεί στην έρευνα, παράγοντας δημοσιεύσεις παγκόσμιου επιπέδου στην τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική τεχνολογία και τις τηλεπικοινωνίες. Όμως οι ακαδημαϊκές επιδόσεις δεν κερδίζουν πολέμους. Τα ευρωπαϊκά εργαστήρια δεν μετατρέπουν τις ανακαλύψεις σε επιχειρησιακά συστήματα για το πεδίο μάχης.
«Η Ευρώπη κινείται ακόμη στο στάδιο της εξερεύνησης, ενώ οι ΗΠΑ βρίσκονται στο στάδιο της αξιοποίησης», λέει ο Λανγκ. Η Ουάσινγκτον έχει επενδύσει περίπου 70 δισ. δολάρια σε επενδυτικά κεφάλαια άμυνας την τελευταία δεκαετία. Η Ευρώπη έχει επενδύσει περίπου 7 δισ., το ένα δέκατο. Αυτή η ψαλίδα στη χρηματοδότηση μεταφράζεται άμεσα σε ψαλίδα δυνατοτήτων. Το Πεντάγωνο παρουσίασε τον Ιούνιο του 2025 πολλά αμερικανικά πρωτότυπα drones, κατασκευασμένα με εμπορικά διαθέσιμα εξαρτήματα και ανεπτυγμένα σε μέσο χρόνο μόλις 18 μηνών, μια διαδικασία που συνήθως διαρκεί 6 χρόνια.
Οι ΗΠΑ επωφελούνται επίσης από μία ενιαία αγορά προμηθειών, αξίας άνω των 900 δισ. δολαρίων ετησίως. Οι συνολικοί αμυντικοί προϋπολογισμοί της Ευρώπης ανέρχονται περίπου στα 450 δισ., αλλά είναι κατακερματισμένοι σε δεκάδες εθνικά συστήματα προμηθειών. «Τα 900 δισ. είναι μία αγορά. Τα 450 δισ. είναι όλες οι αγορές της ΕΕ μαζί», υπογραμμίζει ο Λανγκ.
Σήμερα, το 80% των ευρωπαϊκών προμηθειών εξακολουθεί να γίνεται σε εθνικό επίπεδο και το 90% της έρευνας και ανάπτυξης στην άμυνα χρηματοδοτείται επίσης σε εθνικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα είναι επικάλυψη, κατακερματισμός και αδυναμία επίτευξης της κλίμακας που απαιτείται για να μετατραπεί η έρευνα σε πρακτική ικανότητα.
Το ζήτημα της κυριαρχίας περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εικόνα. Πολλά ευρωπαϊκά drones χρησιμοποιούν κινεζικά εξαρτήματα, μια εξάρτηση που ανησυχεί τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ και εγείρει ανησυχίες για τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Μια πορεία πέντε έως δέκα ετών
Οι αναλυτές συμφωνούν ότι η Ευρώπη μπορεί να οικοδομήσει μια αυτόνομη δέσμη αμυντικών τεχνολογιών, αλλά όχι γρήγορα. Ο Λανγκ, συν-συγγραφέας μαζί με τον στρατηγό Lavigne, εκτιμά ότι θα χρειαστούν «πιθανόν πέντε, αλλά μάλλον δέκα χρόνια». Το ΝΑΤΟ δημιουργεί ήδη κέντρα καινοτομίας για drones και κοινά προγράμματα, με στόχο την τυποποίηση τακτικών σμηνών, της τεχνητής νοημοσύνης και ανθεκτικών συστημάτων επικοινωνίας.
Στόχος είναι να κλείσει το χάσμα ανάμεσα στην ευρωπαϊκή έρευνα και στη βραδεία επιχειρησιακή αξιοποίησή της. Αυτό προϋποθέτει περισσότερο κεφάλαιο για νεοφυείς επιχειρήσεις, ταχύτερες διαδικασίες προμηθειών και την παραδοχή ότι, στον πόλεμο με drones, το τέλειο μπορεί να γίνει εχθρός του έγκαιρου.
«Η Ουκρανία καινοτομεί με ταχύτητα πολέμου», προειδοποιεί ο Λανγκ. «Η Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται με ταχύτητα ειρήνης». Η αλλαγή αυτού του ρυθμού, πριν η επόμενη κρίση καταστήσει το ζήτημα επιτακτικό, αποτελεί την καθοριστική πρόκληση για την ευρωπαϊκή άμυνα σε αυτή τη δεκαετία.