ΕΕ: Σχέδιο για τεχνολογική κυριαρχία απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα εκτεταμένο πακέτο μέτρων για την τεχνολογική κυριαρχία, με στόχο την ενίσχυση των ευρωπαϊκών τεχνολογιών και τη μείωση της εξάρτησης από αμερικανικές και κινεζικές εταιρείες. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο το σχέδιο θα επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές και πώς θα αντιδράσουν οι δύο παγκόσμιες υπερδυνάμεις.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

«Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η γεωπολιτική και η τεχνολογία είναι αλληλένδετες. Όσοι πρωτοστατούν στην τεχνολογική καινοτομία θα διαμορφώσουν το μέλλον και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η Ευρώπη θα διαδραματίσει ηγετικό ρόλο σε αυτό», δήλωσε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Χένα Βίρκουνεν.

Το πακέτο μέτρων στοχεύει στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού τεχνολογικού τομέα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις υποδομές cloud, στις υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, στο λογισμικό ανοιχτού κώδικα και στους ημιαγωγούς.

Η ΕΕ εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των τεχνολογικών προϊόντων και υπηρεσιών της από το εξωτερικό. Η ψηφιακή αγορά κυριαρχείται από αμερικανικούς κολοσσούς όπως η Google, η Microsoft και η Apple, αλλά και από κινεζικούς ομίλους όπως η Alibaba και η ByteDance, ιδιοκτήτρια του TikTok.

Στην εμβληματική έκθεσή του για την κατάσταση της ευρωπαϊκής οικονομίας, ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι υποστήριξε ότι το μεγαλύτερο μέρος της διαφοράς στην ανάπτυξη του ΑΕΠ μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια εξηγείται από τις ψηφιακές τεχνολογίες.

Έχοντας χάσει το πρώτο κύμα της ψηφιακής οικονομίας, δηλαδή την έκρηξη των υπηρεσιών που βασίστηκαν στο διαδίκτυο, ο Ντράγκι προειδοποίησε ότι η τελευταία ευκαιρία της Ευρώπης να επανενταχθεί στον παγκόσμιο τεχνολογικό ανταγωνισμό είναι η τεχνητή νοημοσύνη.

Παρότι η αυξανόμενη εξάρτηση από ξένες τεχνολογίες ήταν γνωστή εδώ και δεκαετίες στους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, η επιθετική εμπορική πολιτική του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και η προθυμία της Κίνας να χρησιμοποιεί αυτές τις εξαρτήσεις ως μοχλό πίεσης έδωσαν νέα ώθηση στη συζήτηση.

Παραμένει ωστόσο ανοιχτό το ερώτημα αν η πρωτοβουλία των Βρυξελλών είναι αρκετή για να αλλάξει τα δεδομένα ή αν έρχεται πολύ αργά. Εξίσου αβέβαιο είναι και το οικονομικό κόστος μιας ενδεχόμενης αποδέσμευσης από βαθιά ριζωμένες εξαρτήσεις, εφόσον η ΕΕ προκαλέσει την αντίδραση των ΗΠΑ και της Κίνας.

Τι περιλαμβάνει το πακέτο

Ο βασικός στόχος της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ο τομέας του cloud, ο οποίος παρέχει τη φυσική υποδομή πάνω στην οποία στηρίζονται οι περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες. Η Amazon, η Microsoft και η Google κατέχουν περίπου το 80% της ευρωπαϊκής αγοράς, αφήνοντας τους ευρωπαϊκούς παρόχους στο περιθώριο.

Το σχέδιο νόμου εισάγει τέσσερα διαφορετικά επίπεδα ψηφιακής κυριαρχίας, τα οποία θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη οι δημόσιες αρχές κατά την προμήθεια υπηρεσιών cloud, ανάλογα με την ευαισθησία της χρήσης.

Το υψηλότερο επίπεδο, που αφορά τομείς όπως η άμυνα και η υγεία, θα αποκλείει ουσιαστικά τις μη ευρωπαϊκές εταιρείες από δημόσιους διαγωνισμούς. Στόχος είναι να αποτραπεί το λεγόμενο σενάριο του «διακόπτη απενεργοποίησης», δηλαδή ο κίνδυνος μια ξένη κυβέρνηση να διακόψει την πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές όπως νοσοκομεία ή στρατιωτικά συστήματα.

Για τον ευρωβουλευτή Άξελ Φος, η προσέγγιση της Επιτροπής είναι ταυτόχρονα φιλόδοξη και ρεαλιστική.

«Η δημιουργία πραγματικής ευρωπαϊκής κυριαρχίας στο cloud και στην τεχνητή νοημοσύνη έχει καθυστερήσει υπερβολικά και η παροχή ίσων ευκαιριών στους ευρωπαϊκούς παρόχους σε στρατηγικούς δημόσιους διαγωνισμούς είναι η σωστή κατεύθυνση», δήλωσε.

Η Ευρώπη πρέπει επίσης να καλύψει το χάσμα στον τομέα των ημιαγωγών, των βασικών εξαρτημάτων που βρίσκονται στην καρδιά σχεδόν κάθε ηλεκτρονικής συσκευής. Τα πιο προηγμένα τσιπ, που χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη προηγμένων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιάζονται στις ΗΠΑ και κατασκευάζονται κυρίως στην Ταϊβάν και τη Νότια Κορέα.

Μετά την περιορισμένη επιτυχία του πρώτου Ευρωπαϊκού Νόμου για τα Τσιπ, ο οποίος επιχείρησε να επαναφέρει εργοστάσια ημιαγωγών στην Ευρώπη μέσω επιδοτήσεων, η Κομισιόν επιχειρεί ξανά, αυτή τη φορά εστιάζοντας στην ενίσχυση της ζήτησης για ευρωπαϊκά τσιπ, με την παραδοχή ότι η προσφορά θα ακολουθήσει.

Ορισμένοι στρατηγικοί τομείς, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, θα υποχρεωθούν επίσης να διαφοροποιήσουν τους προμηθευτές τους σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, στο πλαίσιο της προσπάθειας μείωσης της εξάρτησης από κινεζικούς παραγωγούς που κατηγορούνται για πρακτικές ντάμπινγκ.

Θα είναι αποτελεσματικό;

Κεντρικός άξονας της πρωτοβουλίας είναι η τεχνητή νοημοσύνη, η τεχνολογία που αναδιαμορφώνει την ψηφιακή οικονομία, όπως έκανε παλαιότερα το διαδίκτυο. Τα κέντρα δεδομένων και οι ημιαγωγοί αποτελούν τις βασικές υποδομές της νέας εποχής.

Ωστόσο, η αγορά της τεχνητής νοημοσύνης κυριαρχείται από εταιρείες όπως η OpenAI, η Anthropic και η DeepSeek. Η προτίμηση ευρωπαϊκών εταιρειών σε προσοδοφόρα αμυντικά συμβόλαια θα μπορούσε να προσφέρει σημαντική στήριξη στη γαλλική Mistral AI, τη μοναδική ευρωπαϊκή εταιρεία που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της τεχνολογικής κούρσας.

Η ΕΕ υστερεί σημαντικά στην κατασκευή κέντρων δεδομένων που απαιτούνται για την κάλυψη της μελλοντικής ζήτησης σε υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, λόγω αργών αδειοδοτήσεων, υψηλού ενεργειακού κόστους και έλλειψης διαθέσιμης γης.

«Η Ευρώπη δεν μπορεί να ξεφύγει από την τεχνολογική εξάρτηση μόνο μέσω της ρύθμισης», δήλωσε ο ευρωβουλευτής Ματίας Έκε. «Πρέπει να αναπτύξει τις δικές της δυνατότητες, να μειώσει τις μονομερείς εξαρτήσεις και να αποκαταστήσει πραγματικές επιλογές για επιχειρήσεις και καταναλωτές».

Την ίδια στιγμή, η ΕΕ ετοιμάζεται να συμμετάσχει στην αμερικανική πρωτοβουλία Pax Silica για την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού ημιαγωγών, αναγνωρίζοντας ότι βραχυπρόθεσμα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τα τσιπ της Nvidia.

Υπάρχει κίνδυνος αντιδράσεων;

Η έννοια της τεχνολογικής κυριαρχίας γεννήθηκε στους γαλλικούς αμυντικούς κύκλους και συνδέθηκε αρχικά με την ιδέα μιας ανεξάρτητης πυρηνικής αποτροπής. Στη συνέχεια επεκτάθηκε και στον ψηφιακό τομέα.

Ένα σημαντικό καμπανάκι κινδύνου για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους πολιτικής ήρθε όταν, μετά το ένταλμα σύλληψης που εξέδωσε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο κατά του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου, η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε κυρώσεις σε αξιωματούχους του Δικαστηρίου, αποκλείοντάς τους από αμερικανικές υπηρεσίες όπως η Visa, η Amazon και η Uber.

Καθώς η Ουάσιγκτον εμφανίζεται όλο και πιο πρόθυμη να χρησιμοποιήσει κρίσιμες εξαρτήσεις ως εργαλείο πίεσης, αυξάνονται οι ανησυχίες για πιθανά αντίποινα απέναντι σε πολιτικές που θα θεωρηθούν άδικες για τις αμερικανικές εταιρείες.

Ωστόσο, πηγές της Κομισιόν εκτιμούν ότι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ έχουν σταθεροποιηθεί σε μεγάλο βαθμό μετά τη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ στο Τέρνμπερι.

Στο μέτωπο της Κίνας, η συζήτηση για την τεχνολογική κυριαρχία αποτελεί μόνο ένα μέρος των ευρύτερων και συχνά τεταμένων σχέσεων μεταξύ Βρυξελλών και Πεκίνου, με τα σενάρια εμπορικού πολέμου να επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο.

Πού κατευθύνεται η Ευρώπη;

Παρά τις αδυναμίες της, η Ευρώπη εξακολουθεί να ελέγχει κρίσιμα σημεία της παγκόσμιας αλυσίδας παραγωγής τσιπ, κυρίως μέσω της ολλανδικής εταιρείας ASML, η οποία διατηρεί σχεδόν μονοπωλιακή θέση στα μηχανήματα λιθογραφίας που είναι απαραίτητα για την κατασκευή ημιαγωγών.

Το πακέτο περιλαμβάνει επίσης στρατηγική αξιοποίησης τεχνολογιών ανοιχτού κώδικα, που θα μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του κατακερματισμού της ευρωπαϊκής τεχνολογικής αγοράς.

Παρ’ όλα αυτά, η απουσία μιας πραγματικά ενιαίας και επεκτάσιμης αγοράς, καθώς και η δυσκολία πρόσβασης σε κεφάλαια, παραμένουν οι βασικοί λόγοι για τους οποίους πολλές ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις μεταφέρονται στο εξωτερικό.

Συνολικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα που επιβραδύνουν την ανάπτυξη του τεχνολογικού της τομέα. Το νέο πακέτο επιχειρεί να αντιμετωπίσει ορισμένα από αυτά, αξιοποιώντας ταυτόχρονα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ευρώπης, με την παραδοχή ότι η πλήρης τεχνολογική αυτονομία δεν είναι ρεαλιστική σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

«Στόχος μας είναι να πετύχουμε απτά αποτελέσματα έως το 2030», δήλωσε η Χένα Βίρκουνεν. «Σήμερα το 80% της τεχνολογίας μας προέρχεται από εκτός Ευρώπης. Αυτό δεν μπορεί να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη».