Η Κομισιόν παρουσιάζει σχέδιο προστασίας ανηλίκων στο διαδίκτυο και νέο σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, καθώς κράτη-μέλη και Ευρωκοινοβούλιο σκληραίνουν τους κανόνες πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα για κάτω των 16.
Το 93% των πολιτών της ΕΕ ανησυχεί για την ψυχική υγεία των παιδιών. Το 92% θεωρεί τον διαδικτυακό εκφοβισμό ως την κύρια απειλή στο διαδίκτυο, σύμφωνα με το ευρωβαρόμετρο «State of the Digital Decade» 2025.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι Βρυξέλλες έχουν υιοθετήσει πιο αυστηρή στάση ως προς την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο.
Την περασμένη εβδομάδα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι μια νέα «εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας είναι τεχνικά έτοιμη και θα είναι σύντομα διαθέσιμη στους πολίτες».
Το σύστημα απαιτεί από τους πολίτες να επιβεβαιώνουν την ηλικία τους για να έχουν πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες, χωρίς να κοινοποιούν προσωπικά δεδομένα.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ προχωρούν ήδη σε αποφασιστικά μέτρα. Η Γαλλία έχει θεσπίσει απαγόρευση που αφορά χρήστες κάτω των 15 ετών. Η Ισπανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Δανία και η Ολλανδία ετοιμάζονται να εισαγάγουν σύντομα παρόμοιους κανόνες.
Η Κρίστελ Σάλντεμοσε, ευρωβουλευτής της Ομάδας της Προοδευτικής Συμμαχίας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και εισηγήτρια της μη νομοθετικής έκθεσης για μια ενιαία κατώτατη ηλικία χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ΕΕ, διαπιστώνει δισταγμούς στις κινήσεις της Επιτροπής.
«Δεν ξέρω αν καθυστερούν [τις ενέργειες] σκόπιμα, αλλά νομίζω ότι κινούνται υπερβολικά αργά. Έτσι καταλήγουμε με μια κατακερματισμένη ενιαία αγορά, επειδή τόσες πολλές χώρες έχουν ήδη προτείνει όριο ηλικίας».
Τα παιδιά και οι διαδικτυακές πλατφόρμες
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εξελιχθεί σε ένα πανταχού παρόν και επικίνδυνο περιβάλλον για τα παιδιά, κυρίως λόγω εθιστικών σχεδιασμών, συνεχούς συνδεσιμότητας, έντονης εξατομίκευσης και εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
Το 2022, το 96% των 15χρονων ήταν ενεργοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με το 37% να περνά πάνω από 3 ώρες την ημέρα σε αυτές τις πλατφόρμες. Οι έφηβες χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα περισσότερο, σε ποσοστό 42% έναντι 32% των συνομηλίκων τους αγοριών, σύμφωνα με μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) του 2025.
Στις ηλικίες 9 έως 15 ετών, η καθημερινή χρήση φτάνει συχνά τις τρεις ώρες· το 78% των εφήβων 13 έως 17 ετών ελέγχει τις συσκευές του τουλάχιστον μία φορά την ώρα· ένα τέταρτο παραδέχεται ότι δυσκολεύεται με δυσλειτουργικές συνήθειες χρήσης του διαδικτύου, σύμφωνα με τη μη νομοθετική έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Νοεμβρίου 2025.
Σχεδόν το 99% των εφήβων 16‑17 ετών συμμετείχε ενεργά (δημιουργία προφίλ, ανάρτηση μηνυμάτων, χρήση Facebook, X κ.λπ.) στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το 2025, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο.
Για τη Σάλντεμοσε, η επιτροπή της Κομισιόν για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο είναι ένα θετικό πρώτο βήμα. Η βαθιά γνώση των ειδικών θα καθοδηγήσει αποτελεσματικά τις ενέργειες της Επιτροπής, όπως είπε.
Το JRC προειδοποιεί ότι η ανεξέλεγκτη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βλάπτει την ψυχική υγεία των παιδιών, αυξάνοντας τα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους. Επιβλαβές περιεχόμενο, όπως βίαιο, σεξουαλικοποιημένο ή υλικό που προωθεί διατροφικές διαταραχές, μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την κοινωνική συμπεριφορά των παιδιών.
Το 60% των κοριτσιών εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης, έναντι 35% των αγοριών, ενώ 65% βιώνει άγχος, σε σύγκριση με 41% των αγοριών, αποκαλύπτει η μελέτη του JRC.
Καθώς πολλές διαδικτυακές πλατφόρμες απευθύνονται πρωτίστως σε ενήλικες, τα διαφημιστικά επιχειρηματικά τους μοντέλα έχουν σοβαρές επιπτώσεις στους νεαρότερους χρήστες, ενισχύοντας την εξάρτηση.
Το 36% των εφήβων στην Ευρώπη, την Κεντρική Ασία και τον Καναδά βρίσκεται σε διαρκή επαφή μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το 11% εμφανίζει προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων, με τα κορίτσια (13%) να δηλώνουν υψηλότερα ποσοστά από τα αγόρια (9%), σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για το 2024.
Οι απαγορεύσεις ως εθνική αρμοδιότητα
Στις 8 Απριλίου 2026, ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Ο νόμος, που θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2027 και τελεί ακόμη υπό την έγκριση της Βουλής, απαγορεύει στους ανηλίκους να διαθέτουν λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα, υποχρεώνοντας τις πλατφόρμες να εφαρμόζουν αυστηρή επαλήθευση ηλικίας, διαφορετικά θα αντιμετωπίζουν χρηματικά πρόστιμα.
Η κίνηση αυτή πυροδοτήθηκε από στοιχεία που έδειξαν ότι το 75% των μαθητών δημοτικού στην Ελλάδα ήταν ενεργοί στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ περίπου το 48% των εφήβων δήλωνε αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική του υγεία.
Η κοινή γνώμη κορυφώθηκε επίσης, με το 80% να στηρίζει την απαγόρευση μετά την αμερικανική απόφαση του Μαρτίου 2026 που θεωρεί τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες υπεύθυνες για τον εθιστικό σχεδιασμό των εφαρμογών. Βασιζόμενη στην επιτυχία της απαγόρευσης των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία το 2024, η ελληνική κυβέρνηση επικαλέστηκε «άψυχους» μαθητές και στέρηση ύπνου ως καταλύτη για τον περιορισμό.
Η Ελλάδα προστίθεται σε άλλα κράτη της ΕΕ: η Γαλλία ενέκρινε τον Ιανουάριο του 2026 νομοσχέδιο για την απαγόρευση των κοινωνικών δικτύων για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, επικαλούμενη «κατάσταση υγειονομικής έκτακτης ανάγκης» και την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από τον διαδικτυακό εκφοβισμό και την ψυχολογική βλάβη. Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ισπανία ανακοίνωσε σχέδια για απαγόρευση για τους κάτω των 16 ετών, ώστε να «δαμάσει την ψηφιακή Άγρια Δύση», ενώ η Αυστρία, η Δανία και η Σλοβενία καταρτίζουν απαγορεύσεις για τους κάτω των 14, 15 και 15 ετών αντίστοιχα.
Η Ιταλία και η Ιρλανδία εξετάζουν απαγορεύσεις για τους κάτω των 15 και κάτω των 16 ετών αντίστοιχα, ενώ η Γερμανία και άλλα κράτη συζητούν όρια ηλικίας ή «νεανικές εκδοχές» των πλατφορμών. Κίνητρο αποτελούν η αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας και η επιθυμία να λογοδοτήσουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί για τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών, ακολουθώντας το παράδειγμα της πρώτης στον κόσμο απαγόρευσης για κάτω των 16 ετών που επέβαλε η Αυστραλία το 2025.
Οι ημερομηνίες γέννησης που δηλώνουν μόνοι τους οι χρήστες είναι αναποτελεσματικές. Η εφαρμογή των μέτρων έχει γίνει μέσω συστημάτων όπως τα ψηφιακά πορτοφόλια ή τα διαπιστευτήρια ταυτότητας, αλλά η ολοκαίνουργια εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «θα επιτρέπει στους χρήστες να αποδεικνύουν την ηλικία τους όταν αποκτούν πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες, όπως ακριβώς τα καταστήματα ζητούν αποδεικτικό ηλικίας από όσους αγοράζουν [αλκοόλ]», σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν.
Την κύρια ευθύνη φέρουν οι ίδιες οι πλατφόρμες, ενώ οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές επιβάλλουν τη συμμόρφωση μέσω ελέγχων και προστίμων. Παρότι οι κανόνες σε επίπεδο ΕΕ, όπως ο νόμος για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA) και ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR), θεσπίζουν βασικές εγγυήσεις για τους ανηλίκους, οι εθνικές απαγορεύσεις κάνουν ένα βήμα παραπέρα, ορίζοντας αυστηρά όρια ηλικίας και ενισχύοντας τη λογοδοσία των τεχνολογικών εταιρειών.
Ωστόσο, πολιτικές φωνές της αντιπολίτευσης, όπως μέλη του ισπανικού κόμματος Vox και Ιταλοί βουλευτές, θεωρούν αυτές τις απαγορεύσεις υπερβολική κρατική παρέμβαση, υποστηρίζοντας ότι η εκπαίδευση, ο γονικός έλεγχος και ο ψηφιακός αλφαβητισμός θα ήταν αποτελεσματικότερα από τις απόλυτες απαγορεύσεις.
Την άποψη αυτή συμμερίζονται και οι υπερασπιστές των δικαιωμάτων των καταναλωτών· η Ολίβια Μπράουν, υπεύθυνη πολιτικής στη διεθνή οργάνωση καταναλωτών Euroconsumers, θεωρεί τις οριζόντιες απαγορεύσεις πολιτική εύκολη λύση που αφήνει στο απυρόβλητο τις πλατφόρμες.
«Η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν κάνει το διαδίκτυο πιο ασφαλές. Απλώς μεταφέρει το πρόβλημα μακριά από τα φώτα. Αυτό που χρειάζονται οι ανήλικοι είναι ασφάλεια ενσωματωμένη στον σχεδιασμό των πλατφορμών, πραγματικά εργαλεία ελέγχου για τους χρήστες και αλγόριθμους που μπορούν να διαμορφώνουν οι ίδιοι, όχι πόρτες που απλώς κλείνουν απότομα, για να ανοίξουν διάπλατα μόλις γίνουν 18».
Βήματα προς ρύθμιση σε επίπεδο ΕΕ
Το ζήτημα είναι πολιτικά ευαίσθητο και μια απαγόρευση σε επίπεδο ΕΕ κινδυνεύει να οξύνει την πόλωση. Αντ’ αυτού, η Επιτροπή δρομολογεί πρώτα την εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας ως εργαλείο για τα κράτη μέλη, ώστε να εφαρμόσουν τις δικές τους εθνικές απαγορεύσεις.
Σχεδιασμένη αρχικά το 2025, η εφαρμογή αποτελεί ένα τεχνικό πλαίσιο που μπορεί να ενσωματωθεί σε εθνικά ψηφιακά πορτοφόλια ή σε ξεχωριστές εφαρμογές για την επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών. Για να επιβεβαιώσουν την ηλικία τους, οι χρήστες θα πρέπει να κατεβάσουν μια εφαρμογή, να δώσουν συναίνεση για τη χρήση των δεδομένων, να σαρώσουν ένα έγγραφο ταυτοποίησης (μαζί με το τσιπ του) και να ολοκληρώσουν αναγνώριση προσώπου. Η διαδικασία αυτή ενδέχεται να χρειάζεται τακτική επανάληψη, ενώ οι πλατφόρμες θα μπορούσαν να απαιτούν επαλήθευση κάθε φορά που οι χρήστες αποκτούν πρόσβαση σε υπηρεσίες με περιορισμό ηλικίας.
Προβληματισμός εκφράζεται για την πολυπλοκότητά της, τις επιπτώσεις στην ιδιωτικότητα, την ευκολία παράκαμψης (π.χ. μέσω VPN) και τον κίνδυνο να μετατοπιστεί η ευθύνη μακριά από τις πλατφόρμες, σε αντίθεση με άλλα ρυθμιστικά εργαλεία σε επίπεδο ΕΕ.
Ένα από αυτά είναι ο GDPR, που εγκρίθηκε το 2016 και εφαρμόστηκε την περίοδο 2018–2020. Έθεσε αυστηρούς κανόνες για τα δεδομένα των παιδιών, ορίζοντας ως προεπιλεγμένη ηλικία ψηφιακής συναίνεσης τα 16 έτη (με δυνατότητα μείωσης έως τα 13), γεγονός που απαιτεί γονική έγκριση για τους μικρότερους χρήστες.
Η αναθεωρημένη Οδηγία για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, που ισχύει από το 2020, εισήγαγε συστήματα ταξινόμησης ηλικίας και γονικούς ελέγχους στις πλατφόρμες ροής, καθώς και αυστηρές απαγορεύσεις επιβλαβούς περιεχομένου, όπως υλικό σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών. Στη συνέχεια, το 2021, η ΕΕ παρουσίασε τη διευρυμένη στρατηγική της για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, συνδυάζοντας χρηματοδότηση, έρευνα και εθελοντικούς κώδικες δεοντολογίας για την αντιμετώπιση κινδύνων όπως η παιδοφιλική προσέγγιση (grooming) και η παραπληροφόρηση.
Πιο πρόσφατα, η Επιτροπή πρότεινε πρακτικά μέτρα όπως λογαριασμούς ανηλίκων που είναι από προεπιλογή ιδιωτικοί και περιορισμούς σε εθιστικά χαρακτηριστικά, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή και η ατέρμονη κύλιση (infinite scrolling). Τμήματα του νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act), με απαγορεύσεις που ισχύουν από τον Φεβρουάριο του 2025, απαγορεύουν ειδικά συστήματα που χρησιμοποιούν υποσυνείδητες τεχνικές ή εκμεταλλεύονται τις ευαλωτότητες των παιδιών για να αλλοιώσουν τη συμπεριφορά τους. Ο νόμος για τη δίκαιη ψηφιακή λειτουργία (Digital Fairness Act), για τον οποίο αναμένεται επίσημη πρόταση στα τέλη του 2026, θα αυστηροποιήσει τους κανόνες σχεδιασμού των πλατφορμών, απαγορεύοντας τα «σκοτεινά μοτίβα» (dark patterns) και εθιστικά χαρακτηριστικά όπως η ατέρμονη κύλιση.
Στον πυρήνα αυτού του πλαισίου βρίσκεται ο DSA, ένα ορόσημο κανονισμού για την αναμόρφωση των διαδικτυακών πλατφορμών. Προτάθηκε από την Επιτροπή το 2020, εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το 2022 και τέθηκε σε ισχύ τον Φεβρουάριο του 2024, μετά από σταδιακή εφαρμογή.
Ο DSA υποχρεώνει τις πλατφόρμες να προστατεύουν τους χρήστες, με προτεραιότητα τους ανηλίκους. Αυτό περιλαμβάνει ασφαλέστερες προεπιλεγμένες ρυθμίσεις, εποπτεία περιεχομένου και περιορισμούς στη στοχευμένη διαφήμιση. Θεσπίζει επίσης ένα νέο σύστημα επιβολής, με εθνικούς συντονιστές ψηφιακών υπηρεσιών και εποπτεία σε επίπεδο ΕΕ.
Μετά τον DSA, οι πολίτες της ΕΕ διαπίστωσαν μεγαλύτερη διαφάνεια, ενισχυμένα δικαιώματα χρηστών και περιορισμούς σε επιβλαβείς ή εκμεταλλευτικές πρακτικές. Οι χρήστες διαθέτουν πλέον πιο σαφείς τρόπους για να καταγγέλλουν και να προσφεύγουν κατά αποφάσεων για το περιεχόμενο, ενώ οι ανήλικοι επωφελούνται από αυστηρότερη προστασία της ιδιωτικότητας και μειωμένη έκθεση σε στοχευμένες διαφημίσεις.
Ο αντίκτυπος στις ψηφιακές πλατφόρμες
Οι περιορισμοί ηλικίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πλήττουν σημαντικά την πρόσβαση στους εφήβους: οι επιχειρήσεις χάνουν μια βασική κοινωνική ομάδα που τροφοδοτεί τη διαδικτυακή δραστηριότητα, με αποτέλεσμα λιγότερες εμφανίσεις διαφημίσεων και μειωμένα έσοδα από την επισκεψιμότητα.
Οι διαδικτυακές πλατφόρμες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε εφήβους και παιδιά για τα διαφημιστικά τους έσοδα. Τα όρια ηλικίας στα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να τα μειώσουν, καθώς περιορίζουν τον αριθμό των νεαρών χρηστών και δυσκολεύουν τη στοχευμένη διαφήμιση προς αυτούς.
Το κόστος συμμόρφωσης ενδέχεται να αυξηθεί, καθώς οι εταιρείες πρέπει να ενισχύσουν τα συστήματα επιβεβαίωσης ηλικίας και τις διαδικασίες γονικής συναίνεσης. Αυτά είναι δαπανηρά και πολύπλοκα λόγω της ανάγκης για προηγμένες τεχνολογίες επαλήθευσης ταυτότητας και προστασίας δεδομένων.
Μια απαγόρευση των εθιστικών στοιχείων σχεδιασμού και των αλγορίθμων εμπλοκής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιβάλλει ανασχεδιασμό προϊόντων, αυξάνοντας το κόστος ανάπτυξης και καθυστερώντας τις κυκλοφορίες στην αγορά της ΕΕ. Μια στροφή προς πιο ασφαλές περιεχόμενο μπορεί επίσης να επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς.
Σύμφωνα με τη Σάλντεμοσε, οι μεγάλες εταιρείες πρέπει να αναπτύξουν «νέες πλατφόρμες με ένα εντελώς διαφορετικό επιχειρηματικό μοντέλο που να προστατεύει τα παιδιά».
Οι εταιρείες μπορεί επίσης να αντιμετωπίσουν αυστηρότερους νομικούς κινδύνους σε περίπτωση παραβίασης των κανόνων. Το Κοινοβούλιο πρότεινε να θεωρούνται προσωπικά υπεύθυνοι οι ιδιοκτήτες των πλατφορμών για σοβαρές και επανειλημμένες παραβιάσεις των διατάξεων για την προστασία των ανηλίκων.
«Αυτοί είναι που διαθέτουν τις πλατφόρμες. Αν συμφωνήσουμε σε ένα όριο ηλικίας, η ευθύνη σε περίπτωση παραβιάσεων ανήκει ξεκάθαρα στις εταιρείες», δήλωσε η Σάλντεμοσε στο Euronews.
Η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει
Κατά τη Σάλντεμοσε, η Επιτροπή κινείται υπερβολικά αργά. Την επιτροπή την ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο, αλλά άρχισε να λειτουργεί μόλις τον Μάρτιο.
Ήδη ορισμένα κράτη μέλη φέρονται να αντιτίθενται στην εφαρμογή. «Όσο περισσότερο καθυστερεί η Επιτροπή να παρουσιάσει μια πρόταση, τόσο πιο πιθανό είναι να έχουμε μια κατακερματισμένη αγορά και παραθυράκια», υποστήριξε.
«Έχω αρχίσει να χάνω την υπομονή μου με την Επιτροπή. Φαίνεται ότι και τα κράτη μέλη είναι κάπως ανυπόμονα, καθώς πιέζουν επίσης», δήλωσε η Σάλντεμοσε.
Τα ζητήματα ιδιωτικότητας και διαμοιρασμού δεδομένων δεν μπορούν πλέον να αποτελούν δικαιολογία. «Τα τελευταία δύο χρόνια έχουμε αναπτύξει εργαλεία που δεν θέτουν σε κίνδυνο τα προσωπικά δεδομένα και την ασφάλεια», πρόσθεσε.
Το Κοινοβούλιο θα συνεχίσει να ασκεί πίεση μέχρι η Επιτροπή να βρει μια ικανοποιητική λύση. «Πρέπει να δράσουμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο και το Κοινοβούλιο είναι σαφές ως προς αυτό», κατέληξε η Σάλντεμοσε.