Οι Βρυξέλλες εξετάζουν το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουν τα έσοδα από την αγορά άνθρακα της ΕΕ, το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, για να αντισταθμίσουν οι αγρότες την άνοδο των τιμών ενέργειας και λιπασμάτων, σύμφωνα με έγγραφο που είδε το Euronews
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να χρησιμοποιήσει τους φόρους διοξειδίου του άνθρακα που εισπράττονται από τη βιομηχανία για να επιδοτήσει τους αγρότες που παλεύουν με το αυξανόμενο κόστος των λιπασμάτων, σύμφωνα με σχέδιο εγγράφου που διέρρευσε και είδε το Euronews.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τα αζωτούχα λιπάσματα παράγονται με τη χρήση φυσικού αερίου, το οποίο αντιπροσωπεύει έως και το 80% του κόστους παραγωγής. Η ευρωπαϊκή παραγωγή λιπασμάτων δέχθηκε πιέσεις μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τη συνεχιζόμενη αναστάτωση στη Μέση Ανατολή, με αποτέλεσμα να αυξηθεί το κόστος για τους αγρότες και και συνακόλουθα η πληθωριστική πίεση στους καταναλωτές.
Οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με την ανακύκλωση των εσόδων από την αγορά άνθρακα του μπλοκ, το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), ωστε αυτά να επιστρέφουν πίσω στη γεωργία, σε μια προσπάθεια να περιορίσουν την άνοδο των τιμών που συνδέονται με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το 30% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων.
Ωστόσο, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις από τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, οι οποίες καλούνται να πληρώσουν για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που συνδέονται με την παραγωγή τους. Η γεωργία, αντίθετα, έχει μέχρι στιγμής εξαιρεθεί από το ETS και τώρα φαίνεται ότι θα επωφεληθεί από τα έσοδά του.
Η πρόταση, η οποία θα μπορούσε πάντως να υποστεί αλλαγές πριν η Επιτροπή την παρουσιάσει στις 19 Μαΐου, αντανακλά την αναγνώριση από τις Βρυξέλλες των δυσκολιών των γεωργών καθώς και της στρατηγικής σημασίας της επισιτιστικής ασφάλειας.
Ακόμη και πριν από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, οι αγρότες της ΕΕ είχαν διαμαρτυρηθεί για την εκτίναξη των τιμών των λιπασμάτων που συνδέονται με τους δασμούς 50% της ΕΕ στα λιπάσματα της Λευκορωσίας και της Ρωσίας που εισήχθησαν τον Ιούνιο του 2025.
Η Πολωνία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία ήταν μεταξύ των μεγαλύτερων εισαγωγέων ρωσικών λιπασμάτων πριν από την πλήρη εφαρμογή των δασμών. Παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία αντιπροσώπευε περίπου το 30% των εισαγωγών λιπασμάτων της ΕΕ μεταξύ 2024 και 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat.
Η Επιτροπή ανακοίνωσε πρόσφατα σχέδια για την επιβράδυνση της σταδιακής κατάργησης των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ETS για τον τομέα των λιπασμάτων και άλλες βιομηχανίες - επιτρέποντάς τους ουσιαστικά να εκπέμπουν περισσότερη ρύπανση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η απόφαση αυτή αναμένεται να αποφέρει πρόσθετα έσοδα ύψους 4 δισ. ευρώ για την αγορά άνθρακα του ευρωπαϊκού μπλοκ. Ωστόσο, το μέτρο θα εξαρτηθεί από την προϋπόθεση ότι ο τομέας θα επενδύσει σε πιο βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις.
«Θα αξιολογηθούν οι επιλογές για μια πιο αργή πορεία για τη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων για τον τομέα των λιπασμάτων, υπό την προϋπόθεση της αύξησης της παραγωγής λιπασμάτων βιολογικής προέλευσης (οργανικά), κυκλικών λιπασμάτων ή λιπασμάτων χαμηλών εκπομπών άνθρακα», αναφέρεται στο σχέδιο εγγράφου.
Η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει τον συνοριακό φόρο άνθρακα του μπλοκ, τον μηχανισμό προσαρμογής των συνόρων άνθρακα (CBAM ), για να προστατεύσει τους ευρωπαίους παραγωγούς από φθηνότερες εισαγωγές με υψηλές εκπομπές.
«Η Επιτροπή θα προβεί σε εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της μετακύλισης του κόστους του CBAM και του κόστους που σχετίζεται με το ETS στις τιμές των λιπασμάτων που πληρώνουν οι αγρότες και θα βελτιώσει την τεκμηριωμένη βάση για τις εξελίξεις των τιμών σε επίπεδο αγροτικών εκμεταλλεύσεων γενικότερα», αναφέρεται στο σχέδιο εγγράφου που είδε το Euronews.
Τον Ιανουάριο, η Γαλλία και η Ιταλία κάλεσαν την Επιτροπή να εξαιρέσει τους δασμούς άνθρακα στα εισαγόμενα λιπάσματα από τον συνοριακό φόρο άνθρακα του μπλοκ, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου. Υποστήριξαν ότι το μέτρο θα βοηθούσε στη διατήρηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας για τους τοπικούς αγρότες.
Προώθηση "πρωτοπόρων αγορών" για τα πράσινα λιπάσματα
Σε μια προσπάθεια να μειωθούν οι εξαρτήσεις και να διαφοροποιηθούν οι αλυσίδες εφοδιασμού, το σχέδιο που διέρρευσε προτείνει επίσης τη δημιουργία "πράσινων διαδρόμων αμμωνίας" με χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, υπογραμμίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική για τα λιπάσματα γίνεται μέρος της ευρύτερης γεωπολιτικής ενεργειακής στρατηγικής της Ευρώπης.
Από το έγγραφο προκύπτει επίσης ότι η Επιτροπή σχεδιάζει να εισαγάγει ισχυρότερη παρακολούθηση της αγοράς, πιθανή στρατηγική αποθεματοποίηση, συμβάσεις άνθρακα για διαφορές (CfD) και κανονιστικές εντολές που αποσκοπούν στη δημιουργία "πρωτοπόρων αγορών" για τα πράσινα λιπάσματα.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή ευπάθεια της Ευρώπης έχει αποκαλύψει μια επικίνδυνη εξάρτηση στην παραγωγή λιπασμάτων, θεωρώντας ότι η μετάβαση από τα λιπάσματα που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα είναι απαραίτητη τόσο για την κλιματική πολιτική όσο και για τη στρατηγική αυτονομία του μπλοκ.
Πράσινη ώθηση για απομάκρυνση από τα λιπάσματα ορυκτής προέλευσης
Σε ανοιχτή επιστολή που απέστειλε σε έξι Ευρωπαίους Επιτρόπους, ένας συνασπισμός περιβαλλοντικών ΜΚΟ προέτρεψε τους ηγέτες της ΕΕ να χρησιμοποιήσουν την επερχόμενη στρατηγική για τα λιπάσματα για να σηματοδοτήσουν το τέλος της εξάρτησης του ευρωπαϊκού συστήματος διατροφής από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι ΜΚΟ υποστηρίζουν ότι η επισιτιστική ασφάλεια του μπλοκ παραμένει ευάλωτη στις ευμετάβλητες αγορές ορυκτών καυσίμων, μια κατάσταση που επιδεινώνεται από τις εντάσεις που απορρέουν από τη σύγκρουση με το Ιράν.
«Το σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα λιπάσματα πρέπει να αποτελέσει το σημείο καμπής όπου θα σταματήσουμε να προσπαθούμε να "διορθώσουμε" ένα σπασμένο, εξαρτώμενο από τα ορυκτά καύσιμα μοντέλο και αντ' αυτού θα αρχίσουμε να κλιμακώνουμε τις αγροοικολογικές λύσεις που ήδη υπάρχουν για να παρέχουν πραγματική ανθεκτικότητα και διατροφική κυριαρχία», δήλωσε η Λίζα Τοστάντo, υπεύθυνη εκστρατείας για τα αγροχημικά και τα ορυκτά καύσιμα στο Κέντρο για το Διεθνές Περιβαλλοντικό Δίκαιο.
Πέρα από τις ανησυχίες για την επισιτιστική ασφάλεια, οι περιβαλλοντικές ομάδες υποστηρίζουν ότι η εξάρτηση της ΕΕ από λιπάσματα που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα έχει σοβαρές συνέπειες τόσο για τη δημόσια υγεία όσο και για το περιβάλλον.
Σύμφωνα με το Κέντρο για το Διεθνές Περιβαλλοντικό Δίκαιο, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος και την IFOAM Organics Europe, οι επιπτώσεις αυτές περιλαμβάνουν τη ρύπανση των υδάτων και τον ευτροφισμό, τη μείωση της ποιότητας των υδάτων και της βιοποικιλότητας, την υποβάθμιση του εδάφους, τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, τη μείωση του όζοντος και την ατμοσφαιρική ρύπανση.