Απροστάτευτος ο πληθυσμός της Γερμανίας - Κανένα κρατικό καταφύγιο λειτουργικό

Ούτε ένας δημόσιος χώρος προστασίας δεν υπάρχει στη Γερμανία που να είναι άμεσα λειτουργικός σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Σε έναν συναγερμό αεροπορικής επιδρομής, όπως αυτόν που σημειώθηκε πριν από λίγες ημέρες στη Λιθουανία, οι Γερμανοί θα είχαν μόνο περιορισμένες δυνατότητες να καταφύγουν σε υπόγεια καταφύγια.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ενώ η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας και Αντιμετώπισης Καταστροφών (BBK) εργάζεται εδώ και δύο χρόνια σε ένα νέο σχέδιο για χώρους προστασίας, ένας σύλλογος στο Βερολίνο θέλει τώρα να αναλάβει πρωτοβουλία και να καταστήσει εκ νέου λειτουργικές παλιές εγκαταστάσεις καταφυγίων. «Αυτό που προτείνουμε είναι να θέσουμε αυτή την πολύ καλά διατηρημένη εγκατάσταση ξανά στη διάθεση της πολιτικής προστασίας», εξηγεί στο Euronews ο Κάι Χάινε, επικεφαλής του φορέα «Berliner Unterwelten».

Ο σύλλογος «Berliner Unterwelten» διαχειρίζεται περίπου 20 υπόγειες σήραγγες και καταφύγια στο Βερολίνο, ορισμένα από τα οποία λειτουργούν ταυτόχρονα ως μουσεία. Δύο από αυτά θα πρέπει, ακόμη και μέσα στη χρονιά, να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ξανά ως χώροι προστασίας. Οι τοίχοι από μπετόν έχουν πάχος αρκετών μέτρων, ενώ βαριές μεταλλικές πόρτες μπορούν να σφραγίσουν τον χώρο.

Από το μουσείο πίσω στην πολιτική προστασία

Η εγκατάσταση θα μπορούσε να διαμορφωθεί έτσι ώστε σε περίπτωση ανάγκης να βρουν εκεί προστασία 900 άτομα, λέει ο Χάινε. Ο σύλλογος έχει ήδη κάνει και πρακτικές προετοιμασίες: «Αφενός πτυσσόμενες καρέκλες, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να παραμείνει κανείς για περισσότερη ώρα στον χώρο. Και επίσης μερικές εκατοντάδες μικρά δοχεία νερού, που μπορούν να δοθούν σε όσους αναζητούν προστασία, αν διακοπεί η υδροδότηση».

Κατά τον ξεναγό του μουσείου, ο οποίος κάνει περιηγήσεις στα υπόγεια κτίσματα εδώ και πάνω από 20 χρόνια, αυτός είναι ένας τρόπος να καταστούν πάλι αξιοποιήσιμοι χώροι προστασίας σε σχετικά σύντομο χρόνο. «Ό,τι μπορέσαμε να προετοιμάσουμε με τα μέσα μας, το κάναμε», λέει ο Χάινε. Η πρόταση του συλλόγου βρίσκεται τώρα στο τραπέζι των αρμοδίων.

Ανάλογα με τις ανάγκες προστασίας, για παράδειγμα αν χρειαστεί κάποιος να παραμείνει περισσότερο από μερικές ώρες στους υπόγειους χώρους, θα ήταν ωστόσο απαραίτητη η εγκατάσταση νέου συστήματος αερισμού. Το σημερινό χρονολογείται ακόμη από τη δεκαετία του 1980, όταν η εγκατάσταση ανανεώθηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Οι χώροι, που βρίσκονται κάτω από τον δρόμο και πάνω από τις σήραγγες του μετρό του Βερολίνου, διαμορφώθηκαν αρχικά κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι εργασίες κατασκευής ξεκίνησαν το 1941· κατά τον Ψυχρό Πόλεμο μπορούσαν εκεί να βρουν καταφύγιο 1.318 άνθρωποι σε επιφάνεια 2.100 τετραγωνικών μέτρων. Με βάση τα σημερινά πρότυπα, έως και 900 άτομα θα μπορούσαν ακόμη να στεγαστούν εκεί για μερικές ώρες.

Τέσσερις τοίχοι, νερό, καρέκλες: Τι χρειάζεται για να αντέξει κανείς;

«Θα έπρεπε πράγματι να ξαναδούμε ορισμένες τεχνικές εγκαταστάσεις», εξηγεί ο Χάινε στο Euronews. «Πρόκειται φυσικά για ζήτημα κόστους, που μέχρι τώρα δεν μπορέσαμε να καλύψουμε». Ο σύλλογος χρηματοδοτείται από τα έσοδα των οργανωμένων ξεναγήσεων. Το 2025, περισσότεροι από 325.000 επισκέπτες βρέθηκαν στις εγκαταστάσεις στο Βερολίνο. Ανάλογα με τις απαιτήσεις της πολιτικής για τους χώρους προστασίας, θα χρειαστούν και άλλες επενδύσεις. Ήδη από πέρυσι ο σύλλογος έχει απευθυνθεί στις αρμόδιες αρχές.

Υπεύθυνοι θα ήταν η Γερουσία του Βερολίνου και η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ο ομοσπονδιακός υπουργός Εσωτερικών, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, ανακοίνωσε πρόσφατα ένα σύμφωνο για την πολιτική προστασία, στο πλαίσιο του οποίου θα επενδυθούν έως το 2029 δέκα δισεκατομμύρια ευρώ. Από το 2024, ωστόσο, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας επεξεργάζεται ένα σχέδιο για χώρους προστασίας, για το οποίο μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί λεπτομέρειες στη δημοσιότητα.

Τι θεωρείται χώρος προστασίας;

Η συζήτηση για τους χώρους προστασίας και τα πιθανά καταφύγια έχει πάντως πάρει μπρος στη Γερμανία. Θέλει να σχεδιάσει τη δημιουργία ενός εκατομμυρίου χώρων προστασίας, είχε ανακοινώσει τον Ιούνιο του περασμένου έτους ο τότε πρόεδρος της BBK, Ραλφ Τίλερ. Επιπλέον, μια ειδικά σχεδιασμένη εφαρμογή θα πρέπει να δείχνει στους κατοίκους τον πλησιέστερο χώρο καταφυγίου.

Από περίπου 2.000 εγκαταστάσεις της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, έχουν απομείνει μόλις περί τους 580 δημόσιους χώρους προστασίας, σύμφωνα με την BBK. Ο Τίλερ τάχθηκε υπέρ της αξιοποίησης σηράγγων, σταθμών μετρό, υπόγειων γκαράζ και υπογείων δημόσιων κτιρίων. Όλες αυτές οι κατασκευές θα μπορούσαν να μετατραπούν σε χώρους προστασίας και να επιτρέψουν μια γρήγορη επέκταση των δυνατοτήτων φιλοξενίας.

Ο Χάινε από τους Berliner Unterwelten εξηγεί ότι η φύση της απειλής έχει αλλάξει. Σε περίπτωση άμεσου πλήγματος από μεγάλους διηπειρωτικούς πυραύλους, δεν θα είχε νόημα να σκέφτεται κανείς έναν χώρο προστασίας. «Αλλά αυτό που βλέπουμε στην Ουκρανία ή και στη Μέση Ανατολή είναι η χρήση μικρότερων και μεσαίου βεληνεκούς drones, που απειλούν επίσης πόλεις», λέει ο Χάινε. Απέναντι σε αυτού του είδους τις απειλές, οι χώροι προστασίας θα προσέφεραν πράγματι προστασία.

Και ο ομοσπονδιακός υπουργός Εσωτερικών, Αλεξάντερ Ντόμπριντ (CSU), μιλά για μια νέα κατάσταση όσον αφορά τους χώρους προστασίας. «Σήμερα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια εντελώς διαφορετική απειλή», δήλωσε κατά την παρουσίαση του δεκαδισεκατομμυρίου συμφώνου για την πολιτική προστασία στο Βερολίνο, παραπέμποντας στην κατασκευή καταφυγίων τη δεκαετία του 1980. Σήμερα, ωστόσο, «οι χρόνοι προειδοποίησης είναι πολύ μικρότεροι, με πολύ υψηλές ταχύτητες και μια διαφορετική μορφή απειλής». Πρέπει να μπορεί κανείς να φτάνει πολύ γρήγορα σε χώρους προστασίας, τόνισε ο Ντόμπριντ.

Ο πληθυσμός πρέπει να γνωρίζει ποιοι χώροι μέσα στο ίδιο του το σπίτι είναι οι ασφαλέστεροι και πού υπάρχουν στη δημόσια σφαίρα υπόγεια γκαράζ, σήραγγες και υπόγεια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Σε νεότερο ερώτημα του Euronews, το ομοσπονδιακό υπουργείο Εσωτερικών δεν είχε απαντήσει μέχρι την ολοκλήρωση του ρεπορτάζ. «Από το σχέδιο της δεκαετίας του 1980, το οποίο δεν λειτούργησε ποτέ, πρέπει σήμερα, σε μια σύγχρονη κατάσταση απειλής, να αποδεσμευτούμε», κατέληξε ο Ντόμπριντ.

Η BBK ανέφερε στο Euronews ότι σύντομα θα ξεκινήσει «η ταυτοποίηση και καταγραφή κατάλληλων κτιρίων» για χώρους καταφυγής. «Για να μπορέσουμε να προσφέρουμε προστασία σε πολύ μεγάλο αριθμό ανθρώπων ταυτόχρονα και μέσα σε ελάχιστο χρόνο, είναι απαραίτητοι αποκεντρωμένοι χώροι καταφυγής, ώστε οι διαδρομές προς τους αντίστοιχους χώρους να παραμένουν όσο το δυνατόν συντομότερες», εξήγησε εκπρόσωπός της στο Euronews. Για τον σκοπό αυτόν μπορούν να ληφθούν υπόψη τόσο υφιστάμενα κτίρια όσο και πολυκατοικίες, χώροι εργασίας και δημόσιοι χώροι όπως τα υπόγεια γκαράζ.

Ειδικός για την πολιτική αεράμυνα: «Ένα υπόγειο είναι ανεπαρκές»

Ο Νιλς Μπρένεκε από το Γερμανικό Μουσείο Καταφυγίων στο Σβάινφουρτ διαφωνεί. «Ένα υπόγειο είναι ανεπαρκές, οι τοίχοι του έχουν πάχος 30 εκατοστά», εξηγεί ο ιδρυτής και διαχειριστής του Γερμανικού Μουσείου Καταφυγίων στο Euronews. «Όλα αυτά είναι απλώς για να καθησυχάζουν τον κόσμο, είναι ένδειξη απόλυτης απόγνωσης», λέει ο Μπρένεκε. Δεν θα ήθελε, όπως λέει, να βρίσκεται στη θέση των πολιτικών, καθώς καλούνται να δώσουν απαντήσεις σε ερωτήματα στα οποία στην πραγματικότητα δεν μπορούν να απαντήσουν. Παρ’ όλα αυτά, θεωρεί ότι η πολιτική οφείλει να ενημερωθεί καλύτερα για το θέμα των καταφυγίων και την κατηγοριοποίησή τους από τη δεκαετία του 1980.

Το Γερμανικό Μουσείο Καταφυγίων στο Σβάινφουρτ φιλοξενεί τη μεγαλύτερη παγκοσμίως έκθεση για την πολιτική αεράμυνα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο. Πέρυσι, ο Μπρένεκε βραβεύτηκε μαζί με τη σύζυγό του με τον Σταυρό της Ομοσπονδιακής Τάξης Αξίας για την εθελοντική ενημερωτική τους δράση μέσω του μουσείου.

Πριν από περίπου δώδεκα χρόνια, το ζευγάρι αγόρασε το υπερυψωμένο καταφύγιο A8 και το μετέτρεψε σε μουσείο. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μπορούσαν να βρουν εκεί καταφύγιο 1.800 άνθρωποι· οι εξωτερικοί τοίχοι έχουν πάχος δύο έως τριών μέτρων. «Σε κάθε ξενάγηση, οι άνθρωποι θέτουν ουσιαστικά την ίδια ερώτηση: Θα επανενεργοποιούσατε το καταφύγιο, θα μπορούσαμε να μπούμε μέσα και πώς θα ήταν αν βρισκόμασταν εκεί;», λέει ο Μπρένεκε στο Euronews.

«Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι φοβούνται, σκέφτονται προφανώς το θέμα της προστασίας, πώς μπορούν να προστατευτούν, πού μπορούν να καταφύγουν», σημειώνει ο ειδικός στην πολιτική αεράμυνα. Ο Μπρένεκε διευκρινίζει ότι τα εναπομείναντα καταφύγια μπορούν βεβαίως να προστατεύσουν «από θραύσματα, από πυρκαγιές, από αέρια που δρουν προσωρινά». «Άμεσο πλήγμα με τα σημερινά οπλικά συστήματα δεν αντέχει τίποτα», τονίζει.

Το ομοσπονδιακό κράτος αποχαρακτήρισε τα καταφύγια από το 2007

Ωστόσο, ακόμη και για προσωρινή προστασία, ο Μπρένεκε υπογραμμίζει ότι απαιτούνται εργασίες ανακαίνισης. Οι περισσότερες υδραυλικές εγκαταστάσεις σε αυτά τα κτίρια χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1960 έως του 1980 και δεν έχουν συντηρηθεί από τα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Η καθοριστική πολιτική απόφαση ελήφθη το 2007: τα καταφύγια αποδεσμεύτηκαν από τη λεγόμενη «υποχρέωση πολιτικής προστασίας», έπαψαν να συντηρούνται και να διατηρούνται. «Και από τότε, για να το πω απλά, σαπίζουν», λέει ο Μπρένεκε. Το υπερυψωμένο καταφύγιο που στεγάζει το Γερμανικό Μουσείο Καταφυγίων το αγόρασε από το κράτος, ενώ άλλα κτίρια τέθηκαν εκτός λειτουργίας, μετατράπηκαν και χρησιμοποιούνται ως αποθήκες ή χώροι πολιτισμού ή κατεδαφίστηκαν πλήρως. Σε αυτά περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, το καταφύγιο Μπόρος στο Βερολίνο ή το καταπράσινο υπερυψωμένο καταφύγιο στο Heiligengeistfeld του Αμβούργου. Τη δεκαετία του 2010, επικρατούσε η αντίληψη ότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δεν υπήρχε πλέον σοβαρή στρατιωτική απειλή.

«Η ιδέα από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, να διατηρούνται λίγοι, κεντρικοί χώροι προστασίας, δεν είναι πλέον βιώσιμη με βάση τη σημερινή κατάσταση και ακόμη και τότε προέβλεπε χώρους μόνο για το 2% του πληθυσμού», τόνισε εκπρόσωπος της BBK στην Euronews.

«Ήταν ανόητο, ήταν επιπόλαιο. Και δεν ανταποκρίνεται στην ανάγκη προστασίας του άμαχου πληθυσμού. Πιστεύω ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση θα πρέπει να σκεφτεί σοβαρά να ανακαινίσει τα κτίρια που έχουν απομείνει στη Γερμανία και να τα θέσει ξανά στην υπηρεσία της πολιτικής προστασίας», καταλήγει ο Μπρένεκε.

Σύμφωνα με πληροφορίες της BBK, μια αντίστοιχη διαδικασία αναμένεται τώρα να ξεκινήσει.

Τη δεκαετία του 1980 υπήρχε ακόμη και κρατική επιδότηση για καταφύγια σε μονοκατοικίες και πολυκατοικίες, αναφέρει ο ειδικός στην πολιτική αεράμυνα. Το κράτος φέρεται να επιδοτούσε έως και το 30% του κόστους κατασκευής για τους τοίχους πάχους ενός μέτρου. Οι χώροι αυτοί θα έπρεπε να προστατεύουν τόσο από ραδιενεργές ουσίες όσο και από ωστικά κύματα και αέρια. Στην καθημερινότητα, προορίζονταν για χρήση ως αποθηκευτικοί χώροι.

Άλλες ευρωπαϊκές χώρες πιο μπροστά

Τόσο ο Μπρένεκε όσο και ο Χάινε κάνουν λόγο για επισκέπτες που προετοιμάζονται πολύ συγκεκριμένα για μια νέα απειλή. Ενώ η Γερμανία δεν είναι ακόμη σε θέση να παρουσιάσει μια ενιαία λύση για το σχέδιο χώρων προστασίας, άλλες χώρες, όπως το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και η Φινλανδία, πραγματοποιούν τακτικές ασκήσεις με τον πληθυσμό.

Μέσα από τις ξεναγήσεις, τόσο το ζευγάρι Μπρένεκε όσο και οι Berliner Unterwelten κάνουν ενημερωτική δουλειά, συμπληρώνοντας πληροφορίες όπως αυτές που παρέχει η μπροσούρα της BBK για τα αποθέματα σε περίπτωση καταστροφής.

«Στόχος μας είναι να λειτουργήσουμε ως παράδειγμα, να δώσουμε το καλό παράδειγμα και ίσως να πάψουμε να δείχνουμε μόνο προς την ομοσπονδιακή κυβέρνηση ή προς το κράτος, αλλά να απευθυνθούμε και στην κοινωνία», λέει ο Χάινε από τους Berliner Unterwelten στο Euronews. Αν προκύψει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, μέλη του συλλόγου έχουν ήδη δηλώσει εθελοντικά ότι θα αναλάβουν τη φροντίδα και τον συντονισμό των ανθρώπων. Μεταξύ των μελών υπήρχε από την αρχή μεγάλη προθυμία να στηρίξουν το σχέδιο. «Ελπίζουμε να βρεθούν μιμητές», σημειώνει ο Χάινε.