Πολλές περιοχές της ανατολικής Γερμανίας παλεύουν με έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού, αδύναμη επενδυτική δραστηριότητα και δημογραφικές πιέσεις
Στην έκθεση «Wettbewerbsreport Ostdeutschland 2026» αναφέρεται φέτος ότι «η διαδικασία σύγκλισης βρίσκεται σε κίνδυνο». Τα νέα ομόσπονδα κρατίδια αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να μείνουν πίσω. Την ίδια ώρα, άλλα κράτη στην ευρύτερη ανατολικοευρωπαϊκή περιοχή, κυρίως η Πολωνία, αξιοποιούν την περίοδο για να ενισχύσουν την οικονομία τους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ενώ εκεί τα τελευταία χρόνια καταγράφηκαν εν μέρει δυναμική ανάπτυξη, εγκατάσταση βιομηχανιών και αυξανόμενες επενδύσεις, πολλές περιοχές της ανατολικής Γερμανίας παλεύουν με έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού, αδύναμη επενδυτική δραστηριότητα και δημογραφικές πιέσεις.
«Η διαδικασία σύγκλισης στην ανατολική Γερμανία δεν προχωρά πλέον αυτόματα. Αν η πολιτική και η οικονομία δεν αντιδράσουν τώρα με αποφασιστικά μέτρα, υπάρχει κίνδυνος το χάσμα να αρχίσει ξανά να μεγαλώνει», λέει ο Γιόαχιμ Ράγκνιτς, αναπληρωτής διευθυντής του ινστιτούτου ifo στη Δρέσδη. Είναι ο συγγραφέας της μελέτης του ifo στην οποία βασίζεται η έκθεση ανταγωνιστικότητας. Η μελέτη σκιαγραφεί μια όχι ιδιαίτερα ενθαρρυντική εικόνα: η διαδικασία δεκαετιών για να καλυφθεί η απόσταση από τη δυτική Γερμανία έχει φρενάρει και το χάσμα μπορεί να ξαναμεγαλώσει.
Οι ειδικοί προειδοποιούν για διευρυνόμενο οικονομικό χάσμα
Σύμφωνα με την έκθεση ανταγωνιστικότητας, στην ανατολική Γερμανία λείπουν κυρίως ιδιωτικές επενδύσεις και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Την περίοδο 2019–2023 οι ιδιωτικές επενδύσεις ανά κάτοικο έφτασαν μόλις περίπου στα τρία τέταρτα του επιπέδου της δυτικής Γερμανίας. Αν εξαιρεθούν η κατοικία και οι δημόσιες υποδομές, το ποσοστό μειώνεται σε περίπου δύο τρίτα.
Προστίθεται και η δημογραφική μεταβολή: έως το 2035 ο αριθμός των ατόμων σε ηλικία εργασίας στην ανατολική Γερμανία αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου 7%, σε ορισμένες περιοχές ακόμη περισσότερο. Στα ομόσπονδα κρατίδια Θουριγγία και Σαξονία-Άνχαλτ, το δυναμικό του εργατικού δυναμικού θα μειωθεί τα επόμενα χρόνια κατά 25%, εξηγούν οι συντάκτες της μελέτης σε συνέντευξη Τύπου στο ομοσπονδιακό υπουργείο Οικονομικών στο Βερολίνο. Ένας στους τέσσερις εργαζόμενους θα λείπει στο μέλλον, όταν πρόκειται για την οικονομική ισχύ και την κάλυψη θέσεων εργασίας. Τελικά αυτό επηρεάζει και την παραγωγή σε όλη την επικράτεια. Στη Θουριγγία, το περασμένο έτος έκλεισαν περισσότερες επιχειρήσεις από όσες ιδρύθηκαν.
Χωρίς αποφασιστική αντίδραση, το χάσμα με την υπόλοιπη Γερμανία κινδυνεύει να αυξηθεί ξανά, προειδοποιεί ο Ράγκνιτς. Απαιτούνται περαιτέρω φορολογικά κίνητρα, δήλωσε και η εντεταλμένη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για την ανατολική Γερμανία, Ελίζαμπετ Καϊζερ. «Οι επενδύσεις στο οικονομικό μέλλον της ανατολικής Γερμανίας προσφέρουν οικονομική ασφάλεια και προοπτικές για τον κόσμο στις περιοχές αυτές», είπε η Καϊζερ. Μόνο αν ενισχυθούν και οι τοποθεσίες στην ανατολική Γερμανία, θα ενθαρρυνθεί η οικονομική επιτυχία της χώρας συνολικά.
Η Πολωνία επωφελείται από μεγαλύτερη ευελιξία στην οικονομική πολιτική
Η προβληματική κατάσταση γίνεται ιδιαίτερα εμφανής σε σύγκριση με την Πολωνία. Η γειτονική χώρα κατάφερε τα τελευταία χρόνια να πετύχει σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης και να προσελκύσει πολυάριθμες βιομηχανικές επενδύσεις, για παράδειγμα στη βιομηχανία μπαταριών, στην εφοδιαστική αλυσίδα ή στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Για τον οικονομολόγο από τη Δρέσδη Γιόαχιμ Ράγκνιτς, οι δομικές διαφορές είναι καθοριστικές. Η Πολωνία διαθέτει σαφώς μεγαλύτερα περιθώρια οικονομικής πολιτικής σε σχέση με την ανατολική Γερμανία, λέει ο Ράγκνιτς στο Euronews.
«Η Πολωνία το έχει ευκολότερα, επειδή εκεί μπορεί κανείς να διαμορφώσει πιο ελεύθερα το κανονιστικό πλαίσιο» σε σχέση με την ανατολική Γερμανία, σημειώνει ο Ράγκνιτς. Ειδικές οικονομικές ζώνες με υψηλότερες επιδοτήσεις, χαμηλότερους μισθούς και χαμηλότερο βαθμό ρύθμισης διευκόλυναν τις επενδύσεις. Η ανατολική Γερμανία, αντίθετα, είναι πλήρως ενταγμένη στο γερμανικό νομικό και συλλογικό συμβατικό πλαίσιο. Χαμηλότεροι μισθοί ή ειδικές ρυθμίσεις είναι πολιτικά και κοινωνικά δύσκολο να γίνουν αποδεκτά.
Επιπλέον, η εσωτερική κινητικότητα στη Γερμανία είναι αισθητά υψηλότερη: αν οι μισθοί στην ανατολή μειωθούν, η μετανάστευση προς τη δύση θα μπορούσε να αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Η Πολωνία δεν αντιμετώπισε αυτούς τους παράγοντες στον ίδιο βαθμό λόγω του γλωσσικού φραγμού και των εθνικών συνόρων.
Ειδικά προγράμματα στήριξης περιορίστηκαν σταδιακά
Πράγματι, μετά την επανένωση υπήρξαν για ένα διάστημα ειδικές ρυθμίσεις για την ανατολική Γερμανία: υψηλότερα ποσοστά επιδότησης, ταχύτερες διαδικασίες έγκρισης και εκτεταμένες επενδυτικές ενισχύσεις.
Σύμφωνα με τον Ράγκνιτς, πολλά από αυτά τα εργαλεία καταργήθηκαν σταδιακά. Στόχος ήταν αφενός η επιστροφή σε ένα ενιαίο γερμανικό νομικό πλαίσιο, ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις οι μοχλοί αποσύρθηκαν λόγω ευρωπαϊκών κανονιστικών υποχρεώσεων. Ο Ράγκνιτς κάνει λόγο για «πρόβλημα εφαρμογής» στη Γερμανία.
Ήδη το 2002, οικονομολόγοι είχαν προτείνει σε γνωμοδότησή τους προς το ομοσπονδιακό υπουργείο Οικονομικών τη δημιουργία νέων ειδικών οικονομικών ζωνών για την ανατολική Γερμανία. Η πολιτική ωστόσο απέρριψε την πρόταση. Σήμερα είναι πιθανότατα αργά για να εισαχθεί ξανά ένα παρόμοιο μοντέλο, εκτιμά ο Ράγκνιτς. Κατά τη γνώμη του, λύση μπορούν να προσφέρουν οι επιδοτήσεις για μεγάλες εγκαταστάσεις. Ωστόσο δεν υπάρχει στοχευμένη κατεύθυνση αυτών των επενδύσεων προς την ανατολική Γερμανία.
Εμβληματικά έργα, αλλά μεγάλες περιφερειακές διαφορές
Πράγματι, η ανατολική Γερμανία κατάφερε πρόσφατα να προσελκύσει ορισμένες βιομηχανικές επενδύσεις δισεκατομμυρίων, όπως το εργοστάσιο της Tesla στο Γκρύνχαϊντε του Βρανδεμβούργου, την επέκταση του κέντρου ημιαγωγών στη Δρέσδη από τις Infineon και ESMC ή την παραγωγή μπαταριών της CATL κοντά στην Ερφούρτη, «αλλά μεγάλα τμήματα της ανατολικής Γερμανίας δεν επωφελούνται ιδιαίτερα», όπως λέει ο Ράγκνιτς. Αυτό φαίνεται και στο τρέχον κλίμα μεταξύ των επιχειρήσεων: σύμφωνα με έρευνα σε εταιρείες της ανατολικής Γερμανίας, πολλές βλέπουν μεν οικονομικές ευκαιρίες, ωστόσο παραπονιούνται για υψηλή γραφειοκρατία, αυξανόμενο ενεργειακό κόστος και έλλειψη πολιτικής στήριξης.
Παρ’ όλα αυτά, τα μεγάλα αυτά έργα δείχνουν, σύμφωνα με πολλούς οικονομολόγους, ότι η ανατολική Γερμανία μπορεί να προσφέρει ανταγωνιστικές τοποθεσίες. Πλεονέκτημα θεωρούνται για παράδειγμα οι μεγάλες διαθέσιμες εκτάσεις, η σχετικά φθηνή ενέργεια ή η εγγύτητα σε ερευνητικά ιδρύματα.
Ανατολή–Δύση: Χάσμα περιουσίας 75%
Ενώ η γραμμή που χωρίζει ανατολή και δύση δεν είναι πλέον τόσο καθαρά ορατή και τόσο στα παλαιά όσο και στα νέα ομόσπονδα κρατίδια υπάρχουν τόσο διαρθρωτικά αδύναμες όσο και ισχυρές περιοχές, στο ζήτημα του πλούτου διαπιστώνεται μεγάλη απόκλιση. Τα νοικοκυριά στην ανατολική Γερμανία διαθέτουν κατά μέσο όρο (διάμεσος) περίπου το ένα τέταρτο του πλούτου των νοικοκυριών στη δυτική Γερμανία, όπως διαπίστωσαν οι συντάκτες της μελέτης.
«Ο πλούτος λειτουργεί σαν οικονομικό τραμπολίνο», επισημαίνει ο Άχιμ Έλγκαρθ, γενικός διευθυντής της Ένωσης Τραπεζών Ανατολικής Γερμανίας, στη συνέντευξη Τύπου στο ομοσπονδιακό υπουργείο Οικονομικών. Η ιδιωτική αποταμίευση και συσσώρευση περιουσίας είναι, σύμφωνα με την έκθεση του ifo, κεντρική για τη δυναμική της οικονομίας, τις ατομικές δυνατότητες κοινωνικής ανόδου και τη σταθερότητα των περιφερειών.
Το 2023, όμως, η διάμεση καθαρή περιουσία των νοικοκυριών στην ανατολική Γερμανία ανερχόταν σε περίπου 35.900 ευρώ, ενώ στη δυτική Γερμανία ήταν 143.200 ευρώ. Το χάσμα τείνει μάλιστα να διευρύνεται. Ως αιτία οι συντάκτες της μελέτης αναφέρουν, μεταξύ άλλων, τα χαμηλότερα εισοδήματα, τα χαμηλότερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης και το μικρότερο επιχειρηματικό πλούτο και κληρονομιές. Ζητούν καλύτερη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, καθώς σήμερα η δημιουργία περιουσίας είναι απαραίτητη και για τη συνταξιοδοτική ασφάλιση.
Η ανατολική Γερμανία υστερεί σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο
Ενώ η γερμανική οικονομία συνολικά δείχνει, μετά από δύσκολα χρόνια, τουλάχιστον μικρές ενδείξεις σταθεροποίησης, η εξέλιξη στην ανατολή παραμένει πιο εύθραυστη. Ο δείκτης επιχειρηματικού κλίματος του ifo για την ανατολική Γερμανία επιδεινώθηκε αρχικά αισθητά την άνοιξη και πρόσφατα ανέκαμψε μόνο ελαφρά.
Ιδίως η βιομηχανία, οι κατασκευές και το εμπόριο συνεχίζουν να δέχονται πιέσεις. Ταυτόχρονα, πολλές περιοχές της ανατολικής Γερμανίας πλήττονται περισσότερο από τη μετανάστευση και την έλλειψη ειδικευμένου προσωπικού σε σύγκριση με τα δυτικά κρατίδια.
Το 2025, το ΑΕΠ στα ομόσπονδα κρατίδια της ανατολικής Γερμανίας (χωρίς πόλεις-κρατίδια) αντιστοιχούσε σε περίπου 85% του μέσου όρου της δυτικής Γερμανίας. Πριν από δέκα χρόνια ήταν 78%, ενώ το 1991 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ βρισκόταν στο 34,5%. Δεν μπορεί πλέον να γίνεται λόγος γενικά για μειονεκτική μεταχείριση της ανατολικής Γερμανίας, υπογράμμισαν οι συντάκτες της μελέτης σε προγενέστερη συνέντευξη Τύπου.
Ο συν-εκδότης της έκθεσης ανταγωνιστικότητας, Φρανκ Νέρινγκ, μίλησε για την ανάγκη να εξελιχθεί το σχετικό αφήγημα. Στο μέλλον δεν θα πρέπει να γίνεται λόγος για μια «διαδικασία σύγκλισης», αλλά για τον σχεδιασμό μιας περιφέρειας του μέλλοντος. Πρέπει να επιδειχθεί τόλμη, αλλά όχι απερίσκεπτη.
Από την Κυριακή και για τρεις ημέρες, εκπρόσωποι επιχειρήσεων και πολιτικής συναντώνται στο Μπαντ Σάροβ για το Οικονομικό Φόρουμ Ανατολικής Γερμανίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα πώς μπορούν να δημιουργηθούν νέες αναπτυξιακές δυναμικές. Αυτές αναμένεται να προέλθουν, μεταξύ άλλων, και από την Πολωνία, για παράδειγμα μέσα από την κεντρική ομιλία του καθηγητή Μαρτσίν Πιάτκοφσκι από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας. Ο Πιάτκοφσκι υπήρξε ανώτερος οικονομολόγος στην Παγκόσμια Τράπεζα και πρόσφατα ανέλυσε σε βιβλίο του την οικονομική επιτυχία της Πολωνίας από τη δεκαετία του 1990. Περιγράφει την Πολωνία ως μία από τις υποτιμημένες ιστορίες ανάπτυξης της Ευρώπης. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο ρόλος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, των θεσμών, της εκπαίδευσης, της βιομηχανικής πολιτικής και της οικονομικής μετάβασης.
Στη συζήτηση θα συμμετάσχουν επί τόπου και η ομοσπονδιακή υπουργός Οικονομίας Katherina Reiche καθώς και ο καγκελάριος Friedrich Merz.