Η πρωτοβουλία της Κομισιόν για την παρακολούθηση των ωκεανών μετατρέπεται από παθητική έρευνα σε ενεργό μηχανισμό επιτήρησης για προβολή δυτικής ισχύος και προστασία κρίσιμων υποδομών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Τετάρτη μια φιλόδοξη θαλάσσια πρωτοβουλία ύψους 92 εκατ. ευρώ, με στόχο να εδραιώσει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως παγκόσμια υπερδύναμη στην περιπολία και τη συλλογή πληροφοριών στους ωκεανούς, επικαλούμενη «κακόβουλους παράγοντες» που αξιοποιούν ολοένα και περισσότερο τακτικές γκρίζας ζώνης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ωκεανοί καλύπτουν το 70% της επιφάνειας του πλανήτη, αλλά μόλις το 5% τους έχει εξερευνηθεί. Στόχος του σχεδίου ωκεάνιας παρατήρησης που ανακοίνωσαν ο επίτροπος για την Αλιεία και τους Ωκεανούς Κόστα Κάντις και η επίτροπος Έρευνας Εκατερίνα Ζαχαρίεβα είναι να κατακτήσει έως το 2035 το 35% της παγκόσμιας αγοράς υπηρεσιών ωκεάνιας παρατήρησης και των σχετικών τεχνολογικών υποδομών, με χρηματοδότηση 92 εκατ. ευρώ από την ΕΕ.
«Σε αυτό αποσκοπεί η χρήση της επιστήμης και της καλής διακυβέρνησης: να κατανοήσουμε τους ωκεανούς μας και να διασφαλίσουμε το μέλλον μας», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για το νέο σχέδιο ωκεάνιας παρατήρησης, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία ως στρατηγική αναγκαιότητα για την πρόβλεψη του κλίματος και την άμυνα, λίγο μετά την ανακοίνωση των Ηνωμένων Πολιτειών ότι διαλύουν το δικό τους σύστημα ωκεάνιας παρατήρησης.
Ωστόσο, το πραγματικό μήνυμα της νέας προσπάθειας της Επιτροπής για τη διακριτική επιτήρηση των μεγάλων θαλάσσιων βαθέων ίσως βρίσκεται στις φιλοδοξίες της για «ναυτική ασφάλεια και άμυνα», με υπαινιγμούς για πόλεμο στον βυθό και για την κρίσιμη γεωπολιτική ανάγκη προστασίας των υποθαλάσσιων ενεργειακών και δικτυακών υποδομών.
«Ισχυρές δυνατότητες θαλάσσιας παρατήρησης, από το διάστημα μέχρι τον βυθό, είναι απαραίτητες για την ανίχνευση, την αποτροπή και τον περιορισμό των κινδύνων πριν αυτοί εξελιχθούν σε συστημικές αναταράξεις», αναφέρεται στην πρωτοβουλία της Επιτροπής.
Τα κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια, που μεταφέρουν το 95% της διεθνούς κίνησης στο διαδίκτυο και συναλλαγές αξίας δισεκατομμυρίων, βρίσκονται διαρκώς υπό την απειλή υβριδικού σαμποτάζ, με τη Βαλτική Θάλασσα να εξελίσσεται σε επίκεντρο τέτοιων επιθέσεων.
Παρότι δεν πρόκειται για τηλεπικοινωνιακά καλώδια, το σαμποτάζ στον αγωγό Nord Stream, μια σειρά υποθαλάσσιων εκρήξεων και διαρροών φυσικού αερίου που σημειώθηκαν το 2022, παραμένει έως σήμερα ανεξιχνίαστο, παρά το βαθύ πολιτικό αποτύπωμα που άφησε πίσω του.
Με την ανάπτυξη «αυτόνομων συστημάτων, αισθητήρων και τεχνητής νοημοσύνης (AI)» υπό τον μανδύα της παρατήρησης, η ΕΕ φαίνεται πως χτίζει αθόρυβα ένα υποθαλάσσιο δίκτυο επιτήρησης. Επιπλέον, η χρήση «αλιευτικών σκαφών πολλαπλών αισθητήρων», αυτόνομων ανεμόπτερων και εξειδικευμένων φορέων μη επανδρωμένων οχημάτων δείχνει ότι οι Βρυξέλλες δημιουργούν στην πράξη ένα μόνιμο, κατανεμημένο πλέγμα επιτήρησης στις ευρωπαϊκές αποκλειστικές οικονομικές ζώνες.
Επιπλέον, ακαδημαϊκοί επισημαίνουν (πηγή στα Αγγλικά) ότι η χαρτογράφηση των μεγάλων θαλάσσιων βαθέων και της Αρκτικής για «περιβαλλοντικούς λόγους» παρέχει ταυτόχρονα στις ένοπλες δυνάμεις κρίσιμα δεδομένα για τη ρύθμιση ενεργών σόναρ, την υποθαλάσσια ναυσιπλοΐα και την απόκρυψη μέσων υψηλής παραλλαγής.
Ο ευρωβουλευτής Πάουλου ντου Νασιμέντου Καμπράλ (Πορτογαλία/Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα), αντιπρόεδρος της επιτροπής αλιείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δήλωσε ότι, δεδομένης της αυξανόμενης γεωστρατηγικής σημασίας του Ατλαντικού και της μεγαλύτερης παρουσίας δυνάμεων όπως η Ρωσία και η Κίνα, η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις επενδύσεις όχι μόνο στην εξερεύνηση, αλλά και στην παρακολούθηση και την προστασία του θαλάσσιου χώρου της.
«Η ενίσχυση της παρατήρησης των ωκεανών και της έρευνας σε μεγάλα βάθη θα μας επιτρέψει να αυξήσουμε τις γνώσεις μας για τα θαλάσσια οικοσυστήματα και για την προστασία κρίσιμων ανθρώπινων υποθαλάσσιων υποδομών, όπως οι παγκόσμιες επικοινωνίες», δήλωσε ο Νασιμέντου Καμπράλ στο Euronews.
Η Μόνικα Φερμπέεκ, εκτελεστική διευθύντρια της ΜΚΟ Seas At Risk, σημείωσε ότι η εμβάθυνση της γνώσης μας για τον ωκεανό είναι πιο σημαντική από ποτέ.
«Η παρατήρηση όμως δεν αρκεί. Το πραγματικό στοίχημα είναι αν αυτές οι πληροφορίες θα αξιοποιηθούν για την ενίσχυση της προστασίας και αποκατάστασης και για να διασφαλιστεί η ουσιαστική θωράκιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων», δήλωσε στο Euronews.
Κεντρικό σύστημα για τα θαλάσσια δεδομένα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να ενοποιήσει τα κατακερματισμένα θαλάσσια δεδομένα της ηπείρου σε ένα κεντρικό σύστημα, το οποίο αναμένεται να οδηγήσει στη δημιουργία μιας εξελιγμένης εικονικής προσομοίωσης της θάλασσας.
Στόχος είναι να αξιοποιηθούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και αυτόνομης παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, ώστε να προβλέπονται τα πάντα, από τα καιρικά φαινόμενα μέχρι τους γεωπολιτικούς κινδύνους στη ναυτιλία.
Παρότι η Κομισιόν αναφέρει ότι θα πρόκειται για «δημόσια υπηρεσία», ο έλεγχος της μορφής και της πρόσβασης σε αυτά τα δεδομένα δίνει στις Βρυξέλλες τη δυνατότητα να επιβάλλουν μονομερώς παγκόσμια ρυθμιστικά πρότυπα για τη θαλάσσια ναυτιλία, τις αλιευτικές ποσοστώσεις και τον χωροταξικό σχεδιασμό στις υπεράκτιες ζώνες.
Ένα νέο νομοθετικό πακέτο, που αναμένεται να παρουσιαστεί έως το τέλος του έτους, πιθανότατα θα θεσπίσει αυστηρές, νομικά δεσμευτικές πολιτικές ανταλλαγής δεδομένων, σχεδιασμένες να εξισορροπούν τη διαφάνεια για το περιβάλλον με αυστηρούς «περιορισμούς που σχετίζονται με την ασφάλεια» για την προστασία ευαίσθητων θαλάσσιων θέσεων.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, προβλέπονται επίσης αυστηρές τεχνικές προδιαγραφές για τον ναυτιλιακό εξοπλισμό, οι οποίες θα αποκλείσουν κατασκευαστές εκτός ΕΕ, ιδίως από την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, από τους ευρωπαϊκούς δημόσιους διαγωνισμούς, ώστε να διασφαλιστεί ότι το δίκτυο επιτήρησης δεν μπορεί να υπονομευθεί από το εσωτερικό.