Σε ισχύ το νέο Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο

Η μεγάλη μεταρρύθμιση των ευρωπαϊκών κανόνων για τη μετανάστευση, που αποσκοπεί στην αυστηροποίηση των διαδικασιών στα σύνορα και στην αναμόρφωση του συστήματος ασύλου, τίθεται σε ισχύ την Παρασκευή.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

«Για πρώτη φορά διαθέτουμε ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό σύστημα», δήλωσε ο επίτροπος Μετανάστευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Μάγκνους Μπρούνερ, προσθέτοντας ότι η μεταρρύθμιση θα δώσει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερο έλεγχο των συνόρων τους.

Ενισχυμένοι έλεγχοι στα σύνορα

Οι μετανάστες που εισέρχονται παράτυπα στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα υποβάλλονται σε ελέγχους ταυτότητας και ασφάλειας στο πλαίσιο διαδικασίας που μπορεί να διαρκεί έως και επτά ημέρες.

Τα έγγραφα ταυτοποίησης, καθώς και βιομετρικά δεδομένα από το πρόσωπο και τα δακτυλικά αποτυπώματα, θα καταχωρούνται σε ειδική βάση δεδομένων.

Στόχος του ελέγχου είναι να καθοριστεί ποιοι θα ακολουθήσουν ταχεία ή κανονική διαδικασία εξέτασης αίτησης ασύλου και ποιοι θα πρέπει να επιστραφούν στη χώρα καταγωγής ή διέλευσής τους.

Ταχεία απόρριψη αιτήσεων

Ένα από τα βασικά προβλήματα του μεταναστευτικού συστήματος της ΕΕ για ορισμένα κράτη-μέλη ήταν η περιορισμένη δυνατότητα λήψης αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση των μεταναστών και η μεγάλη διάρκεια των διαδικασιών.

Το νέο σύστημα επιδιώκει να επιταχύνει τις διαδικασίες, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις απόρριψης αιτήσεων.

Οι αιτούντες άσυλο που θεωρούνται κίνδυνος για την ασφάλεια ή έχουν μικρές πιθανότητες να λάβουν καθεστώς προστασίας — όπως όσοι προέρχονται από χώρες όπως το Μαρόκο και το Μπανγκλαντές, των οποίων οι υπήκοοι απορρίπτονται σε ποσοστό άνω του 80% — θα εξετάζονται ταχύτερα.

Οι αιτήσεις τους θα διεκπεραιώνονται σε κέντρα κοντά στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ — χερσαία σύνορα, λιμάνια και αεροδρόμια — μέσω διαδικασίας που μπορεί να διαρκεί έως 12 εβδομάδες.

Για τους υπόλοιπους αιτούντες άσυλο θα συνεχίσει να ισχύει η κανονική διαδικασία.

Μηχανισμός αλληλεγγύης

Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ, η χώρα στην οποία εισέρχεται πρώτα ένας παράτυπος μετανάστης είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση της υπόθεσής του.

Αυτό έχει επιβαρύνει ιδιαίτερα χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Μάλτα, οι οποίες έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο μέρος των αφίξεων μέσω ξηράς και θάλασσας τα τελευταία χρόνια.

Για να μειωθεί αυτή η πίεση, η μεταρρύθμιση εισάγει έναν μηχανισμό αλληλεγγύης που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να δέχονται συγκεκριμένο αριθμό αιτούντων άσυλο που έχουν φτάσει σε άλλα κράτη.

Εναλλακτικά, μπορούν να καταβάλλουν 20.000 ευρώ ανά αιτούντα άσυλο στις χώρες που δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση.

Τουλάχιστον 30.000 αιτούντες άσυλο ετησίως θα υπάγονται στο νέο σύστημα μετεγκατάστασης.

Οι σχετικές διαπραγματεύσεις έχουν ήδη αποδειχθεί δύσκολες, καθώς κατά τον πρώτο γύρο εφαρμογής πέρυσι αρκετές χώρες αρνήθηκαν να δεχθούν μετεγκαταστάσεις.

Σχέδιο έκτακτης ανάγκης

Το πακέτο προβλέπει μηχανισμό αντιμετώπισης έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων, όπως εκείνη του 2015-2016, όταν περισσότεροι από δύο εκατομμύρια αιτούντες άσυλο εισήλθαν στην ΕΕ, πολλοί από αυτούς προερχόμενοι από τη Συρία και το Αφγανιστάν.

Θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να περιορίζουν ορισμένες εγγυήσεις προστασίας των αιτούντων άσυλο, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να τους κρατούν για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα στα κέντρα κράτησης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

Το σύστημα θα εφαρμόζεται επίσης σε περιπτώσεις που η ΕΕ χαρακτηρίζει ως «εργαλειοποίηση» μεταναστευτικών ροών, κατηγορία που συχνά απευθύνεται προς τη Λευκορωσία και τη Ρωσία, τις οποίες ευρωπαϊκές χώρες κατηγορούν ότι ωθούν μετανάστες προς τα σύνορα της Ένωσης με σκοπό την αποσταθεροποίησή της.

Επικρίσεις για το νέο σύστημα

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν ανησυχίες για πολλές πτυχές του νέου πλαισίου.

Υποστηρίζουν ότι οι νέοι κανόνες θα οδηγήσουν στην πράξη στην κράτηση των περισσότερων μεταναστών, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.

Εκφράζουν επίσης φόβους ότι οι νέες, επιταχυνόμενες διαδικασίες λήψης αποφάσεων θα έχουν ως αποτέλεσμα την παράταση της κράτησης των αφιχθέντων μεταναστών.

Δώδεκα κράτη-μέλη δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τις απαραίτητες προετοιμασίες, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας των αναγκαίων υποδομών για την εφαρμογή των νέων διαδικασιών ελέγχου.

Άλλες χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα με τη λειτουργία της βιομετρικής βάσης δεδομένων.

Παράλληλα, η κοινή γνώμη στην Ευρώπη έχει γίνει ακόμη πιο αυστηρή απέναντι στη μετανάστευση από τότε που εγκρίθηκαν οι αλλαγές, γεγονός που ωθεί τα κράτη-μέλη να ζητούν πρόσθετα μέτρα.

Ένα νέο πακέτο μέτρων που αποσκοπεί στην επιτάχυνση των απελάσεων όσων απορρίπτονται οι αιτήσεις ασύλου βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις ανησυχίες οργανώσεων δικαιωμάτων ότι οι ανθρωπιστικές παράμετροι υποχωρούν πλέον έναντι των πολιτικών προτεραιοτήτων στην Ευρώπη.