Κλιμάκωση ή διαπραγματευτική πίεση; Τι σημαίνουν τα νέα αμερικανικά πλήγματα κατά του Ιράν

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι πιστεύει πως η εκεχειρία με το Ιράν έχει πλέον λήξει. Ανέφερε ότι δεν είναι βέβαιος πως επιθυμεί πλέον μια συμφωνία και υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να «ολοκληρώσουν τη δουλειά». Την ίδια στιγμή, επέμεινε ότι οι νέες επιθέσεις δεν σημαίνουν επιστροφή σε πόλεμο ή έναρξη μακροχρόνιας στρατιωτικής εμπλοκής.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η σύγχυση και η αβεβαιότητα που προκαλούν τα αντικρουόμενα μηνύματα του Τραμπ, σε συνδυασμό με την έγκρισή του για διαδοχικά αμερικανικά πλήγματα, αφήνουν ανοιχτά σημαντικά ερωτήματα για το τι θα ακολουθήσει στη σύγκρουση, μόλις λίγες εβδομάδες μετά τις δύσκολες διπλωματικές διαβουλεύσεις που οδήγησαν ακόμη και σε μια αρχική συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Όπως αναφέρει το Associated Press η εναλλασσόμενη ρητορική ενδέχεται να αποτελεί στρατηγική για την άσκηση μεγαλύτερης πίεσης προς την Τεχεράνη, ώστε να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο στα Στενά του Ορμούζ και να αποδεχθεί τις αμερικανικές απαιτήσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα — μια τακτική που ο Τραμπ έχει επιχειρήσει και στο παρελθόν.

Είτε πρόκειται για διαπραγματευτικό ελιγμό είτε για ένδειξη κλιμάκωσης των εχθροπραξιών, οι μεσολαβητές καταβάλλουν προσπάθειες να διασώσουν την προσωρινή συμφωνία, ενώ οι εξελίξεις ενδέχεται να οξύνουν περαιτέρω την ένταση, κάτι που θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στους Ρεπουμπλικανούς ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, εφόσον οι τιμές των καυσίμων παραμείνουν υψηλές.

Την Τετάρτη, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι επίκειται νέος γύρος αμερικανικών επιθέσεων, ενώ ταυτόχρονα επιχείρησε να υποβαθμίσει τις εκτιμήσεις περί επιστροφής σε γενικευμένο πόλεμο. Λίγες ώρες αργότερα, ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε νέα πλήγματα κατά του Ιράν με στόχο να «υποβαθμίσει περαιτέρω την ικανότητά του να απειλεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ».

«Ό,τι πρόκειται να συμβεί, θα συμβεί πολύ γρήγορα», δήλωσε νωρίτερα ο Τραμπ. «Δεν επιδιώκουμε κάτι που θα διαρκέσει πολύ».

«Μαραθώνιες» προσπάθειες για τη διάσωση της εκεχειρίας

Περιφερειακός αξιωματούχος των υπηρεσιών πληροφοριών, που συμμετέχει στις προσπάθειες διαμεσολάβησης, δήλωσε ότι η σύγκρουση έχει εισέλθει σε κρίσιμη φάση, καθώς η αμοιβαία δυσπιστία αυξάνεται. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων, βρίσκονται σε εξέλιξη συνεχείς επαφές υψηλού επιπέδου με στόχο τη διάσωση της εκεχειρίας σύμφωνα με το Associated Press.

Σύμφωνα με τον αξιωματούχο, επικεφαλής των προσπαθειών είναι οι υπουργοί Εξωτερικών του Πακιστάν και του Κατάρ, καθώς και ο επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών. Παράλληλα, συμμετέχουν ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η χώρα του οποίου φιλοξένησε τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που ολοκληρώθηκε την Τετάρτη, καθώς και ηγετικές προσωπικότητες της Σαουδικής Αραβίας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται εξοργισμένες για τις επιθέσεις σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ και κατηγορούν το Ιράν ότι καθυστερεί σκόπιμα τις συνομιλίες για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος, ανέφερε ο αξιωματούχος. Οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα αποτελούσαν το επόμενο κρίσιμο βήμα προκειμένου η προσωρινή συμφωνία που ανακοινώθηκε τον περασμένο μήνα να εξελιχθεί σε μόνιμο τερματισμό του πολέμου.

Από την πλευρά της, η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η Ουάσινγκτον είναι εκείνη που παραβιάζει τη συμφωνία όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ και ότι δεν διασφαλίζει την εφαρμογή της εκεχειρίας στον Λίβανο, συμπεριλαμβανομένης της αποχώρησης του Ισραήλ, σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο.

Ο Μάικλ Άιζενσταντ, πρώην αναλυτής του αμερικανικού στρατού και σήμερα διευθυντής του Προγράμματος Στρατιωτικών και Αμυντικών Σπουδών στο Washington Institute for Near East Policy, δήλωσε ότι «εξακολουθούμε να βρισκόμαστε σε φάση διαπραγμάτευσης, ανεξάρτητα από όσα λέει ο πρόεδρος».

«Αυτό είναι μέρος της διαπραγμάτευσης και η δήλωση ότι το μνημόνιο κατανόησης έχει λήξει αποτελεί επίσης μέρος αυτής της διαδικασίας», είπε, αναφερόμενος στο μνημόνιο κατανόησης πάνω στο οποίο βασίστηκε η εκεχειρία.

Ο Τραμπ, πάντως, υπήρξε ξεκάθαρος στις δημόσιες τοποθετήσεις του, δηλώνοντας ότι έχει χάσει το ενδιαφέρον του να διατηρηθεί η εκεχειρία.

«Νομίζω ότι τελείωσε», είπε.

«Μπορούμε να παίζουμε παιχνίδια, αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι θέλω πλέον να κάνω συμφωνία», δήλωσε κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, προσθέτοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται «απλώς να ολοκληρώσουν τη δουλειά».

Όπως αναφέρει το Associated Press o πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραβίασε επανειλημμένα τους όρους της αρχικής συμφωνίας, αναγκάζοντας το Ιράν να αντιδράσει αναλόγως.

«Η εποχή του εκφοβισμού και του εκβιασμού έχει τελειώσει», έγραψε ο Καλιμπάφ στην πλατφόρμα X. «Δεν οδηγεί πουθενά. Δεν υποχωρούμε».

Τραμπ: «Πιθανότατα θα τους χτυπήσουμε ξανά σκληρά»

Το Πακιστάν, το οποίο συνέβαλε στη διαμεσολάβηση για την επίτευξη της εκεχειρίας, δήλωσε ότι η αναζωπύρωση της σύγκρουσης «δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα κανενός» και κάλεσε τις δύο πλευρές να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.

«Δεν υπάρχει εναλλακτική στην συνέχιση της εμπλοκής, του διαλόγου και της διπλωματίας για την επίτευξη του κοινού στόχου της ειρήνης στην περιοχή», ανέφερε το υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν.

Ο Τραμπ, ωστόσο, επιτέθηκε εκ νέου στην ηγεσία της Τεχεράνης, χαρακτηρίζοντάς τους «αποβράσματα» και «άρρωστους ανθρώπους». Μόλις τον περασμένο μήνα, πάντως, είχε δηλώσει ότι η ιρανική ηγεσία ήταν «πολύ λογική» και «ευχάριστη στις διαπραγματεύσεις», χαρακτηρίζοντας παράλληλα τους Ιρανούς ηγέτες «έξυπνους ανθρώπους».

Μιλώντας σε εκδήλωση στο Μιλγουόκι την Τετάρτη, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος είχε ηγηθεί των αμερικανικών προσπαθειών για την επίτευξη της αρχικής συμφωνίας με την Τεχεράνη, δήλωσε ότι το Ιράν «συμπεριφέρθηκε σωστά για περίπου μία εβδομάδα». Πρόσθεσε ότι στη συνέχεια άρχισε να επιτίθεται στα Στενά του Ορμούζ και προειδοποίησε: «Αν πυροβολούν πλοία, θα τους χτυπήσουμε αλύπητα».

Πρόκειται για ακόμη μία διαπραγματευτική τακτική;

Πριν από την πρώτη εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν τον Απρίλιο, ο Τραμπ είχε εντείνει τις απειλές του, δεσμευόμενος ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα βομβάρδιζαν ιρανικές γέφυρες, δρόμους και σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Είχε μάλιστα γράψει στο διαδίκτυο: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε και δεν θα επιστρέψει ποτέ».

Αντίστοιχες απειλές είχε διατυπώσει και πριν από την προσωρινή συμφωνία διάρκειας 60 ημερών που επιτεύχθηκε τον περασμένο μήνα.

Ο Τραμπ συνηθίζει να επιδιώκει διαπραγματεύσεις από θέση ισχύος και ενδέχεται να αναζητά επιπλέον διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα μέσω των νέων πληγμάτων. Ωστόσο, η κατηγορηματική δήλωσή του ότι η εκεχειρία έχει τελειώσει θα μπορούσε να απελευθερώσει στρατιωτικά το Ιράν, προκαλώντας νέες αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Ο διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, Αλί Βάεζ, εκτίμησε ότι η κλιμάκωση των απειλών ενδέχεται αυτή τη φορά να αποτελεί πιο επικίνδυνο εγχείρημα, δεδομένων των εσωτερικών και διεθνών διακυβευμάτων για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Σαφώς μοιάζει με προσπάθεια αύξησης της στρατιωτικής πίεσης χωρίς να κλείνει ακόμη η πόρτα της διπλωματίας», είπε. «Ωστόσο, η εξαναγκαστική διαπραγμάτευση είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Κάποια στιγμή, μια εκστρατεία πίεσης μπορεί να αποκτήσει τη δική της δυναμική και να εξελιχθεί στον ίδιο τον πόλεμο που υποτίθεται ότι προσπαθεί να αποτρέψει».

Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι το Ιράν εξακολουθεί να έχει κάθε λόγο να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, καθώς έχει μεγάλη ανάγκη από την οικονομική ανακούφιση που προέβλεπε η προσωρινή συμφωνία.

Ο Τραμπ έχει επίσης στείλει αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με τις οικονομικές συνέπειες της κρίσης.

Επί μακρόν υποστήριζε ότι η άνοδος των τιμών των καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν επηρέαζε τις αποφάσεις του για το Ιράν. Ωστόσο, στη συνέχεια δήλωσε ότι ένας από τους λόγους που συμφώνησε στην προσωρινή συμφωνία ήταν η αποφυγή μιας «οικονομικής καταστροφής». Έκτοτε, έχει προβάλει ως επιτυχία τη μείωση των τιμών του πετρελαίου μετά την επίτευξη της συμφωνίας.

Οι ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να επηρεάσουν τα σχέδια Τραμπ

Ο πρόεδρος επανέφερε ξανά στο προσκήνιο τις απειλές του για πλήγματα κατά πολιτικών υποδομών του Ιράν, μεταξύ των οποίων μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, καθώς και για κατάληψη του πετρελαϊκού κόμβου στο νησί Χαργκ.

«Μπορεί να καταλάβουμε το νησί Χαργκ. Δεν θα μπορούν να κάνουν τίποτα γι' αυτό», δήλωσε.

Ωστόσο, απομένουν λιγότεροι από τέσσερις μήνες μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές, στις οποίες οι Ρεπουμπλικανοί επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας. Μια νέα άνοδος στις τιμές του πετρελαίου, εξαιτίας της αυξημένης αβεβαιότητας γύρω από τον πόλεμο, σημαίνει ότι οι Αμερικανοί ενδέχεται να συνεχίσουν να πληρώνουν ακριβότερα τα καύσιμα.

Ο Τραμπ επιχείρησε να υποβαθμίσει αυτές τις ανησυχίες, λέγοντας ότι «κάθε φορά που τους χτυπάμε, η τιμή ανεβαίνει λίγο – κατά δύο δολάρια». Στην πραγματικότητα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αμερικανικού πετρελαίου σημείωσαν πολύ μεγαλύτερη άνοδο και ενδέχεται να συνεχίσουν να αυξάνονται, παρότι ο ίδιος παραδέχθηκε ότι «όπως πηγαίνει το πετρέλαιο, έτσι πηγαίνουν και τα πάντα».

Υποστήριξε, τέλος, ότι μια αύξηση στις τιμές του πετρελαίου αποτελεί αποδεκτό τίμημα προκειμένου να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν.

«Δεν πειράζει», ανέφερε χαρακτηριστικά.