Η σύνοδος αυτής της εβδομάδας στην Άγκυρα σηματοδοτεί το πρώτο βήμα ευρωπαϊκοποίησης του ΝΑΤΟ, καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει την εξάρτηση από τη στρατιωτική στήριξη των ΗΠΑ.
Η φετινή σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ήταν η πιο πολυαναμενόμενη εδώ και καιρό. Μετά από πέντε χρόνια πολέμου στην ήπειρο και δύο χρόνια οξύτητας από έναν συγκρουσιακό Λευκό Οίκο, είχε έρθει η ώρα για την Ευρώπη να αποδείξει ότι αντιμετωπίζει σοβαρά την ίδια της την άμυνα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας της Τρίτης, οι ευρωπαίοι σύμμαχοι ανακοίνωσαν συμφωνίες ύψους 50 δισ. δολαρίων (43 δισ. ευρώ) για παραγωγή και προμήθεια αμυντικών συστημάτων, από υποβρύχια και συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot μέχρι αναχαιτιστικά και πυρομαχικά – όλα παρουσιάστηκαν ως απόδειξη ότι η συμμαχία βρίσκεται σε αξιόπιστη τροχιά ώστε μέχρι το 2035 να δαπανά το 5% του ΑΕΠ της στην άμυνα.
Μεταξύ των σημαντικότερων ανακοινώσεων ήταν η απόφαση του ΝΑΤΟ να επιλέξει τη σουηδική εταιρεία Saab για την κατασκευή αεροσκαφών επιτήρησης που θα αντικαταστήσουν το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου (AWACS), το οποίο σήμερα λειτουργεί με αμερικανικά αεροσκάφη της Boeing.
Επιπλέον, το πρόγραμμα Drone Hedge του ΝΑΤΟ δεσμεύει 40 δισ. δολάρια (35 δισ. ευρώ) για αντι-drone δυνατότητες την επόμενη πενταετία, καλύπτοντας το σύνολο της συμμαχίας. Εστιάζει επίσης στην πρόσληψη και εκπαίδευση πιλότων και θα είναι πλήρως διαλειτουργικό σε όλα τα κράτη-μέλη.
«Τα drones έχουν, όπως όλοι γνωρίζουμε, αλλάξει σε βάθος τον χαρακτήρα του σύγχρονου πολέμου», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στο Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας την Τρίτη. «Έχουν εξελιχθεί σε καθοριστικό παράγοντα στο πεδίο της μάχης. Αυτό είναι σαφές από όσα βλέπουμε στην Ουκρανία, στη Μέση Ανατολή και σε ολόκληρη τη συμμαχία».
Οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου του ΝΑΤΟ από drones, ιδίως στις χώρες της Βαλτικής, γίνονται ολοένα και συχνότερες και η συμμαχία πιέζεται να αντιδρά με ευέλικτο και οικονομικά αποδοτικό τρόπο.
«Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι πόση δουλειά έχουν κάνει οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι παρασκηνιακά σε ό,τι αφορά την άμυνα και τις συμφωνίες όπλων», τόνισε ο Ντάνιελ Φίοτ από το Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας της ΕΕ.
«Το να συνεργαζόμαστε σε διαφορετικές πτυχές της ασφάλειας, και ειλικρινά αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε», είπε στην ειδική εκπομπή του Euronews. «Χρειαζόμαστε περισσότερη συνεργασία, και τη χρειαζόμαστε στο φουλ αυτήν ακριβώς τη στιγμή».
Παραγωγή στην Ουκρανία
Με μια σημαντική και καλοδεχούμενη κίνηση, ο Τραμπ φάνηκε να εγκρίνει την αδειοδότηση των αμερικανικών συστημάτων Patriot στην Ουκρανία. Τα Patriot έχουν αποδειχθεί τα πιο αποτελεσματικά συστήματα αναχαίτισης απέναντι σε ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους· το Κίεβο πιέζει εδώ και καιρό για το δικαίωμα να παράγει τα δικά του, αλλά δεν υπήρχε καμία εγγύηση ότι ο Τραμπ θα έδινε τη συγκατάθεσή του.
«Ένα πουλάκι μού το είπε, ότι θα τους δώσουμε το δικαίωμα να φτιάχνουν Patriot», είπε ο Τραμπ, καθισμένος δίπλα στον Ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι πριν από τη συνάντησή τους στην Άγκυρα. «Θα τους δείξουμε πώς γίνεται, είναι στην πραγματικότητα πολύ περίπλοκο. Αλλά εσείς θα καταλάβετε γρήγορα αυτήν την πολυπλοκότητα».
Ο Μαξ Μπέργκμαν από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών σχολίασε ότι η διάθεση του Τραμπ να ανοίξει αυτό το θέμα αποτελεί ένδειξη της ισχύος της Ουκρανίας.
«Ο πρόεδρος Ζελένσκι και η Ουκρανία έχουν τώρα πολλά χαρτιά στα χέρια τους, και ο Τραμπ έχει συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί πια να εκφοβίζει τους Ουκρανούς, επειδή η Ουκρανία έχει προχωρήσει και συνομιλεί με τις Βρυξέλλες», δήλωσε ο Μπέργκμαν στην ειδική εκπομπή του Euronews για το ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, η αμερικανική κυριαρχία στο ΝΑΤΟ απέχει πολύ από το να έχει τελειώσει. Όπως το έθεσε ο Νίκο Λάνγκε, αναλυτής στον οργανισμό Rasmussen Global, η ευρωπαϊκοποίηση της συμμαχίας δεν πρόκειται να γίνει πραγματικότητα, εκτός αν τα μέλη της «αντικαταστήσουν τους στρατηγικούς πολλαπλασιαστές ισχύος του ΝΑΤΟ με ευρωπαϊκούς».
Σε αυτούς περιλαμβάνεται η βασική στρατιωτική υποδομή που είναι απαραίτητη για τη σύνδεση στρατευμάτων και μέσων σε όλη τη συμμαχία, όπως «δορυφορικό χρονισμό, πλοήγηση, αερομεταφερόμενος ηλεκτρονικός πόλεμος και ακριβή πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς», όπως είπε.
Ο Λάνγκε εξήγησε ότι, παρότι η γενική εκτίμηση των ηγετών είναι πως η σύνοδος εξελίχθηκε χωρίς ιδιαίτερα επεισόδια, η Ευρώπη πρέπει να πάρει σοβαρά τις ανανεωμένες απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία και να μην ξεχνά ποτέ τον απρόβλεπτο χαρακτήρα του, καθώς ανά πάσα στιγμή μπορεί να επιλέξει μια εντελώς διαφορετική πορεία, πλήττοντας τη συμμαχία.
Ο Φίοτ επισημαίνει ότι, παρότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να βασίζεται για καιρό στις ΗΠΑ στον τομέα της άμυνας, η κατεύθυνση – η απεξάρτηση από τις ΗΠΑ – είναι ξεκάθαρη.
«Θα εξακολουθήσουμε να χρειαζόμαστε τις ΗΠΑ, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, καθώς ορισμένα όπλα είναι διαθέσιμα μόνο από εκεί», σημείωσε ο Φίοτ.
«Αλλά η κατεύθυνση για το μακροπρόθεσμο μέλλον είναι απολύτως σαφής», προσθέτει.
«Δεν πρόκειται να ξοδεύουμε τα χρήματα των φορολογουμένων στην Ευρώπη χωρίς ανταπόδοση. Και η ανταπόδοση σημαίνει θέσεις εργασίας και δυνατότητες ευρωπαϊκής παραγωγής, και πιστεύω ότι αυτή είναι η μακροπρόθεσμη πορεία της Ευρώπης εδώ», είπε στο Euronews.
«Είναι όμως πραγματικά καλό σημάδι ότι οι Ευρωπαίοι, τουλάχιστον στο κομμάτι της αμυντικής παραγωγής, έχουν καταλάβει ότι πρέπει να δαπανούν περισσότερα και να τα δαπανούν με σύνεση σε δυνατότητες».
Αυτό ήταν το μήνυμα που μετέφερε ο Ρούτε στη συνέντευξη Τύπου της Τρίτης, επιχειρώντας να παρουσιάσει τη σύνοδο ως ιστορία μιας Ευρώπης που αναλαμβάνει μεγαλύτερες ευθύνες.
«Παραδίδονται νέες δυνατότητες, η βιομηχανία αυξάνει την παραγωγή και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την κοινή μας ασφάλεια», δήλωσε ο Ρούτε την Τρίτη.
«Οι Ευρωπαίοι έχουν αναλάβει δράση. Η ΕΕ έχει αναλάβει δράση και είναι πλέον ο βασικός στρατιωτικός και χρηματοδοτικός υποστηρικτής της Ουκρανίας», πρόσθεσε.
Ωστόσο, στην αρχή της συνόδου φαινόταν ότι ο Τραμπ ήταν έτοιμος να αγνοήσει τις προσπάθειες των εταίρων του να τον εντυπωσιάσουν.
Προβολή ισχύος
Ένας εμφανώς ενοχλημένος Αμερικανός πρόεδρος έφτασε το βράδυ της Τρίτης στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, δηλώνοντας στους συμμάχους ότι βρισκόταν εκεί μόνο από σεβασμό προς τον οικοδεσπότη, τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Σχεδόν αμέσως μετά την άφιξή του άρχισε να επιπλήττει τις ευρωπαϊκές χώρες επειδή, όπως είπε, δεν στηρίζουν την Ουάσιγκτον στον πόλεμο στο Ιράν. Όμως οι ισχυρισμοί του Τραμπ σε αυτό το σημείο είναι υπερβολικοί, και στη συνέντευξη Τύπου της Τετάρτης ο Ρούτε παρενέβη διακριτικά για να διορθώσει την εικόνα, αναφέροντας ότι οι αρνήσεις ορισμένων κρατών να επιτρέψουν στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν ευρωπαϊκές αεροπορικές βάσεις ως ενδιάμεσους σταθμούς για την εκστρατεία βομβαρδισμών ήταν «μεμονωμένα» περιστατικά.
Ο Ρούτε επισήμανε ότι 5.000 αμερικανικά αεροσκάφη είχαν απογειωθεί από ευρωπαϊκές βάσεις στο απόγειο της σύγκρουσης, υπογραμμίζοντας ότι «η Ευρώπη είναι ξανά μία μεγάλη πλατφόρμα προβολής ισχύος για τις Ηνωμένες Πολιτείες».
«Αυτό που γενικά αισθάνομαι στις ΗΠΑ είναι απογοήτευση σε ό,τι αφορά αυτό που θα χαρακτήριζα μεμονωμένες περιπτώσεις όπου οι Ευρωπαίοι δεν τήρησαν πάντα όσα είχαν συμφωνηθεί διμερώς», είπε ο Ρούτε απευθυνόμενος στον Τραμπ.
Με άλλη μια κίνηση που απείλησε να τινάξει τη σύνοδο στον αέρα, ο Τραμπ επανέφερε αιφνιδίως τον ισχυρισμό του ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να «ελέγχουν» τη Γροιλανδία, ένα ημιαυτόνομο έδαφος του συμμάχου του ΝΑΤΟ, της Δανίας – και η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν αντιμετώπισε σοβαρά την απειλή.
«Η θέση των ΗΠΑ είναι, δυστυχώς, πολύ σαφής σε αυτό το ζήτημα», είπε. «Η δική μας θέση είναι εξίσου σαφής, όπως ήταν πάντα: η Γροιλανδία δεν πωλείται. Ελπίζω όλοι οι σύμμαχοι να σεβαστούν το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση».
Ο Τραμπ εξαπέλυσε επίσης επίθεση κατά της Ισπανίας, της οποίας ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ έχει ασκήσει ανοιχτή κριτική στον πόλεμο στο Ιράν, αλλά παράλληλα αντιστέκεται στις πιέσεις για ταχεία πορεία προς τον νέο, αυξημένο στόχο δαπανών του ΝΑΤΟ για την άμυνα.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι θα δώσει εντολή στην κυβέρνησή του να διακόψει κάθε εμπορική συναλλαγή με τη Μαδρίτη. «Η Ισπανία είναι χαμένη υπόθεση», υποστήριξε. «Δεν θέλουμε πια να κάνουμε καμία εμπορική δραστηριότητα με την Ισπανία».
Ωστόσο, μέχρι το τέλος της συνόδου δεν υπήρχε κανένα σημάδι ότι μια τέτοια πολιτική επρόκειτο να εφαρμοστεί· αντιθέτως, ο Τραμπ υιοθέτησε πιο αισιόδοξο τόνο.
«Υπάρχει μία λέξη που συνοψίζει τη μέρα: ενότητα», είπε την Τετάρτη, μετά τη συμμετοχή του σε συνεδρίαση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου, του ανώτατου οργάνου λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ – φτάνοντας στο σημείο να την χαρακτηρίσει «εξαιρετική συνάντηση».