Νέα οδηγία της ΕΕ επιτρέπει στα θύματα παιδικού βιασμού να καταγγέλλουν έως τα 50: ελάχιστο κοινό πρότυπο για τα 27, γράφει ο ευρωβουλευτής Γερούν Λέναερς στο Euronews
Η ΕΕ μόλις ανέβασε τον πήχη σε παγκόσμιο επίπεδο για τη νομοθεσία σχετικά με τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών, δίνοντας κεντρική θέση στις εμπειρίες των επιζώντων και διασφαλίζοντας την πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ύστερα από δύο χρόνια εντατικών διαπραγματεύσεων, το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έγραψαν ιστορία στη μάχη κατά της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στην Ευρώπη, καταλήγοντας σε συμφωνία για την αναθεωρημένη Οδηγία για τη Σεξουαλική Κακοποίηση Παιδιών. Για το τελικό κείμενο αισθάνομαι ιδιαίτερη υπερηφάνεια.
Πρώτη ευρωπαϊκή νομοθεσία που μιλά για «επιζώντες» αντί για «θύματα»
Η Οδηγία διασφαλίζει ότι τα θύματα βιασμού ανηλίκων μπορούν να καταγγείλουν το έγκλημα μέχρι την ηλικία των 50 ετών, καθιερώνοντας ένα ελάχιστο πρότυπο για όλα τα 27 κράτη μέλη. Ποινικοποιεί επίσης νέες μορφές διαδικτυακής σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, όπως η αποπλάνηση μέσω διαδικτύου (grooming), η ζωντανή μετάδοση πράξεων κακοποίησης, το υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και η κατοχή ή διανομή εγχειριδίων με οδηγίες προς δράστες για το πώς να κακοποιούν παιδιά.
Αρκετές από αυτές τις πράξεις αναγνωρίζονται για πρώτη φορά στο δίκαιο της ΕΕ. Υπάρχει όμως και μια ακόμη σημαντική πρωτιά: η Οδηγία είναι το πρώτο νομοθέτημα της ΕΕ που αναφέρεται σε «επιζώντες» και όχι απλώς σε «θύματα», αναγνωρίζοντας τον ισόβιο αντίκτυπο αυτών των εγκλημάτων και το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι μπορούν – ή θέλουν – να μιλήσουν μόλις χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες αργότερα.
«Ενιαία πρότυπα σε όλη την ΕΕ»
Αυτό που με κάνει ιδιαίτερα περήφανη/ο για την Οδηγία είναι ότι δίνει προτεραιότητα στις οπτικές και τις εμπειρίες των επιζώντων σεξουαλικής βίας στην παιδική ηλικία. Σε πολλές συναντήσεις που είχα με επιζώντες στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, άκουσα πώς τα χρονικά όρια (η λεγόμενη «παραγραφή») για την καταγγελία σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών δεν λαμβάνουν υπόψη τον ιδιαίτερο χαρακτήρα αυτού του εγκλήματος.
Δηλαδή ότι μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες μέχρι οι επιζώντες να ξεπεράσουν το κοινωνικό στίγμα ή να συμφιλιωθούν με την κακοποίηση που βίωσαν. Ένας Ισπανός επιζών από το Brave Movement – ένα παγκόσμιο κίνημα υπεράσπισης με επικεφαλής επιζώντες – μου εξήγησε ότι ο δράστης του απέφυγε τη φυλακή επειδή είχε παρέλθει η προθεσμία παραγραφής, παρότι είχε κακοποιήσει 12 παιδιά σε διάστημα τριών δεκαετιών.
Μέσα από έρευνες που διεξάγουν οργανώσεις επιζώντων, κατάλαβα γιατί η πρόσβαση στη δικαιοσύνη μοιάζει με λοταρία που εξαρτάται από τον ταχυδρομικό κώδικα για όσους ζουν στην ΕΕ. Σε ορισμένες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Κύπρος, η Ουγγαρία και οι Κάτω Χώρες, δεν υπάρχει παραγραφή για ορισμένα εγκλήματα, ώστε οι επιζώντες να μπορούν να διεκδικούν δικαιοσύνη ανεξάρτητα από την ηλικία τους.
Σε άλλες, μεταξύ των οποίων η Φινλανδία και η Σλοβακία, η προθεσμία παραγραφής αρχίζει να μετρά από τη στιγμή που διαπράττεται το έγκλημα. Αυτό σημαίνει ότι όταν ο επιζών βρει τη δύναμη να μιλήσει, μπορεί ήδη να είναι αργά για αποκατάσταση ή απόδοση ευθυνών. Η ανάγκη για ενιαία πρότυπα σε ολόκληρη την ΕΕ είναι, επομένως, ζωτικής σημασίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κακοποιούνται τα παιδιά
Συνειδητοποίησα επίσης πόσο σημαντικός είναι ο όρος «επιζών». Λόγω του στίγματος, του φόβου και ενός βαθιά ριζωμένου αισθήματος ντροπής, η σεξουαλική κακοποίηση παιδιών παραμένει ένα από τα λιγότερο καταγγελλόμενα εγκλήματα, με πολλούς να μη ζητούν ποτέ δικαιοσύνη ή να μην αναγνωρίζονται νομικά ως θύματα. Αν μόνο όσοι αναγνωρίζονται επίσημα ως «θύματα» από το σύστημα δικαιοσύνης έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες στήριξης ή μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση πολιτικών, αμέτρητοι άνθρωποι που υπέστησαν κακοποίηση μένουν εκτός. Γι’ αυτό, για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκή νομοθεσία, η Οδηγία υιοθετεί τον όρο «επιζών».
Τα στοιχεία δείχνουν πόσο η τεχνολογία έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κακοποιούνται τα παιδιά. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται πλέον για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, ενώ η διαδικτυακή αποπλάνηση και η ζωντανή μετάδοση πράξεων κακοποίησης εξελίσσονται σε ολοένα μεγαλύτερες απειλές. Ωστόσο, για πολύ καιρό η νομοθεσία δεν κατάφερνε να συμβαδίσει. Η νέα Οδηγία κλείνει αυτό το κενό, αναγνωρίζοντας το υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη, τη διαδικτυακή αποπλάνηση και τη ζωντανή μετάδοση κακοποίησης ως μορφές σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο δίκαιο της ΕΕ, διασφαλίζοντας ότι όσοι αξιοποιούν την τεχνολογία για να βλάψουν παιδιά θα λογοδοτήσουν.
Ο αγώνας κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει
Η τελική Οδηγία είναι προϊόν των ακούραστων προσπαθειών, του θάρρους και της επιμονής των επιζώντων. Χωρίς την αποφασιστικότητά τους να μιλήσουν, να αμφισβητήσουν ξεπερασμένες αντιλήψεις και να απαιτήσουν αλλαγές, ένα τόσο φιλόδοξο νομοθέτημα δεν θα είχε καταστεί δυνατό. Νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη προς κάθε επιζών που μοιράστηκε μαζί μου τις εμπειρίες του. Οι φωνές τους συνέβαλαν στο να διαμορφωθεί ένας νόμος που αντανακλά την πραγματικότητα της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και τις ανάγκες όσων καλείται να προστατεύσει.
Ο αγώνας, βέβαια, απέχει πολύ από το να έχει ολοκληρωθεί. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία που θα καθορίζει τις ευθύνες των διαδικτυακών πλατφορμών για την καταπολέμηση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών βρίσκεται ακόμη υπό διαπραγμάτευση, και θα συνεχίσουμε να διεκδικούμε κανόνες που θα προστατεύουν πραγματικά τα παιδιά. Ωστόσο, η αναθεωρημένη αυτή Οδηγία αποτελεί ένα μεγάλο βήμα μπροστά στον αγώνα της Ευρώπης ενάντια σε ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματα που μπορούν να διαπραχθούν.