Κύπρος: Πράσινο φως για το Cronos – Πρώτο φυσικό αέριο το 2028

Η Κύπρος εισέρχεται για πρώτη φορά σε φάση ανάπτυξης κοιτάσματος φυσικού αερίου, μετά την Τελική Επενδυτική Απόφαση για το Cronos, στο θαλάσσιο Οικόπεδο 6. Το έργο προωθούν από κοινού η ιταλική Eni και η γαλλική TotalEnergies, δύο από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς ομίλους της Ευρώπης, με συμμετοχή 50% η καθεμία.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η Eni είναι ιταλικός όμιλος ενέργειας με δραστηριότητες στην έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων, στο φυσικό αέριο, στο LNG και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Διαχειρίζεται το έργο Cronos και έχει ήδη ισχυρή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Αίγυπτο, όπου είναι διαχειρίστρια του κοιτάσματος Zohr.

Η TotalEnergies είναι γαλλικός πολυεθνικός ενεργειακός όμιλος με δραστηριότητες στο πετρέλαιο, στο φυσικό αέριο, στο LNG, στην ηλεκτροπαραγωγή και στις ανανεώσιμες πηγές. Στο Cronos συμμετέχει ως ισότιμος εταίρος της Eni.

Οι δύο εταιρείες σχεδιάζουν να αρχίσουν την παραγωγή το 2028, μεταφέροντας το κυπριακό φυσικό αέριο στην Αίγυπτο για επεξεργασία και υγροποίηση πριν από την εξαγωγή του ως LNG, κυρίως προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Πρώτες ποσότητες κυπριακού φυσικού αερίου το 2028

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη σημασία της Κύπρου και της Ανατολικής Μεσογείου στον νέο ενεργειακό σχεδιασμό της Ευρώπης. Παράλληλα, εντάσσεται σε μια ευρύτερη μετατόπιση των ενεργειακών ροών προς τον νότιο άξονα της Μεσογείου, όπου η Αλγερία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό προμηθευτή της Ιταλίας.

Το Cronos αποτελεί το πρώτο έργο ανάπτυξης κοιτάσματος φυσικού αερίου στην Κύπρο και, σύμφωνα με την Eni, το πρώτο έργο ανάπτυξης υδρογονανθράκων στη χώρα. Η έναρξη της παραγωγής και η διάθεση των πρώτων ποσοτήτων κυπριακού φυσικού αερίου στην αγορά προβλέπονται για το 2028.

Το κοίτασμα ανακαλύφθηκε το 2022 και η αξιολόγησή του ολοκληρώθηκε επιτυχώς το 2024. Βρίσκεται σε βαθιά νερά, περίπου 185 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά των ακτών της Κύπρου, και περιέχει περισσότερα από 3 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου αρχικά επί τόπου —gas initially in place. Ο αριθμός αυτός αφορά τον συνολικό εκτιμώμενο όγκο στο κοίτασμα και δεν πρέπει να συγχέεται με τα τεχνικά και οικονομικά απολήψιμα αποθέματα.

Η ανάπτυξη προβλέπει τέσσερις υποθαλάσσιες γεωτρήσεις. Η παραγωγή αναμένεται να φθάσει σε επίπεδο σταθεροποίησης περίπου 500 εκατομμυρίων κυβικών ποδιών ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 2,8 εκατομμύρια τόνους LNG τον χρόνο.

Από το κυπριακό αέριο στο ευρωπαϊκό LNG

Κεντρικό πλεονέκτημα του έργου είναι η αξιοποίηση υποδομών που λειτουργούν ήδη στην Αίγυπτο, αντί της κατασκευής μιας πλήρως αυτόνομης αλυσίδας επεξεργασίας και εξαγωγής.

Το φυσικό αέριο θα μεταφέρεται μέσω υποθαλάσσιου αγωγού από τα κυπριακά ύδατα στην Αίγυπτο. Εκεί θα υποβάλλεται σε επεξεργασία μέσω των υφιστάμενων εγκαταστάσεων του κοιτάσματος Zohr, το οποίο διαχειρίζεται η Eni, και στη συνέχεια θα οδηγείται στον σταθμό της Νταμιέτα για υγροποίηση και εξαγωγή ως LNG, κυρίως προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Σύμφωνα με τις εταιρείες, η χρήση υφιστάμενων υποδομών επιτρέπει την ταχύτερη έναρξη της παραγωγής, δημιουργεί οικονομίες κόστους και περιορίζει την ένταση εκπομπών σε σύγκριση με ένα έργο που θα απαιτούσε νέες εγκαταστάσεις σε όλα τα στάδια. Οι εκτιμήσεις αυτές αποτελούν θέσεις των δύο επενδυτών και όχι ανεξάρτητη περιβαλλοντική ή οικονομική αξιολόγηση.

Η Eni αναφέρει επίσης ότι το Cronos θα επιτρέψει την επανεκκίνηση του σταθμού LNG της Νταμιέτα και την επαναφορά σταθερών εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από την Αίγυπτο. Καθεμία από τις δύο εταιρείες θα διαθέτει στην αγορά το 50% των παραγόμενων ποσοτήτων LNG, δηλαδή περίπου 1,4 εκατομμύρια τόνους ετησίως.

Το Cronos και ο περιφερειακός κόμβος της Ανατολικής Μεσογείου

Μετά την υπογραφή διακυβερνητικής συμφωνίας μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου τον Φεβρουάριο του 2025, ολοκληρώθηκαν οι βασικές εμπορικές και συμβατικές συμφωνίες για την υλοποίηση του έργου. Αυτές καθορίζουν τους όρους χρήσης των υπεράκτιων εγκαταστάσεων του Zohr, της διέλευσης του φυσικού αερίου μέσω της Αιγύπτου, της υγροποίησης στη Νταμιέτα και της πώλησής του στις διεθνείς αγορές.

Η TotalEnergies αναφέρει ότι οι υποδομές που θα δημιουργηθούν θα μπορούσαν μελλοντικά να διευκολύνουν και την ανάπτυξη πρόσθετων πόρων στο Οικόπεδο 6, οι οποίοι θα αξιολογηθούν σε επόμενες ερευνητικές εκστρατείες. Η σημερινή ανακοίνωση δεν κατονομάζει συγκεκριμένο πρόσθετο κοίτασμα.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Eni, Κλαούντιο Ντεσκάλτσι, χαρακτήρισε το Cronos «συγκεκριμένο ορόσημο» για την ανάδειξη της Κύπρου σε ευρωπαϊκό παραγωγό και εξαγωγέα φυσικού αερίου. Υποστήριξε επίσης ότι το έργο μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία περιφερειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, στη διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών προμηθειών και στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, Πατρίκ Πουγιανέ, δήλωσε ότι η νέα διαδρομή φυσικού αερίου στη Μεσόγειο «θα συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, διαφοροποιώντας τις πηγές προμήθειας LNG».

Για την TotalEnergies, το Cronos εντάσσεται στην ανάπτυξη του χαρτοφυλακίου LNG, το οποίο η εταιρεία αναμένει να φθάσει περίπου τους 60 εκατομμύρια τόνους ετησίως έως το 2030. Η Eni στοχεύει σε συμβολαιοποιημένο χαρτοφυλάκιο άνω των 20 εκατομμυρίων τόνων έως το ίδιο έτος. Η ιταλική εταιρεία δραστηριοποιείται στην Κύπρο από το 2013 και, εκτός από το Οικόπεδο 6, έχει παρουσία στα Οικόπεδα 7, 8 και 11.

Η Αλγερία παραμένει βασικός πυλώνας των ιταλικών προμηθειών

Ενώ η Ιταλία εξετάζει τις μελλοντικές ποσότητες από την Κύπρο, εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην Αλγερία για τον σημερινό εφοδιασμό της.

Ο πρόεδρος της Αλγερίας, Αμπντελματζίντ Τεμπμπούν, δήλωσε ότι η Ιταλία είναι ο μεγαλύτερος Ευρωπαίος αγοραστής αλγερινού φυσικού αερίου, μπροστά από την Ισπανία και τη Γαλλία. Δεν έδωσε, ωστόσο, συγκεκριμένα στοιχεία για τις ποσότητες που κατευθύνονται προς την ιταλική αγορά.

Οι δηλώσεις ακολούθησαν την τηλεφωνική επικοινωνία του με την πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι. Σύμφωνα με την ιταλική κυβέρνηση, οι δύο ηγέτες εξέτασαν τη συνεργασία στους πολιτικούς, οικονομικούς, ενεργειακούς και βιομηχανικούς τομείς και επιβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να την ενισχύσουν. Συζήτησαν επίσης την εφαρμογή του Σχεδίου Ματέι για την Αφρική και την πρόοδο του Κέντρου Αριστείας «Ενρίκο Ματέι» στο Σίντι Μπελ Αμπές, με αντικείμενο την εκπαίδευση, την έρευνα και την αγροτική καινοτομία.

Η Ιταλία στη νέα γεωγραφία του φυσικού αερίου

Οι δύο εξελίξεις αποτυπώνουν διαφορετικά στάδια της ίδιας διαδικασίας. Η Αλγερία προμηθεύει ήδη την Ιταλία μέσω του αγωγού TransMed και με φορτία LNG, ενώ η Κύπρος προετοιμάζεται να εισέλθει για πρώτη φορά στην αγορά μέσω της αιγυπτιακής αλυσίδας επεξεργασίας και υγροποίησης.

Για την Ιταλία, η εξέλιξη μπορεί να προσθέσει μία ακόμη πηγή προμήθειας στον νότιο άξονα της Μεσογείου. Η μετατροπή της χώρας σε ευρύτερη ενεργειακή πλατφόρμα μεταξύ Αφρικής, Ανατολικής Μεσογείου και Ευρώπης δεν αποτελεί, ωστόσο, αυτόματο αποτέλεσμα: εξαρτάται από τη διαθέσιμη δυναμικότητα των υποδομών, τις εμπορικές συμφωνίες, το κόστος και τη μελλοντική ευρωπαϊκή ζήτηση.

Από πού προέρχεται σήμερα το φυσικό αέριο της Ιταλίας

Σύμφωνα με τα τελευταία πλήρη στοιχεία της ιταλικής ρυθμιστικής αρχής ARERA, το 95,2% του φυσικού αερίου που ήταν διαθέσιμο στην Ιταλία το 2024 προερχόταν από εισαγωγές. Οι ακαθάριστες εισαγωγές ανήλθαν σε 59,4 δισ. κυβικά μέτρα, από τα οποία 23,3 δισ. προήλθαν από την Αλγερία. Πρόκειται για περίπου 39% του συνόλου και όχι για 36%, όπως αναφερόταν στο αρχικό ιταλικό κείμενο.

Στις βασικές πηγές περιλαμβάνονται ακόμη το Αζερμπαϊτζάν μέσω του TAP, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Κατάρ μέσω LNG, οι προμήθειες από τη Βόρεια Ευρώπη και μικρότερες ποσότητες από τη Λιβύη. Δεν διατηρείται συγκεκριμένο ποσοστό 16% για το Αζερμπαϊτζάν, καθώς δεν συνοδευόταν από σαφή αναφορά σε έτος και επίσημη βάση υπολογισμού.

Το 2025 οι εισαγωγές LNG της Ιταλίας αυξήθηκαν σε περίπου 20,7 δισ. κυβικά μέτρα, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 34% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου. Περίπου 9,7 δισ. κυβικά μέτρα LNG προήλθαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, 6,9 δισ. από το Κατάρ και 2,2 δισ. από την Αλγερία.

Πόσο κοστίζει το αέριο ανάλογα με τη διαδρομή

Η σύγκριση μεταξύ φυσικού αερίου μέσω αγωγών και LNG δεν επιτρέπει έναν απόλυτο κανόνα. Το LNG απαιτεί πρόσθετα στάδια —υγροποίηση, θαλάσσια μεταφορά και επαναεριοποίηση— τα οποία προσθέτουν κόστος και ενεργειακές απώλειες. Η τελική τιμή, όμως, εξαρτάται επίσης από τους όρους των συμβολαίων, τον τρόπο τιμολόγησης, την τιμή του αερίου στην πηγή, τα ναύλα και τις συνθήκες της αγοράς. Επομένως, το αέριο μέσω αγωγού μπορεί συχνά να έχει χαμηλότερο εφοδιαστικό κόστος, αλλά δεν είναι σε κάθε περίπτωση φθηνότερο από κάθε φορτίο LNG.

Το LNG προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία και δυνατότητα διαφοροποίησης, επειδή τα φορτία μπορούν να κατευθύνονται σε διαφορετικές αγορές. Είναι όμως περισσότερο εκτεθειμένο στις θαλάσσιες διαδρομές και στις διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς. Οι αναταράξεις στα Στενά του Ορμούζ το 2026 περιόρισαν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς LNG και προκάλεσαν απότομες αυξήσεις τιμών, αναδεικνύοντας τους κινδύνους για τα φορτία από τον Κόλπο.

Το Cronos προσθέτει, υπό αυτές τις συνθήκες, μια νέα δυνητική διαδρομή εφοδιασμού: κυπριακό φυσικό αέριο, επεξεργασία και υγροποίηση στην Αίγυπτο και εξαγωγή προς την Ευρώπη. Η πραγματική του συμβολή θα εξαρτηθεί από την τήρηση του χρονοδιαγράμματος, τις τελικές ποσότητες που θα μπορούν να παραχθούν και τους εμπορικούς όρους διάθεσης του LNG.