Σε συνέντευξη στο Euronews ο Χανς Λέιτενς λέει ότι η προστασία των συνόρων μπορεί να συμβαδίζει με τα θεμελιώδη δικαιώματα και ότι η Frontex, παρά την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης, επιμένει στον άνθρωπο.
Ο Χανς Λέιτενς είναι Ολλανδός υποστράτηγος και από την 1η Μαρτίου 2023 ασκεί τα καθήκοντα του εκτελεστικού διευθυντή της Frontex – του οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης που είναι αρμόδιος για την προστασία των εξωτερικών συνόρων. Στο παρελθόν υπηρέτησε για πολλά χρόνια στη Βασιλική Στρατονομία της Ολλανδίας, όπου διετέλεσε διοικητής, ενώ ήταν και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Frontex. Στη δουλειά του τονίζει τη σημασία της συνεργασίας, της διαφάνειας στις επιχειρήσεις και του σεβασμού του δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Frontex μετά από χρόνια κριτικής: ανακτά την εμπιστοσύνη και αναλαμβάνει νέο ρόλο
Από τη στιγμή που ανέλαβε τη θέση του εκτελεστικού διευθυντή, ο Χανς Λέιτενς βρέθηκε επικεφαλής ενός οργανισμού που τελούσε υπό μεγάλη πίεση. Η Frontex για αρκετά χρόνια βρέθηκε αντιμέτωπη με καταγγελίες για ανεπαρκή έλεγχο του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων στα σύνορα.
Ο Λέιτενς δεν κρίνει τις αλλαγές μόνο με βάση τη δική του άποψη. Όπως υπογραμμίζει, το πιο σημαντικό είναι πώς τη δράση του οργανισμού την αντιλαμβάνονται τα κράτη μέλη και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί.
Όπως σημειώνει ο επικεφαλής της Frontex, τα τελευταία χρόνια εφαρμόστηκε μια σειρά μεταρρυθμίσεων με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τον οργανισμό.
«Αυτό που έλειπε περισσότερο ήταν η εμπιστοσύνη ότι ενεργούμε σωστά και με τον ενδεδειγμένο τρόπο. Είναι μια εύθραυστη ισορροπία· χάνεται εύκολα και χρειάζεται διαρκή φροντίδα», λέει ο Λέιτενς.
Σήμερα η Frontex δεν έχει μόνο συντονιστικό ρόλο. Μετά τις αλλαγές στη νομοθεσία της ΕΕ το 2019, ο οργανισμός απέκτησε επιχειρησιακό χαρακτήρα. Τα στελέχη του στηρίζουν απευθείας στα σύνορα τις εθνικές συνοριοφυλακές των κρατών μελών, χρησιμοποιώντας δικό τους εξοπλισμό και αρμοδιότητες που απορρέουν από το ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο.
Ταυτόχρονα, ο Λέιτενς επισημαίνει ότι η ανταλλαγή πληροφοριών με άλλες υπηρεσίες γίνεται μέσα σε αυστηρά καθορισμένο νομικό πλαίσιο και υπόκειται σε έλεγχο προστασίας δεδομένων.
Η Κρήτη ένας από τους βασικούς προορισμούς των μεταναστών
Παρότι, σύμφωνα με τα στοιχεία της Frontex ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων των συνόρων της ΕΕ μειώνεται ήδη για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, ο διευθυντής του οργανισμού προειδοποιεί να μην εξάγονται υπερβολικά αισιόδοξα συμπεράσματα.
Όπως σημειώνει, σήμερα οι δύο βασικές μεταναστευτικές διαδρομές παραμένουν: από τη Λιβύη προς την Κρήτη και από την Αλγερία προς τις ισπανικές Βαλεαρίδες. Και οι δύο ανήκουν στις πιο επικίνδυνες οδούς προς την Ευρώπη.
«Δεν πρόκειται μόνο για αριθμούς, αλλά και για τον ίδιο τον κίνδυνο του ταξιδιού. Η διέλευση από το κεντρικό τμήμα της Μεσογείου παραμένει μακράν η πιο επικίνδυνη».
Ο Λέιτενς υπενθυμίζει ότι μόνο φέτος, στις προσπάθειες διέλευσης της Μεσογείου, έχουν χάσει τη ζωή τους πάνω από χίλια άτομα.
Δεύτερη περιοχή ιδιαίτερης ανησυχίας παραμένουν τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Λευκορωσία.
Ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex χαρακτηρίζει την κατάσταση εκεί ως ιδιαίτερη, καθώς – κατά την άποψή του – η μετανάστευση χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο πολιτικής πίεσης.
«Γνωρίζουμε ότι στην άλλη πλευρά των συνόρων τα πάντα βρίσκονται υπό τον πλήρη έλεγχο των εκεί αρχών. Τίποτε δεν συμβαίνει τυχαία».
Ο Χανς Λέιτενς έχει επισκεφθεί δύο φορές τα πολωνο-λευκορωσικά σύνορα. Θυμάται ότι στις επισκέψεις του τον συνόδευε ο αρχηγός της πολωνικής Συνοριοφυλακής και ότι έμεινε εντυπωσιασμένος από τον τρόπο δράσης των Πολωνών συνοριοφυλάκων.
Ταυτόχρονα τονίζει ότι η έκταση της παρουσίας της Frontex εξαρτάται από την απόφαση του εκάστοτε κράτους μέλους.
«Είμαστε στη διάθεση των αρχών, αλλά η Πολωνία είναι αυτή που καθορίζει τις ανάγκες της».
«Οι νέες τεχνολογίες θα αλλάξουν τη διαχείριση των συνόρων, αλλά δεν θα αντικαταστήσουν τον άνθρωπο»
Ήδη σήμερα η Frontex χρησιμοποιεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη, προηγμένα συστήματα ανάλυσης και τεχνολογίες που υποστηρίζουν την επιτήρηση και τη διαχείριση των συνόρων. Όλο και συχνότερα τίθεται και το ερώτημα για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης σε αυτή τη διαδικασία.
Ο Χανς Λέιτενς δεν έχει ωστόσο καμία αμφιβολία ότι η αυτοματοποίηση δεν θα εξαλείψει τους αξιωματικούς.
Κατά την άποψή του, το μέλλον ανήκει στον συνδυασμό ανθρώπων, τεχνολογίας και πληροφοριών των υπηρεσιών πληροφοριών.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει την ανάλυση δεδομένων ή την αναγνώριση απειλών, ωστόσο – όπως τονίζει – η εφαρμογή τέτοιων λύσεων πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή.
«Τελικά ο άνθρωπος πρέπει να ελέγχει την τεχνητή νοημοσύνη».
Ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex θεωρεί επίσης ότι οι σύγχρονες τεχνολογίες θα πρέπει πρωτίστως να διευκολύνουν τη ζωή των νόμιμων ταξιδιωτών, επιτρέποντας στους υπαλλήλους να επικεντρώνονται σε όσους αποτελούν απειλή.
Παράλληλα, ο οργανισμός προετοιμάζεται για νέες προκλήσεις που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η Frontex στηρίζει τα κράτη που συνορεύουν με την Ουκρανία, μεταξύ τους και τη Μολδαβία, ενώ ενισχύει και τη συνεργασία με τις ουκρανικές υπηρεσίες. Κατά τον Λέιτενς, εξίσου σημαντική με τη σημερινή φάση θα είναι και η περίοδος μετά το τέλος του πολέμου και την αποκατάσταση της ασφάλειας στα σύνορα, όταν θα υπάρχει κίνδυνος αύξησης του διασυνοριακού εγκλήματος.
Αναφερόμενος στα προβλήματα με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού συστήματος εισόδου/εξόδου (EES), ο επικεφαλής της Frontex υπογραμμίζει ότι ο οργανισμός δεν είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία του, αλλά παραμένει έτοιμος να στηρίξει τα κράτη μέλη εκεί όπου προκύπτουν δυσκολίες.