Αν και οι αποφάσεις για λόγους εθνικής ασφάλειας σπάνια ανατρέπονται, ειδικός στο δίκαιο αλλοδαπών θεωρεί ότι τα νομικά θεμέλια της υπόθεσης έχουν σοβαρές αδυναμίες
Πού σταματά η ελευθερία της έκφρασης και πού αρχίζει μια επιχείρηση επιρροής ικανή να βλάψει τα θεμελιώδη συμφέροντα του κράτους; Αυτό είναι το ερώτημα που η γαλλική διοικητική δικαιοσύνη θα κληθεί σύντομα να κρίνει.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο δικηγόρος της Ξένια Φεντόροβα ανακοίνωσε ότι καταθέτει προσφυγή κατά της υπουργικής απόφασης που διατάσσει την απέλασή της, μια εξέλιξη που θα μπορούσε να θέσει εν αμφιβόλω την παρουσία της πρώην επικεφαλής του RT France στα γαλλικά μέσα ενημέρωσης.
Τους τελευταίους μήνες, η Φεντόροβα έχει εδραιωθεί στο τηλεοπτικό τοπίο, πολλαπλασιάζοντας τις εμφανίσεις σε μέσα του ομίλου του Βενσάν Μπολορέ, όπου μεταφέρει, συνήθως χωρίς αντίλογο, τα επικοινωνιακά μηνύματα του Κρεμλίνου.
Από τη στιγμή που της κοινοποιήθηκε η απόφαση απέλασης, τελεί υπό κατ’ οίκον περιορισμό και οφείλει να παρουσιάζεται καθημερινά στο αστυνομικό τμήμα. Την Τετάρτη, το μέτρο συμπληρώθηκε με δέσμευση των περιουσιακών της στοιχείων για έξι μήνες, κάτι που στην πράξη της απαγορεύει να λάβει οποιαδήποτε οικονομική βοήθεια. Στην απόφασή της, η κυβέρνηση αιτιολογεί το μέτρο με την ανάγκη αποτροπής «νέων πράξεων παρέμβασης».
Η σκληρή στάση της εκτελεστικής εξουσίας χαιρετίστηκε από μέρος της πολιτικής τάξης. Η πρόεδρος της ομάδας Renew στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βαλερί Χαγιέ, έχει εκτιμήσει ότι «η προπαγάνδα του Κρεμλίνου δεν είναι μία άποψη ανάμεσα σε άλλες. Όταν αναπαράγεται χωρίς αντίλογο και χωρίς πλαίσιο, θολώνει τα γεγονότα, αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών και επιδιώκει να αποσταθεροποιήσει τη δημοκρατία μας».
Αντίθετα, οι αντιδράσεις στην άκρα δεξιά ήταν πολύ πιο συγκρατημένες. Κάνοντας παράλληλο με τη μη εφαρμογή πολλών υποχρεώσεων εγκατάλειψης του γαλλικού εδάφους (OQTF), ορισμένοι σχολιαστές καταγγέλλουν ένα «συστηματικό κυνήγι» σε βάρος της Ξένια Φεντόροβα.
Ούτε η Μαρίν Λεπέν ούτε ο Ζορντάν Μπαρντελά έχουν τοποθετηθεί για την υπόθεση.
«Το κράτος δεν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει»
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Euronews, ο Ζαν-Μπατίστ ντε Ντέκερ, δικηγόρος στο Δικηγορικό Σύλλογο Λυών, ειδικός στο δίκαιο των αλλοδαπών, εκτιμά ότι τα διοικητικά μέτρα που ελήφθησαν σε βάρος της φιλορωσίδας σχολιάστριας είναι «σχετικά σπάνια, καθώς είναι εξαιρετικά βαριά και προσβάλλουν σε πολύ μεγάλο βαθμό το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή» και πολλές θεμελιώδεις ελευθερίες, «ιδίως την ελευθερία της έκφρασης».
Παρότι η δεκαετής άδεια παραμονής της Ξένια Φεντόροβα είχε ανανεωθεί το 2024, η απέλαση που διατάχθηκε αυτή την εβδομάδα συνιστά, κατά τον ίδιο, «την πιο σοβαρή πράξη που μπορούν να λάβουν οι αρχές στο πλαίσιο της αστυνομίας αλλοδαπών». Ο δικηγόρος υπογραμμίζει ότι, σε αντίθεση με μια απόφαση OQTF, που αφορά άτομο σε παράτυπη κατάσταση – κάτι που δεν ίσχυε για την Ξένια Φεντόροβα –, μια υπουργική ή νομαρχιακή απόφαση απέλασης είναι «πολύ πιο πιθανό να εφαρμοστεί στην πράξη».
Ο κ. ντε Ντέκερ υπενθυμίζει πάντως ότι όσο περισσότερο είναι ενταγμένος ένας αλλοδαπός και όσο παλαιότερη είναι η παραμονή του στη Γαλλία, τόσο ισχυρότερες είναι οι εγγυήσεις που πλαισιώνουν μια τέτοια απόφαση. «Το κράτος οφείλει να σεβαστεί έναν αριθμό εγγυήσεων, δεν μπορεί να ενεργεί αυθαίρετα», εξηγεί. Τέτοια περιοριστικά μέτρα σε βάρος θεμελιωδών ελευθεριών μπορούν να ληφθούν μόνο όταν κρίνεται ότι υπάρχει «εξαιρετικά σοβαρός κίνδυνος για τα θεμελιώδη συμφέροντα του κράτους».
Η έννοια αυτή παραμένει όμως ιδιαίτερα ευρεία. «Δεν υπάρχει σαφής ορισμός στα κείμενα ή στη νομολογία για το τι εμπίπτει στα θεμελιώδη συμφέροντα του κράτους», παρατηρεί ο δικηγόρος. Μπορεί ωστόσο να προσεγγιστεί με την έννοια των θεμελιωδών συμφερόντων του έθνους, που παραπέμπει, μεταξύ άλλων, σε ιδιαίτερα σοβαρά αδικήματα, όπως προσβολές της εδαφικής ακεραιότητας ή πράξεις εσχάτης προδοσίας.
«Πρόκειται για αδικήματα που σπανίως εφαρμόζονται. Η Γαλλία δεν βρίσκεται επίσημα σε πόλεμο, δεν είναι έννοιες που χρησιμοποιούνται συχνά», σημειώνει ο κ. ντε Ντέκερ.
Μια υπουργική απόφαση απέλασης μπορεί πάντως να εκδοθεί σε διάφορες περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος: «εκ προθέσεως και ιδιαίτερης βαρύτητας» παραβίαση των αρχών της Δημοκρατίας, σχέσεις με τρομοκρατικές δραστηριότητες στη Γαλλία, καθώς και ρητές και εκ προθέσεως προτροπές σε διακρίσεις, μίσος ή βία.
Το 2022, στην ιδιαίτερα προβεβλημένη υπόθεση απέλασης του ιμάμη Χασάν Ικιουσέν, η διοίκηση είχε επικαλεστεί ιδίως τη διάδοση λόγου μίσους «σε βάρος των Εβραίων, των γυναικών και των μη μουσουλμάνων».
Στην περίπτωση της Ξένια Φεντόροβα, η κατηγορία που της προσάπτουν οι αρχές δεν συνιστά ποινικό αδίκημα, υπογραμμίζει ο κ. ντε Ντέκερ. «Δεν πρόκειται για τη διάδοση λόγου μίσους. Δεν είναι εκ φύσεως τρομοκρατικές πράξεις».
«Δεν μπορεί κανείς να πάει φυλακή, δεν μπορεί να τιμωρηθεί επειδή αναπαράγει αφηγήματα που θα ήταν χρήσιμα στην πολιτική ενός κράτους το οποίο μάλιστα μπορεί να θεωρείται εχθρικό», υποστηρίζει.
Ακυρώσεις αποφάσεων απέλασης: εξαιρετικά σπάνιες
Ένα άλλο νομικό έρεισμα που θα μπορούσαν να εξετάσουν οι αρχές είναι η διάδοση «ψευδών ειδήσεων» με σκοπό «τη διατάραξη της δημόσιας τάξης», ένα αδίκημα που τιμωρείται με πλημμεληματικό πρόστιμο 45.000 ευρώ.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. ντε Ντέκερ, το συγκεκριμένο νομικό θεμέλιο δεν θα αρκούσε από μόνο του για να δικαιολογήσει μέτρο απέλασης. «Εκτός αν αποδειχθεί ότι βρισκόμαστε απέναντι σε οργανωμένη επιχείρηση προπαγάνδας ή αποσταθεροποίησης» , εκτιμά.
Είτε πρόκειται για διάδοση αφηγήσεων ευνοϊκών προς το Κρεμλίνο είτε για το ζήτημα των «ψευδών ειδήσεων», ο δικηγόρος κρίνει ότι η απόφαση είναι «σχετικά εύθραυστη, εφόσον στηρίζεται σε αυτές τις έννοιες».
Παρά ταύτα, οι πιθανότητες ακύρωσης της απόφασης παραμένουν αβέβαιες. Ο κ. ντε Ντέκερ υπενθυμίζει ότι υπάρχουν «ελάχιστες» περιπτώσεις στις οποίες το Συμβούλιο της Επικρατείας αντιτάχθηκε σε τέτοιου είδους μέτρο απέλασης. «Το Συμβούλιο αφήνει πολύ ευρύ περιθώριο εκτίμησης στον υπουργό Εσωτερικών όταν αυτός επικαλείται ζητήματα εθνικής ασφάλειας», εξηγεί.
«Θα αποτελέσει πραγματικό τεστ ανεξαρτησίας για το Συμβούλιο της Επικρατείας», τονίζει ο δικηγόρος.
Προσφυγές : Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Η Ξένια Φεντόροβα αντέδρασε για πρώτη φορά στην υπόθεση την Παρασκευή στην πλατφόρμα X, υποστηρίζοντας ότι είναι θύμα μιας «εντελώς νέας μορφής πολιτικής πίεσης με έναν μόνο στόχο, τη λογοκρισία απόψεων που δεν συμβαδίζουν με τον επίσημο λόγο».
«Η "συμπεριφορά" μου, (...) συνίσταται στο ότι ζω στη Γαλλία από σχεδόν δέκα χρόνια με σεβασμό στον νόμο, πληρώνω τους φόρους μου, αλλά έχω επίσης μια άποψη και την εκφράζω στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής μου εργασίας», δήλωσε η προπαγανδίστρια.
Ο δικηγόρος της, Εμανουέλ Πιβνικά, ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αμφισβητήσει τη νομιμότητα της απόφασης απέλασης που έλαβε ο υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νυνιέ, ενώπιον του διοικητικού δικαστηρίου του Παρισιού.
Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Παράλληλα, η υπεράσπιση της Ξένια Φεντόροβα πρέπει να καταθέσει αίτηση αναστολής, ζητώντας από τον δικαστή να παγώσει την εκτέλεση της απόφασης μέχρι να υπάρξει απόφαση επί της ουσίας. Πρόκειται για επείγον βήμα, καθώς η απέλαση θα μπορούσε θεωρητικά να υλοποιηθεί τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες.
Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα αυτού του πρώτου σταδίου – και είτε τελικά οδηγηθεί στα σύνορα είτε όχι – η δικαστική αντιπαράθεση δεν θα σταματήσει εκεί. Τα μέρη διαθέτουν στη συνέχεια μέσα προσφυγής ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας : η Ξένια Φεντόροβα θα μπορεί να προσβάλει τυχόν αρνητική απόφαση του διοικητικού δικαστηρίου, ενώ το υπουργείο Εσωτερικών θα μπορεί επίσης να ασκήσει έφεση σε περίπτωση ακύρωσης της απόφασης. Η διαμάχη θα μπορούσε έτσι να συνεχιστεί ενώπιον της ανώτατης διοικητικής δικαιοσύνης.
Τέλος, η Ξένια Φεντόροβα θα μπορούσε, θεωρητικά, να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ). Ενώ η Ρωσία αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην αρχή της ευρείας εισβολής στην Ουκρανία, στερώντας από τους πολίτες της αυτή την πρόσθετη προστασία, η Γαλλία παραμένει μέλος. Η Ξένια Φεντόροβα θα μπορούσε επομένως, αφού εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα στη Γαλλία, να προσφύγει στη ευρωπαϊκή δικαιοδοσία, υπενθυμίζει ο κ. ντε Ντέκερ.
Η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει;
Οι παρεμβάσεις της Ξένια Φεντόροβα στα μέσα του Βενσάν Μπολορέ μπορούν να συνοψιστούν γύρω από μία και μόνη ιδέα : «Η Δύση προκάλεσε τον πόλεμο στην Ουκρανία και η κυβέρνηση Μακρόν σπρώχνει τη Γαλλία σε άμεση αντιπαράθεση με τη Ρωσία». Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη ότι οι δηλώσεις της προκαλούν τακτικά αντιδράσεις από τις γαλλικές αρχές.
Την παραμονή της παρέλασης της 14ης Ιουλίου, πρωτοφανή ως προς την έκταση, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 500 στρατιωτικοί από τις χώρες της «Συμμαχίας των εθελοντών», η σχολιάστρια υποστήριξε για ακόμη μία φορά ότι, κατά την άποψή της, η Γαλλία προετοιμάζεται για πόλεμο με τη Ρωσία.
«Η 14η Ιουλίου δεν είναι ευρωπαϊκή τελετή. Δεν είναι παρέλαση του ΝΑΤΟ. Δεν είναι σκηνικό προορισμένο να παρατείνει τον πόλεμο μέσω συμβόλων», πρόσθεσε.
Η ανάρτηση της πρώην επικεφαλής του RT France δεν πέρασε απαρατήρητη. Το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε μέσω του λογαριασμού French Response, που χρησιμοποιείται για την απάντηση σε εκστρατείες παραπληροφόρησης : «Αν το Κρεμλίνο δεν συμπαθεί τη λίστα των προσκεκλημένων [στην παρέλαση], σημαίνει ότι είναι καλή λίστα».
Τις επιθέσεις της Ξένια Φεντόροβα σχολίασε προσωπικά και ο Γάλλος υπουργός Ευρώπης και Εξωτερικών, Ζαν-Νοέλ Μπαρό.
«Η κ. Φεντόροβα συνεχίζει να προσαρτά τη γαλλική εθνική μνήμη στην αφήγηση του Κρεμλίνου, το οποίο χρησιμοποιεί μαζικά τον στρατό του για να επιτίθεται σε κυρίαρχες χώρες», δήλωσε ο επικεφαλής της γαλλικής διπλωματίας.
«Αν η Ρωσία δεν κουράζεται να επιτίθεται σε αμάχους στο ευρωπαϊκό έδαφος, ούτε να προωθεί τις υπερβολικές αφηγήσεις της, εμείς παραμένουμε νηφάλιοι, αποφασισμένοι και ενωμένοι για την ειρήνη», κατέληξε ο υπουργός.
Το Euronews δεν έχει λάβει επιβεβαίωση που να δείχνει ότι η απόφαση απέλασης της Ξένια Φεντόροβα ελήφθη με αφορμή συγκεκριμένες δημοσιεύσεις.
Η ανακοίνωση της απόφασης απέλασης έχει επίσης προκαλέσει αντίδραση από τους Δημοσιογράφους χωρίς Σύνορα : «Η προπαγάνδα δεν μετατρέπεται σε δημοσιογραφία απλώς και μόνο επειδή μεταδίδεται σε ώρα υψηλής τηλεθέασης σε τηλεοπτικό πλατό».
«Η απόφαση απέλασης που στοχεύει την Ξένια Φεντόροβα δεν πρέπει να αποκρύψει το πραγματικό διακύβευμα : την ευθύνη των μέσων ενημέρωσης που προσφέρουν βήμα στις αφηγήσεις του Κρεμλίνου χωρίς αντίλογο», πρόσθεσε η διεύθυνση της οργάνωσης. Στον νομικό διάλογο, που προμηνύεται μακρύς και σύνθετος, προστίθεται επίσης μια επικοινωνιακή μάχη.
Για τον Ζαν-Μπατίστ ντε Ντέκερ, η υπόθεση προκαλεί τόσες αντιδράσεις «επειδή αφορά την Ξένια Φεντόροβα, επειδή είναι γνωστή, αναγνωρίσιμη και υποστηρίζεται από ορισμένα δίκτυα που, παρεμπιπτόντως, δεν είχαν τίποτα να πουν προηγουμένως όταν επρόκειτο, για παράδειγμα, για μουσουλμάνους ιεροκήρυκες».
Ωστόσο, τονίζει ο δικηγόρος, ο φάκελος υπερβαίνει τη μεμονωμένη περίπτωση της σχολιάστριας. Θέτει επίσης, κατά την άποψή του, ερωτήματα για «το τι θεωρεί το κράτος ότι έχει δικαίωμα να κάνει» στον τομέα της δημόσιας ασφάλειας και των θεμελιωδών ελευθεριών. Μια εξέλιξη που συνδέει με «δεκαετίες έκτακτων μέτρων που έχουν ενσωματωθεί όλο και περισσότερο στο κοινό δίκαιο».