Το σχέδιο νόμου ενέχει τον κίνδυνο να προσφέρει στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ένα εντελώς νέο εργαλείο για την επιβολή βαρέων δασμών τόσο σε συμμάχους όσο και σε αντιπάλους
Οι Ευρωπαίοι έχουν περάσει τον τελευταίο ενάμιση χρόνο πιέζοντας την Ουάσινγκτον να αξιοποιήσει τη χρηματοοικονομική της ισχύ για να επιβάλει αυστηρές κυρώσεις στη Ρωσία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ίσως σύντομα βρεθούν να μετανιώνουν για αυτή την έκκληση.
Ένα σχέδιο νόμου που προωθείται στη Γερουσία των ΗΠΑ, με δηλωμένο στόχο να αποδυναμώσει το πολεμικό ταμείο της Μόσχας, ενέχει τον κίνδυνο να προσφέρει στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ένα εντελώς νέο εργαλείο για την επιβολή βαρέων δασμών τόσο σε συμμάχους όσο και σε αντιπάλους.
Το νομοσχέδιο προωθήθηκε αρχικά από τον Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ και τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Ρίτσαρντ Μπλούμενταλ, δύο ένθερμους υποστηρικτές του αγώνα της Ουκρανίας για επιβίωση, σε μια προσπάθεια να πιέσουν τον Τραμπ να εντείνει την πίεση στο Κρεμλίνο – κάτι που ο πρόεδρος έχει σταθερά αρνηθεί να πράξει.
Ο αιφνίδιος θάνατος του Γκράχαμ τον περασμένο μήνα έδωσε νέα ώθηση στο παγωμένο σχέδιο, με συναδέλφους του στη Γερουσία να επιδιώκουν να τιμήσουν την παρακαταθήκη του θεσπίζοντάς το σε νόμο. Το κείμενο εξακολουθεί πάντως να έχει αβέβαιο μέλλον στη Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία έχει διακόψει τις εργασίες της για τη θερινή ανάπαυλα.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρευρέθηκε στην κηδεία του Γκράχαμ για να αποτίσει φόρο τιμής και να επιχειρηματολογήσει υπέρ των κυρώσεων.
«Αυτό το νομοσχέδιο είναι πολύ σημαντικό», είπε ο Ζελένσκι στην Ουάσινγκτον, πλαισιωμένος από γερουσιαστές. «Είναι επίσης ένα μεγάλο μήνυμα προς την Ευρώπη, ένα μεγάλο μήνυμα προς την Ουκρανία, μια μεγάλη στήριξη για τον λαό μας».
Η νομοθετική πρόταση (πηγή στα Αγγλικά) προβλέπει ένα ευρύ φάσμα πρωτογενών κυρώσεων και δασμών κατά της Ρωσίας, μεταξύ άλλων γενική απαγόρευση χρηματοοικονομικών συναλλαγών με τράπεζες και ιδρύματα. Στο στόχαστρο τίθενται εξίσου κρατικοί αξιωματούχοι, ολιγάρχες και πλοία του λεγόμενου «σκιώδους στόλου».
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της πρότασης εμφανίζεται αργότερα. Το άρθρο 113 παρέχει στον πρόεδρο των ΗΠΑ την εξουσία να επιβάλλει δασμούς έως 100% σε «όλα τα αγαθά» που εισάγονται από χώρες οι οποίες συγκαταλέγονται είτε στους πέντε μεγαλύτερους εισαγωγείς ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου είτε στις πέντε χώρες που «διευκολύνουν» την παράκαμψη των κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο. Στο στόχαστρο μπαίνουν επίσης όσοι πραγματοποιούν «νέες αγορές» ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Την απόφαση για το ποιες χώρες πληρούν τα κριτήρια τη λαμβάνει αποκλειστικά ο Λευκός Οίκος.
Οι υποστηρικτές του νομοσχεδίου επιμένουν ότι αυτοί οι συμπληρωματικοί δασμοί στοχεύουν την Κίνα και την Ινδία, των οποίων η κατανάλωση ρωσικών ορυκτών καυσίμων θεωρείται ότι προσφέρει στα ταμεία του Κρεμλίνου ζωτικής σημασίας έσοδα.
Ωστόσο, ειδικοί και ακαδημαϊκοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις αλυσιδωτές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην πράξη η συγκεκριμένη διάταξη. Η διεύρυνση των εξουσιών της εκτελεστικής εξουσίας, η ασαφής διατύπωση των ορισμών και η περιορισμένη κοινοβουλευτική εποπτεία κινδυνεύουν να ενισχύσουν τον Τραμπ στην επίμονη προσπάθειά του να αναδιαμορφώσει το εμπόριο και τη διπλωματία μέσω υψηλών δασμών.
Στις αρχές του χρόνου, ο Τραμπ υπέστη μια βαριά ήττα όταν το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε τους «αμοιβαίους» δασμούς που είχε επιβάλει βάσει του νόμου International Emergency Economic Powers Act (IEEPA), αφήνοντάς τον χωρίς ένα σημαντικό νομικό εργαλείο.
Ως εναλλακτική, η κυβέρνησή του έχει στηριχθεί στο άρθρο 301 του νόμου περί εμπορίου του 1974, υποστηρίζοντας ότι άλλοι εμπορικοί εταίροι, μεταξύ των οποίων και η Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν έχουν αντιμετωπίσει επαρκώς πρακτικές καταναγκαστικής εργασίας. (Οι Βρυξέλλες αντικρούουν σθεναρά αυτή την κατηγορία.)
Η αμφιλεγόμενη ερμηνεία του άρθρου 301 από τον Τραμπ – που ήδη εξετάζεται δικαστικά – δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο για το τι θα μπορούσε να κάνει εάν το νομοσχέδιο Γκράχαμ-Μπλούμενταλ εγκριθεί. Οι δασμοί θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο, με τις κυρώσεις σε δευτερεύοντα ρόλο.
«Το νομοσχέδιο δομήθηκε σκόπιμα γύρω από τους δασμούς και όχι γύρω από τις κυρώσεις, ώστε να είναι ελκυστικό για τον πρόεδρο Τραμπ και να βελτιώσει τις πολιτικές του προοπτικές, με τις παραδοσιακές αρμοδιότητες για κυρώσεις να παίζουν δευτερεύοντα ρόλο», δήλωσε στην Euronews η Μαρία Σαγκίνα, ανώτερη ερευνήτρια στο International Institute for Strategic Studies (IISS).
«Στην πράξη, όμως, είναι πιο πιθανό οι δασμοί να υπηρετήσουν την ευρύτερη εμπορική και εσωτερική πολιτική ατζέντα της κυβέρνησης, παρά να ασκήσουν διαρκή οικονομική πίεση στη Ρωσία. Ως αποτέλεσμα, το νομοσχέδιο ενδέχεται τελικά να επεκτείνει περισσότερο τις εμπορικές εξουσίες του προέδρου απ’ όσο ενισχύει το καθεστώς κυρώσεων».
Ασαφές και με ευρύ πεδίο εφαρμογής
Η δυναμική γύρω από το νομοσχέδιο εκδηλώνεται σε μια ιδιαίτερα εύθραυστη συγκυρία για τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.
Η πρόσφατη απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιβάλει πρόστιμο 890 εκατ. ευρώ στη Google για φερόμενες πρακτικές αυτοπροτίμησης και άνιση μεταχείριση των προγραμματιστών εφαρμογών εξόργισε τον Τραμπ και έθεσε υπό αμφισβήτηση τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της συμφωνίας του Τέρνμπερι, η οποία είχε ως στόχο να περιορίσει τους αμερικανικούς δασμούς σε ανώτατο επίπεδο 15%.
«Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πληρώσει πολύ ακριβά για αυτή την παράνομη και εξαιρετικά ανήθικη συμπεριφορά», είπε ο Τραμπ. «Προβλέπουμε ότι θα τους επιβληθεί ένας σημαντικός ΔΑΣΜΟΣ».
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ δείχνει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το νομοσχέδιο Γκράχαμ-Μπλούμενταλ απ’ ό,τι πέρυσι, όταν είχε ακόμη στη διάθεσή του το IEEPA.
Ο νέος νόμος μπορεί να προσφέρει στην κυβέρνησή του νομική βάση για να πλήξει την ΕΕ, εφόσον το κρίνει αναγκαίο.
Άλλωστε, η Ένωση παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές (πηγή στα Αγγλικά) ρωσικού LNG: οι εισαγωγές εκτοξεύτηκαν στο πρώτο εξάμηνο του έτους, πριν από την οριστική απαγόρευση που έχει προγραμματιστεί για τον Ιανουάριο του 2027, φτάνοντας σχεδόν τα 10 εκατομμύρια τόνους. Το φυσικό αέριο μέσω αγωγών συνεχίζει να ρέει, αλλά σε μικρότερες ποσότητες.
Η τρέχουσα εκδοχή του νόμου περιλαμβάνει μια μικρή διάταξη για την εξαίρεση χωρών που έχουν λάβει «σημαντικά μέτρα» για τη μείωση των αγορών ρωσικού φυσικού αερίου, η οποία φαίνεται να έχει σχεδιαστεί ώστε να προστατεύσει τους ευρωπαίους συμμάχους.
Ωστόσο, η σχετική κρίση ανήκει εξ ολοκλήρου στην εκτελεστική εξουσία, πράγμα που σημαίνει ότι ο Λευκός Οίκος μπορεί να χρησιμοποιήσει την πρόσφατη αύξηση των εισαγωγών – ή οποιονδήποτε άλλον παρεμφερή αριθμό – ως αφορμή για να πλήξει σοβαρά την ΕΕ.
Η διάταξη για την επιβολή δασμών σε χώρες που «διευκολύνουν» την παράκαμψη των κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο αφήνει ακόμη μεγαλύτερο περιθώριο ερμηνείας, κάνοντας λόγο γενικά για «συναλλαγές, δραστηριότητες ή υπηρεσίες» που παρακάμπτουν ή βοηθούν άλλους να παρακάμψουν τις κυρώσεις.
Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Μάλτα παίζουν κεντρικό ρόλο στο παγκόσμιο εμπόριο ρωσικού πετρελαίου, κάτι που κάνουν νόμιμα στο πλαίσιο του πλαφόν τιμής. Παράλληλα, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εξακολουθούν να αγοράζουν ρωσικό αργό από τον αγωγό Ντρούζμπα, χάρη σε μια εξαίρεση αορίστου διάρκειας.
Το γεγονός ότι η ΕΕ δεν είναι μία χώρα αλλά ομάδα 27 κρατών θολώνει ακόμη περισσότερο τα όρια.
Ερωτηθείς για τους δυνητικούς κινδύνους, εκπρόσωπος της Επιτροπής απέφυγε να σχολιάσει την ουσία του σχεδίου νόμου και αντ’ αυτού υπογράμμισε τις προσπάθειες της ΕΕ να απεξαρτηθεί από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα από την αρχή της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία.
«Στόχος μας είναι, όπου είναι δυνατόν, να ευθυγραμμίζουμε τις κυρώσεις μας με εκείνες των εταίρων μας, τόσο μέσω διμερών επαφών όσο και στο πλαίσιο της G7, ώστε να επιτύχουμε τον κοινό μας στόχο: την άσκηση μέγιστης πίεσης στη Ρωσία», ανέφερε ο εκπρόσωπος.
«Συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε με τις ΗΠΑ για αυτά τα ζητήματα».
Οι Ευρωπαίοι ίσως διαπιστώνουν κάποια ασφάλεια στον «κανόνα ερμηνείας» που έχουν εντάξει οι συντάκτες του νομοσχεδίου, ώστε οι δασμοί έως 100% να εφαρμόζονται μόνο σε χώρες που πληρούν τα κριτήρια όπως αυτά «περιγράφονται ρητώς» στο νομικό κείμενο.
Αυτό καθιστά το νομοσχέδιο εκ προοιμίου πιο περιοριστικό από το IEEPA, το οποίο ο Τραμπ είχε επικαλεστεί για να στοχοποιήσει πρακτικά όλους τους εμπορικούς εταίρους, καθώς και από το άρθρο 301.
«Υπάρχουν επίσης πολλές ασάφειες τόσο στο κείμενο όσο και στον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί ο νόμος. Έτσι, η τρέχουσα κατάσταση είναι μία της οποίας το βασικό χαρακτηριστικό είναι η σημαντική αβεβαιότητα», σημείωσε ο Άλαν Σάικς, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ.
«Δεν γνωρίζω τι δείχνουν τα στοιχεία για το ποιος αγοράζει το περισσότερο ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και ακόμη λιγότερο για το ποιες χώρες θα μπορούσαν να θεωρηθούν σημαντικοί διευκολυντές της παράκαμψης των κυρώσεων. Η γενική αίσθηση είναι ότι υπάρχει κίνδυνος ο νόμος να στοχοποιήσει τελικά συμμάχους, αλλά κανείς δεν ξέρει».
Το σχέδιο νόμου προβλέπει επίσης τη δυνατότητα χορήγησης απαλλαγής από τους δασμούς «λόγω εθνικού συμφέροντος» των ΗΠΑ, αλλά και αυτή η επιλογή επαφίεται εξ ολοκλήρου στην κρίση του προέδρου. Η Επιτροπή είχε προηγουμένως εκφράσει την πεποίθηση ότι η ΕΕ θα λάβει μια τέτοια εξαίρεση.
Όμως η οργή του Τραμπ για το πρόστιμο στη Google δείχνει περιορισμένη διάθεση για επιείκεια.
Η Νεβάδα Τζόαν Λι, ερευνήτρια πολιτικής στο European Council on Foreign Relations (ECFR), υποστηρίζει ότι ο Λευκός Οίκος διαθέτει ήδη ευρείες εξουσίες να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία, εφόσον το επιθυμεί, και δεν χρειάζεται νέα νομοθεσία για τον σκοπό αυτό.
«Αυτό το νομοσχέδιο έχει προφανώς στόχο να προσφέρει ένα νέο όπλο δασμών, κατά διακριτική ευχέρεια και με την έγκριση του Κογκρέσου – σε ποσοστό έως και 100%. Και αυτό θα πρέπει να ανησυχεί τους Ευρωπαίους», ανέφερε η Λι.
«Οι εξαιρέσεις που προορίζονται να προστατεύσουν τους συμμάχους είναι διατυπωμένες με τρόπο ώστε τελικά ο ίδιος ο πρόεδρος να αποφασίζει ποιος πληροί τα κριτήρια».