Σε ένα απομονωμένο αλπικό λιβάδι στο Άλγκαου στέκει ένα ζωντανό βιβλίο ιστορίας - Ο στρεβλός κορμός κοντά στο Στάιμπις έζησε γενιές ανθρώπων.
Τα δέντρα γερνούν πολύ αργά. Ο λόγος είναι ότι ανανεώνουν συνεχώς τους ιστούς τους: βελόνες ή φύλλα, φλοιός, κλαδιά, κορμός και ρίζες σχηματίζονται διαρκώς εκ νέου, ενώ τα παλαιότερα τμήματα πεθαίνουν σταδιακά.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Εντυπωσιακό είναι το εξής: ενώ ο κορμός και η κόμη εκτίθενται στον άνεμο, στα καιρικά φαινόμενα, στα ζώα και στους υλοτόμους, το εκτεταμένο υπόγειο ριζικό σύστημα ενός δέντρου μπορεί να συνεχίσει να ζει κρυμμένο για πολύ περισσότερο.
Το πιθανότατα αρχαιότερο δέντρο της Γερμανίας στέκεται σε απόλυτη απομόνωση, σε έναν αλπικό βοσκότοπο ανάμεσα στο Στάιμπις και το Μπάλντερσβανγκ στο Άνω Άλγκαου, σε υψόμετρο 1.100 μέτρων.
Η Γερμανική Δενδρολογική Εταιρεία, ένας σύνδεσμος ειδικών για την επιστήμη των δέντρων, εκτιμά ότι ο ίταμος είναι περίπου 1.100 ετών. Η περίμετρος του κορμού του είναι 5,1 μέτρα.
Η θέση του σε βορειοδυτική πλαγιά βρίσκεται κοντά στο ανώτερο υψομετρικό όριο εξάπλωσης του ίταμου, που στις Άλπεις είναι γύρω στα 1.300 μέτρα: «Κατά τη χειμερινή περίοδο δέχεται εκεί ελάχιστο ήλιο και κάνει αισθητά περισσότερο κρύο από ό,τι στις νότιες πλαγιές στο ίδιο υψόμετρο», εξηγούν οι ειδικοί για τα δέντρα. «Γι’ αυτό είναι θαύμα ότι επέζησε όλους αυτούς τους αιώνες και ότι προφανώς βρίσκεται σε καλή κατάσταση – πιθανότατα μάλιστα “χαίρεται” τη σημερινή αύξηση της θερμοκρασίας».
Ο Αντρέας Ρόλοφ, ομότιμος καθηγητής βιολογίας δέντρων στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δρέσδης, δεν κρύβει τον ενθουσιασμό του: «Ο κορμός του είναι ένα συναρπαστικό μνημείο με σχισμές, εξογκώματα, φουσκώματα, νευρώσεις, ρωγμές και τρύπες, αποτελούμενο από πολλά, πολύ διαφορετικά τμήματα».
Το κυνηγετικό τόξο του Ότσι ήταν από ξύλο ίταμου
Το πώς βρέθηκε ο ίταμος στο απομονωμένο αλπικό λιβάδι παραμένει άγνωστο μέχρι σήμερα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι μάλλον δεν φυτεύτηκε από άνθρωπο. Πιθανότερο είναι ότι ένα πουλί μετέφερε τον σπόρο σε αυτό το σημείο. Ήδη πριν από 5.000 χρόνια, στη Νεολιθική εποχή, οι ίταμοι είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους στις Άλπεις του Νότιου Τιρόλου. Ο Ότσι, ο «άνθρωπος του πάγου» που βρέθηκε στην περιοχή σε μια σχισμή παγετώνα σε υψόμετρο άνω των 3.000 μέτρων, έφερε μαζί του ένα κυνηγετικό τόξο από ξύλο ίταμου.
Ο ίταμος στο Άλγκαου εκτοπίζει πλέον τη φιλύρα του χωριού Άπστετ στην Κάτω Σαξονία: μέχρι σήμερα η θερινή φιλύρα, ηλικίας περίπου 1.000 ετών, θεωρούνταν το αρχαιότερο δέντρο της Γερμανίας.
Αμέσως μετά ακολουθεί η δρυς Φέμε του Έρλερ στο Ράεσφελντ, στο δυτικό Μύνστερλαντ, της οποίας η ηλικία εκτιμάται σε περίπου 900 χρόνια. Η βελανιδιά έχει περίμετρο κορμού άνω των δώδεκα μέτρων και είναι πιθανότατα το πιο παχύ δέντρο αυτού του είδους στη Γερμανία. Μεταξύ 1363 και του τέλους του 16ου αιώνα συνεδρίαζαν κάτω από την κόμη της τα δικαστήρια Φέμε· έτσι θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό «δικαστικό δέντρο» της Ευρώπης. Η Φέμε ήταν στον Μεσαίωνα αντικείμενο φόβου, επειδή οι διαδικασίες διεξάγονταν εν μέρει κρυφά και οι αποφάσεις – συμπεριλαμβανομένων των θανατικών – μπορούσαν να εκτελούνται άμεσα.
Ο ευρωπαϊκός ίταμος, δηλαδή δέντρα όπως ο ίταμος των 1.100 ετών, εμφανίζεται ήδη πριν από περίπου 150 εκατομμύρια χρόνια. Έτσι ο ίταμος θεωρείται το αρχαιότερο ιθαγενές είδος δέντρου στην Ευρώπη.
Το αρχαιότερο δέντρο του κόσμου βρίσκεται στην Καλιφόρνια
Το αρχαιότερο δέντρο του κόσμου, αν ληφθεί υπόψη η ηλικία του υπέργειου τμήματός του, είναι ένα πεύκο στα Λευκά Όρη της Καλιφόρνια (ΗΠΑ). Έχει ηλικία άνω των 5.000 ετών. Στο σουηδικό εθνικό πάρκο Φούλουφγιελετ μεγαλώνει το «Old Tjikko», μια κοινή ερυθρελάτη, της οποίας το ριζικό σύστημα εκτιμάται ότι είναι περίπου 9.550 ετών.
Ακόμη παλαιότερη είναι η κλωνική αποικία «Pando» στο δάσος Fishlake National Forest (ΗΠΑ): το ριζωματικό της σύστημα, ένα υπόγειο δίκτυο από ρίζες τρέμουσας λεύκας, χρονολογείται σε περίπου 80.000 χρόνια. Κλωνική αποικία είναι μια ομάδα φυτών που είναι γενετικά ταυτόσημα, επειδή προέρχονται αρχικά από έναν και μόνο πρόγονο.