Το κατά πόσο το διπλωματικό φθινόπωρο θα οδηγήσει σε ουσιαστικές εξελίξεις ή θα περιοριστεί στη διαχείριση της υφιστάμενης κατάστασης, θα κριθεί από τις αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες και από τις ισορροπίες που θα διαμορφωθούν
Ο Αύγουστος μπορεί να θεωρείται μήνας χαμηλών πολιτικών και διπλωματικών ρυθμών, όμως πίσω από τις κλειστές πόρτες οι προετοιμασίες για το ιδιαίτερα πυκνό πρόγραμμα του Σεπτεμβρίου βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Αθήνα, Λευκωσία και Άγκυρα εισέρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία θα δοκιμαστούν οι ισορροπίες στα ελληνοτουρκικά, η πορεία του Κυπριακού, αλλά και οι ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια συγκυρία που εξακολουθεί να επηρεάζεται από τον πόλεμο στη Γάζα, τις εξελίξεις στη Συρία και τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία.
Το επόμενο δίμηνο περιλαμβάνει μια σειρά από σταθμούς που αναμένεται να καθορίσουν το διπλωματικό κλίμα έως το τέλος του έτους.
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και το ενδεχόμενο νέας συνάντησης Μητσοτάκη-Ερντογάν
Το σημαντικότερο διπλωματικό γεγονός του Σεπτεμβρίου παραμένει η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, όπου συγκεντρώνεται το σύνολο σχεδόν της διεθνούς πολιτικής ηγεσίας.
Η παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δημιουργεί πάντοτε περιθώρια για επαφές, ενώ στο περιθώριο της Συνέλευσης πραγματοποιούνται σημαντικές συναντήσεις με ηγέτες, υπουργούς Εξωτερικών και διεθνείς οργανισμούς.
Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει οριστικοποιηθεί επίσημα νέα συνάντηση των δύο ηγετών, διπλωματικές πηγές θεωρούν ότι ο Σεπτέμβριος αποτελεί το πιθανότερο χρονικό σημείο για μια νέα επαφή, εφόσον οι συνθήκες το επιτρέψουν. Πάντως, πέρυσι ακυρώθηκε τελικά η προγραμματισμένη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης με τις δύο πλευρές να μην συμφωνούν τελικά καν στους λόγους για τους οποίους ακυρώθηκε η συνάντηση.
Η Αθήνα επαναλαμβάνει διαρκώς ότι επιδιώκει τη διατήρηση των ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι ο διάλογος δεν συνεπάγεται μεταβολή των πάγιων ελληνικών θέσεων ως προς την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σε πρόσφατη συνέντευξή του στο ΕΡΤ News, υπογράμμισε ότι η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας με την Τουρκία και η αποκλιμάκωση δεν συνεπάγονται αλλαγή των ελληνικών θέσεων. Επανέλαβε ότι ο διάλογος μπορεί να προχωρήσει μόνο στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, με την Αθήνα να αναγνωρίζει ως μοναδική ελληνοτουρκική διαφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα συνεχίζει να διατηρεί στο τραπέζι τη δική της ευρύτερη ατζέντα, γεγονός που εξακολουθεί να δημιουργεί σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Η κινητικότητα στο Κυπριακό και οι επόμενες κινήσεις του ΟΗΕ
Στη Λευκωσία το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην προσπάθεια διατήρησης της διαδικασίας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Η κυπριακή κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρηθεί η κινητικότητα που καταγράφηκε τους προηγούμενους μήνες, με στόχο την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη δημιουργία προϋποθέσεων για ουσιαστικότερη επανέναρξη των συνομιλιών.
Την ίδια στιγμή, η τουρκοκυπριακή πλευρά εξακολουθεί να επιμένει στη θέση περί κυριαρχικής ισότητας και λύσης δύο κρατών, γεγονός που εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό σημείο σύγκρουσης με τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Άλλωστε, με μεγάλο ενδιαφέρον αναμένεται η νέα συνάντηση του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη με τον ηγέτη της τουρκοκυπριακής κοινότητας, Τουφάν Ερχιουρμάν.
Η συνάντηση, σύμφωνα με ανακοίνωση της κυπριακής κυβέρνησης, εντάσσεται στο πλαίσιο της κατάλληλης προεργασίας για την σύγκληση νέας διευρυμένης διάσκεψης, με στόχο την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων από το σημείο που διακόπηκαν, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και των συγκλίσεων που έχουν επιτευχθεί.
Οι ευρωτουρκικές σχέσεις
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να συνεχιστεί και η συζήτηση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις σχέσεις με την Τουρκία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης της Τουρκίας με την Ε.Ε, η οποία ισχύει από το 1995.
Η Άγκυρα επιδιώκει την αναβάθμιση του πλαισίου, με επέκταση της συνεργασίας σε τομείς όπως οι υπηρεσίες, οι δημόσιες συμβάσεις και η γεωργία, υποστηρίζοντας ότι η σημερινή συμφωνία δεν ανταποκρίνεται πλέον στο μέγεθος των οικονομικών σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται διατεθειμένες να εξετάσουν την προοπτική αυτή, ωστόσο συνδέουν την πρόοδο με τη συνολική πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων και τις εξελίξεις σε ζητήματα όπως το κράτος δικαίου, τις σχέσεις καλής γειτονίας και την Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο κατά πόσο η αναβάθμιση της οικονομικής συνεργασίας θα συνοδευτεί από ουσιαστική πρόοδο στα ανοιχτά πολιτικά ζητήματα. Η Ελλάδα επιμένει ότι η μοναδική ελληνοτουρκική διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης αφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, δηλαδή υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου. Παράλληλα, η Λευκωσία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο Κυπριακό, όπου παραμένει η βασική διαφωνία για το πλαίσιο επίλυσης.
Στην ευρωπαϊκή ατζέντα παραμένουν ζητήματα όπως η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, η συνεργασία στο μεταναστευτικό, η απελευθέρωση θεωρήσεων για Τούρκους πολίτες και η συνολική αξιολόγηση της τουρκικής στάσης στην περιοχή.
Για την Αθήνα, η πρόοδος στις ευρωτουρκικές σχέσεις εξακολουθεί να συνδέεται με τη διατήρηση της σταθερότητας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένει στο τουρκικό αφήγημα
Η συζήτηση στην Τουρκία για το υπό προετοιμασία νομοσχέδιο σχετικά με τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας έχει προκαλέσει ανησυχία στην Αθήνα αλλά και την προσοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και παραμένει σε επίπεδο πληροφοριών και δεν έχει γίνει γνωστό αν και πότε θα παρουσιαστεί. Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας ανέφερε τις προηγούμενες ημέρες ότι οι Βρυξέλλες παρακολουθούν τις σχετικές πληροφορίες και υπογράμμισε ότι αναμένουν από την Τουρκία να σέβεται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών μελών, το Διεθνές Δίκαιο και τις αρχές καλής γειτονίας. Η ΕΕ επανέλαβε ότι η αποχή από μονομερείς ενέργειες αποτελεί προϋπόθεση για μια πιο συνεργατική σχέση με την Άγκυρα. Παράλληλα, διευκρινίστηκε ότι ο φορέας που αναφέρεται σε δημοσιεύματα ως εμπλεκόμενος στην προετοιμασία του κειμένου δεν χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους.
Παρά το γεγονός ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη κατάθεση νομοθετικής πρωτοβουλίας στην τουρκική Βουλή, η «Γαλάζια Πατρίδα» εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο του τουρκικού στρατηγικού αφηγήματος για τις θαλάσσιες ζώνες και την Ανατολική Μεσόγειο. Η εξέλιξη παραμένει στο μικροσκόπιο της Αθήνας, ιδιαίτερα ενόψει των επόμενων βημάτων στον ελληνοτουρκικό διάλογο.
Η αμυντική ατζέντα της Ελλάδας
Το φθινόπωρο αναμένεται κρίσιμο και για την αμυντική ατζέντα της Ελλάδας, καθώς συμπίπτει με σημαντικά ορόσημα των μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων αλλά και με την ενεργότερη συμμετοχή της χώρας στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας.
Στο Πολεμικό Ναυτικό, το 2026 αποτελεί χρονιά-σταθμό για το πρόγραμμα των φρεγατών Belharra. Μετά την ένταξη της πρώτης φρεγάτας «Κίμων», η δεύτερη ελληνική FDI «Νέαρχος» αναμένεται να παραδοθεί στο Πολεμικό Ναυτικό περίπου τον Οκτώβριο του 2026, ενώ η τρίτη φρεγάτα «Φορμίων» προγραμματίζεται να ακολουθήσει προς το τέλος του έτους, ενισχύοντας σημαντικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες του ελληνικού στόλου σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η Αθήνα επιχειρεί να αξιοποιήσει τα νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για την άμυνα. Μέσω του προγράμματος SAFE (Security Action for Europe), η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση 787,7 εκατ. ευρώ, με στόχο την ενίσχυση κρίσιμων δυνατοτήτων, όπως η αεράμυνα, τα συστήματα αντιμετώπισης drones, τα πυρομαχικά και η ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.
Ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία αποκτά και η συζήτηση για τη συμμετοχή τρίτων χωρών στο SAFE, με την Τουρκία να βρίσκεται στο επίκεντρο. Η Αθήνα υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία θα πρέπει να συνδέεται με τον σεβασμό των αρχών καλής γειτονίας και του Διεθνούς Δικαίου.
Το βασικό στοίχημα για την Ελλάδα είναι πλέον η μετάβαση από μια περίοδο μεγάλων εξοπλιστικών αγορών σε ένα πιο ολοκληρωμένο μοντέλο αμυντικής ισχύος, που θα συνδυάζει νέα οπλικά συστήματα, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, τεχνολογική ανάπτυξη και ενίσχυση της εγχώριας παραγωγικής βάσης.
Ελλάδα – Λιβύη: ο διάλογος για τις θαλάσσιες ζώνες περνά στο επόμενο στάδιο
Στο διπλωματικό ημερολόγιο του φθινοπώρου αναμένεται να παραμείνει ψηλά η διαδικασία οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης. Στις 27 Ιουλίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα ο τρίτος γύρος τεχνικών συνομιλιών μεταξύ των δύο πλευρών, σε συνέχεια των επαφών που είχαν προηγηθεί στην Αθήνα και την Τρίπολη.
Αν και δεν ανακοινώθηκε κάποια συμφωνία ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων, η συνέχιση των τεχνικών επαφών θεωρείται από την Αθήνα σημαντικό βήμα για τη διαμόρφωση ενός πλαισίου συζήτησης στη βάση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Το βασικό ζητούμενο παραμένει η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών στην περιοχή νότια της Κρήτης, με την Ελλάδα να επιμένει ότι τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες και ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η διατήρηση της διαδικασίας σε τεχνικό επίπεδο και η διερεύνηση του κατά πόσο μπορεί να υπάρξει σύγκλιση στις θέσεις των δύο πλευρών, σε μια συγκυρία όπου η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.