Η ένταση ΕΕ-Ταλιμπάν αποκαλύπτεται πέντε χρόνια μετά την κατάληψη του Αφγανιστάν

Όταν έγινε γνωστό ότι μέλη των Ταλιμπάν επισκέφθηκαν τις Βρυξέλλες στα τέλη Ιουνίου για να συζητήσουν το μεταναστευτικό με αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Σάμι Σάμαρ είπε πως ένιωσε βαθιά απογοητευμένη.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

«Ήμουν τόσο απογοητευμένη, γιατί στηριζόμαστε πραγματικά στις ευρωπαϊκές χώρες, καθώς πιστεύουν στην αρχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην καθολικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», λέει στην Euronews.

«Είναι μια μορφή νομιμοποίησης των Ταλιμπάν, ακόμη κι αν πρόκειται για στελέχη χαμηλής βαθμίδας».

Η Σάμαρ, πρώην υπουργός Γυναικείων Υποθέσεων του Αφγανιστάν την περίοδο 2001-2002, που σήμερα ζει εξόριστη στις Ηνωμένες Πολιτείες και δρα ως υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έκανε τις δηλώσεις αυτές τις ημέρες πριν από τις 15 Αυγούστου 2026.

Τότε συμπληρώνονται πέντε χρόνια από τότε που οι Ταλιμπάν εγκαθιδρύθηκαν ως ντε φάκτο κυβέρνηση του Αφγανιστάν, την οποία επίσημα αναγνωρίζει μόνο η Ρωσία. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί επίσης την έναρξη της αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από την περίκλειστη χώρα της Νότιας Ασίας, έπειτα από σχεδόν 20 χρόνια παρουσίας.

Στο πενταετές αυτό διάστημα, η χώρα βυθίστηκε στην κρίση.

Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού αναφέρει ότι η ανθρωπιστική κατάσταση στο Αφγανιστάν παραμένει από τις πιο σοβαρές στον κόσμο.

Το Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών εκτιμά ότι περίπου 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι (45% του συνολικού πληθυσμού) αναμένεται να χρειαστούν ανθρωπιστική βοήθεια το 2026.

Αυτό οφείλεται σε χρόνια ένοπλων συγκρούσεων, οικονομικής εύθραυστότητας, υποεπενδύσεων στις βασικές υπηρεσίες και τη ραγδαία συρρίκνωση των δικαιωμάτων.

Γυναίκες και κορίτσια

Η Σάμαρ λέει ότι η ζωή στο Αφγανιστάν έχει επιδεινωθεί όσο οι Ταλιμπάν εδραιώνουν την εξουσία τους.

«Πρόκειται για καταστροφή στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», είπε, προσθέτοντας ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια πλήττονται ιδιαίτερα, με περισσότερα από 160 διατάγματα που «περιορίζουν» τη ζωή τους.

Αυτό περιλαμβάνει την απαγόρευση της εκπαίδευσης για τα κορίτσια πέρα από την έκτη τάξη, τον αποκλεισμό των γυναικών από τα πανεπιστήμια και από την πλειονότητα των χώρων εργασίας. Επιπλέον, επιβάλλονται αυστηροί ενδυματολογικοί κανόνες και περιορίζεται η δυνατότητα των γυναικών και των κοριτσιών να ταξιδεύουν χωρίς άνδρα κηδεμόνα.

Η οργάνωση Human Rights Watch υποστηρίζει ότι αυτές οι πολιτικές συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας μέσω έμφυλης δίωξης.

«Επιβάλλουν όλο και περισσότερους περιορισμούς στην ελευθερία και στις μετακινήσεις των γυναικών και παραβιάζουν τα δικαιώματά τους, συμπεριλαμβανομένου του ότι η φωνή της γυναίκας δεν πρέπει καν να ακούγεται. Μπορείτε να φανταστείτε ότι δεν επιτρέπεται ούτε να κλάψεις δυνατά;» είπε η Σάμαρ.

Τον Μάιο, η πλειονότητα των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καταδίκασε (πηγή στα Αγγλικά) τους περιορισμούς στα δικαιώματα των κοριτσιών, των γυναικών και άλλων μειονοτήτων στη χώρα, καθώς και τις δημόσιες μαστιγώσεις και εκτελέσεις.

Οι ευρωβουλευτές κάλεσαν επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να διατηρήσουν τη μη αναγνώριση και μη εξομάλυνση του καθεστώτος των Ταλιμπάν, ενώ εξέφρασαν παράλληλα τη «λύπη» τους για την απόφαση να προσκληθούν οι Ταλιμπάν στη βελγική πρωτεύουσα.

Η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανίτα Χίπερ δήλωσε την Τρίτη ότι η ΕΕ παραμένει «βαθιά ανήσυχη» για τις συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αφγανιστάν, πέντε χρόνια μετά την κατάληψη της Καμπούλ και της εξουσίας από τους Ταλιμπάν.

«Η ΕΕ εξακολουθεί να καλεί τις ντε φάκτο αφγανικές αρχές να σέβονται, να προστατεύουν και να εκπληρώνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες όλων των Αφγανών και να τηρούν τις διεθνείς υποχρεώσεις του Αφγανιστάν», πρόσθεσε.

Η Χίπερ ανέφερε ότι τα κράτη μέλη το 2021 ανέθεσαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διατηρεί «επιχειρησιακή επαφή» με τις ντε φάκτο αφγανικές αρχές.

«Παρά ταύτα, δεν αναγνωρίζουμε ούτε νομιμοποιούμε τις αρχές αυτές, αλλά συνομιλούμε με τους Ταλιμπάν για ζητήματα που θεωρούμε ότι άπτονται των βασικών μας αξιών και συμφερόντων», πρόσθεσε.

Τα κριτήρια (πηγή στα Αγγλικά) αυτά περιλαμβάνουν την καταδίκη των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αφγανιστάν – όπως οι διακρίσεις λόγω φύλου – και την ετοιμότητα επιβολής στοχευμένων περιοριστικών μέτρων σε όσους ευθύνονται για αυτές τις παραβιάσεις και καταχρήσεις.

Η Σάμαρ υποστηρίζει ότι αυτές οι δηλώσεις, που έρχονται μήνες μετά τις προηγούμενες επαφές αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μέλη των Ταλιμπάν σε ευρωπαϊκό έδαφος, αποκαλύπτουν ένα «δύο μέτρα και δύο σταθμά» από την πλευρά της Ένωσης.

«Υπάρχει μια ελαφρά, πολύ ήπια καταδίκη της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αφγανιστάν, αλλά στη συνέχεια δέχεστε την αντιπροσωπεία τους σιωπηλά;» είπε.

«Πώς μπορούμε να εμπιστευτούμε αυτές τις συνεργασίες;»

Συνάντηση για τη μετανάστευση

Οι κεκλεισμένων των θυρών συνομιλίες για τη μετανάστευση πραγματοποιήθηκαν στις 23 Ιουνίου, με τη συμμετοχή αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και 15 κρατών μελών, καθώς και αντιπροσωπείας εκπροσώπων των Ταλιμπάν. Οι συναντήσεις δεν έγιναν σε επίσημες εγκαταστάσεις της ΕΕ.

Οι Ταλιμπάν ανέφεραν ότι οι τεχνικές συνομιλίες αφορούσαν την επιστροφή Αφγανών υπηκόων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρώπη, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογράμμισε ότι στόχος ήταν η επιτάχυνση των επιστροφών ατόμων καταδικασμένων για σοβαρά εγκλήματα ή θεωρούμενων απειλή για την ασφάλεια.

Παρά τον περιορισμένο τους χαρακτήρα, οι επαφές προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Βόλκερ Τούρκ, είπε στο Euronews ότι ανησυχεί για το ενδεχόμενο οι Αφγανοί υπήκοοι να απελαύνονται σε μια κατάσταση όπου «ενδέχεται να υποστούν βασανιστήρια».

Ο Σουηδός υπουργός Μετανάστευσης Γιόχαν Φόρσελ δήλωσε ωστόσο σε τοπικά μέσα ενημέρωσης ότι είναι «απίστευτα σημαντικό» να απελαθούν αυτά τα άτομα.

«Και αυτό σήμερα δεν είναι δυνατό. Δεν θέλουν να συνεργαστούν. Δεν θέλουν να γυρίσουν στην πατρίδα», είπε.

Στη Σουηδία, περίπου 200 Αφγανοί υπήκοοι αναμένουν την απέλασή τους, αφού έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα, όπως ιδιαίτερα βαριάς μορφής βιασμό και διακίνηση ναρκωτικών, εξήγησε ο Φόρσελ.

Μέσα στο κλίμα κριτικής, υποστήριξε ότι η κυβέρνησή του οφείλει σε ορισμένες περιπτώσεις να διαπραγματεύεται με δικτατορικά καθεστώτα προκειμένου να «προστατεύει τα σουηδικά συμφέροντα».

Οι απελάσεις έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολες για τους Αφγανούς, οι οποίοι συγκαταλέγονταν στις εθνικότητες με τις περισσότερες εντολές επιστροφής το 2025.

Σύμφωνα με την Eurostat (πηγή στα Αγγλικά), από τους 14.270 Αφγανούς υπηκόους στους οποίους διατάχθηκε να εγκαταλείψουν την ΕΕ στους πρώτους εννέα μήνες του περασμένου έτους, μόνο 340 επεστράφησαν, ποσοστό επιστροφής 2%.

Την ίδια στιγμή, οι αφίξεις στην Ευρώπη συνεχίζονται.

Περισσότεροι από 3.300 Αφγανοί διέσχισαν παράτυπα τα σύνορα της ΕΕ τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026, κυρίως μέσω της ανατολικής διαδρομής της Μεσογείου, ενώ πάνω από 63.000 Αφγανοί υπέβαλαν αίτηση ασύλου στην ΕΕ το 2025, ποσοστό 10% του συνολικού αριθμού αιτούντων άσυλο.

Σύμφωνα με τη Σάμαρ, οι άνθρωποι αυτοί εισέρχονται παράνομα στην ΕΕ επειδή οι νόμιμες διαδικασίες για την απόκτηση βίζας είναι εξαιρετικά επαχθείς και επειδή η παραμονή στο Αφγανιστάν είναι επικίνδυνη.

«Εξαιτίας της ζοφερής κατάστασης που αντιμετωπίζουν στο Αφγανιστάν, προσπαθούν να περάσουν τα σύνορα», είπε.