Η Κομισιόν ενέκρινε το πέμπτο αίτημα της Πολωνίας για 7,9 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά απομένει λίγος χρόνος για την αξιοποίηση των υπολοίπων πόρων
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί ακόμη ένα στάδιο της διαδικασίας και δεν σημαίνει άμεσα εκταμίευση χρημάτων. Η θετικά αξιολογημένη αίτηση πρέπει να περάσει επιπλέον διαδικαστικά βήματα σε επίπεδο θεσμών της ΕΕ. Στο πλαίσιο του πολωνικού Σχεδίου Ανάκαμψης (KPO) τα κονδύλια καταβάλλονται αφού εκπληρωθούν τα προκαθορισμένα ορόσημα και υλοποιηθούν συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η πέμπτη αίτηση, που υπέβαλε η Πολωνία στις 19 Ιουνίου, περιελάμβανε μεταξύ άλλων το πρόγραμμα «Λάπτοπ για τον εκπαιδευτικό». Περισσότεροι από 500 χιλιάδες εκπαιδευτικοί, δηλαδή πάνω από το 65% του προσωπικού, έλαβαν κουπόνια αξίας 2,5 χιλιάδων ζλότι για την αγορά φορητών υπολογιστών. Στόχος του προγράμματος ήταν να βελτιώσει τον εξοπλισμό των εκπαιδευτικών και να προετοιμάσει τα σχολεία για ενδεχόμενες διακοπές στη διδασκαλία, όπως αυτές στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.
Στο πλαίσιο του έργου τα σχολεία εξοπλίστηκαν επίσης με λάπτοπ και τάμπλετ για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Το πρόγραμμα «Λάπτοπ για τον εκπαιδευτικό» ολοκληρώθηκε όμως το 2025. Τα κουπόνια μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν έως τα τέλη Δεκεμβρίου και τα αχρησιμοποίητα κονδύλια έπαψαν να ισχύουν την 1η Ιανουαρίου 2026. Η σημερινή απόφαση της Κομισιόν αφορά επομένως την εκκαθάριση δράσεων που έχουν ήδη υλοποιηθεί και όχι την έναρξη νέας φάσης του προγράμματος.
Τραμ, ενέργεια και νέοι κανόνες
Άλλο στοιχείο της πέμπτης αίτησης ήταν οι επενδύσεις στις δημόσιες μεταφορές. Στο πλαίσιο του KPO αγοράστηκαν 88 τραμ για την Κρακοβία, την Πόζναν και το Βρότσλαβ. Οι επενδύσεις αυτές στηρίζουν τον εκσυγχρονισμό των αστικών συγκοινωνιών και την ανάπτυξη πιο φιλικών προς το περιβάλλον μέσων μεταφοράς.
Σημαντικό μέρος των δεσμεύσεων αφορούσε επίσης τον τομέα της ενέργειας. Η τροποποίηση του νόμου για την ενέργεια εισήγαγε ενιακούς κανόνες σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο, υποχρέωση δημοσιοποίησης πληροφοριών για τις διαθέσιμες ισχείς καθώς και δυνατότητα υποβολής αιτήσεων διαδικτυακά. Οι αλλαγές αποσκοπούν στο να διευκολύνουν την ανάπτυξη νέων πηγών ενέργειας και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων.
Στο πλαίσιο του KPO αναπτύσσεται επίσης έξυπνη υποδομή μεταφοράς ενέργειας και κέντρο δεδομένων για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Στον κατάλογο των μεταρρυθμίσεων περιλαμβάνεται και ο νόμος για τις διαστημικές δραστηριότητες, που σκοπό έχει να ενισχύσει τη χρήση δορυφορικών δεδομένων, μεταξύ άλλων στην οικονομία, μεταφορές και την προστασία του περιβάλλοντος.
Η Πολωνία έχει ήδη αξιοποιήσει το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων του KPO
Η θετική αξιολόγηση της πέμπτης αίτησης είναι σημαντική και επειδή η Πολωνία βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία υλοποίησης του KPO. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η έγκριση της αίτησης αυτής θα αυξήσει το ποσό των κονδυλίων που έχουν καταβληθεί στην Πολωνία από το Ταμείο Ανάκαμψης σε περίπου 42 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το 76,85% του συνολικού ποσού που προβλέπεται για την Πολωνία στο πλαίσιο του KPO. Η Επιτροπή επισημαίνει ταυτόχρονα ότι η χώρα έχει υλοποιήσει σχεδόν το 72% όλων των οροσήμων και στόχων που περιλαμβάνονται στο σχέδιο.
Ολόκληρο το πολωνικό KPO ανέρχεται σε 54,72 δισ. ευρώ. Από αυτό το ποσό, 25,28 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις, ενώ 29,44 δισ. ευρώ αποτελούν δάνεια με ευνοϊκούς όρους. Η κλίμακα του προγράμματος σημαίνει ότι η σημασία του υπερβαίνει κατά πολύ μεμονωμένα έργα. Τα χρήματα κατευθύνονται μεταξύ άλλων στην ενέργεια, τις μεταφορές, την ψηφιοποίηση, την υγεία, τις επενδύσεις των δήμων και τις επιχειρήσεις.
Η Πολωνία αξιοποιεί μια τροποποιημένη εκδοχή του σχεδίου της. Τον Ιούνιο, το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε στοχευμένες αλλαγές στο πολωνικό KPO και τον Ιούλιο η πολωνική κυβέρνηση υιοθέτησε μια ακόμη, τεχνική αναθεώρηση του εγγράφου. Οι αλλαγές αποσκοπούν στο να μεταφέρουν μέρος των πόρων σε έργα που έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να υλοποιηθούν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πρόσθετες επενδύσεις σε σιδηροδρομικό τροχαίο υλικό, ενεργειακά δίκτυα και ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων.
Οι τελευταίοι μήνες για την αξιοποίηση των κονδυλίων
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ο χρόνος. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας σχεδιάστηκε ως προσωρινό εργαλείο. Σύμφωνα με τους κανόνες της Επιτροπής, όλα τα ορόσημα και οι στόχοι πρέπει να έχουν υλοποιηθεί το αργότερο έως τις 31 Αυγούστου 2026, ενώ οι τελευταίες αιτήσεις πληρωμής μπορούν να υποβληθούν έως τις 30 Σεπτεμβρίου.
Αυτό σημαίνει ότι για την Πολωνία η τρέχουσα φάση του KPO είναι αγώνας με τον χρόνο. Η ίδια η θετική αξιολόγηση από την Επιτροπή δεν ολοκληρώνει τη διαδικασία και οι επόμενες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις πρέπει να τεκμηριωθούν και να εκκαθαριστούν σωστά. Η Πολωνία έχει ήδη διανύσει μεγάλο μέρος του δρόμου, όμως οι τελευταίοι μήνες θα είναι καθοριστικοί για το ποιο τμήμα από τα 54,72 δισ. ευρώ που έχουν εγκριθεί θα καταφέρει πράγματι να αξιοποιήσει.
Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι το KPO δεν αποτελεί απλώς πηγή χρημάτων για μεμονωμένες αγορές. Η δομή του συνδέει τη χρηματοδότηση με μεταρρυθμίσεις που σκοπό έχουν να αλλάξουν σε μόνιμη βάση τον τρόπο λειτουργίας του κράτους και της οικονομίας. Γι’ αυτό, δίπλα στους φορητούς υπολογιστές, τα τραμ ή τις επενδύσεις σε υποδομές, εξίσου σημαντικές είναι οι αλλαγές στην ενέργεια, την ψηφιοποίηση και τη δημόσια διοίκηση.
Στην πράξη, η θετική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σημαίνει ότι η Πολωνία μπορεί να υπολογίζει σε επιπλέον δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά και ότι άλλα τμήματα του σχεδίου θεωρήθηκαν επαρκώς υλοποιημένα. Τώρα καθοριστικός παράγοντας θα είναι ο ρυθμός εργασιών για τις υπόλοιπες δεσμεύσεις. Στην περίπτωση του KPO δεν υπάρχει πλέον πολυετής προοπτική, καθώς το βασικό μέρος των εκκαθαρίσεων πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες.