Ιταλία: Η λίμνη Ματζόρε στερεύει - Επεμβαίνει η Ελβετία για παροχή νερού

Η Ελβετία αυξάνει τις εκροές από τη λίμνη Λουγκάνο για να ενισχύσει τη λίμνη Ματζιόρε. Πρόκειται για μια έκτακτη λύση που αποτυπώνει καλύτερα από πολλούς αριθμούς πόσο εύθραυστη έχει γίνει η κατάσταση των υδατικών πόρων στη βόρεια Ιταλία: Από τον Τσερέζιο θα διοχετευθούν περισσότερες ποσότητες προς το Πόντε Τρέζα, με στόχο τη στήριξη της στάθμης της Λίμνης Ματζιόρε και, κυρίως, την εξασφάλιση νερού για τις ορυζώνες της πεδιάδας.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η παροχή θα αυξηθεί από τα σημερινά 3 σε 8 κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο. Οι δύο λεκάνες είναι συνδεδεμένες και σημαντικό μέρος του πρόσθετου νερού θα καταλήξει στη Λίμνη Ματζιόρε.

Το μέτρο συζητήθηκε στο διμερές ιταλοελβετικό όργανο διαβούλευσης για τη ρύθμιση των στάθμων του Βερμπάνο και τη διαχείριση των υδατικών πόρων της λεκάνης του, το οποίο συγκλήθηκε επειγόντως από το υπουργείο Περιβάλλοντος βάσει των δεδομένων της Αρχής Λεκάνης Απορροής του Πάδου. Η ιταλική αντιπροσωπεία, αποτελούμενη από το υπουργείο και τις περιφέρειες Λομβαρδία και Πεδεμόντιο, έκανε δεκτή την ελβετική πρόταση, η οποία μπορεί να τεθεί σε ισχύ ήδη από σήμερα.

Η βοήθεια της Ελβετίας

Η απόφαση του καντονιού Τιτσίνο είναι προσωρινή και θα επανεξεταστεί τις επόμενες ημέρες, αλλά η σημασία της υπερβαίνει τη μεμονωμένη παρέμβαση. Το πρόβλημα είναι ότι το διαθέσιμο νερό δεν επαρκεί πλέον για να καλύψει ταυτόχρονα όλες τις ανάγκες.

Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι ορυζώνες του Πεδεμοντίου και της Λομβαρδίας, που σε αυτή τη φάση της σεζόν χρειάζονται μεγάλες ποσότητες νερού. Από την άλλη υπάρχουν τα δίκτυα ύδρευσης, τα ποτάμια, οι λίμνες και τα οικοσυστήματα, που πρέπει να αντιμετωπίσουν ολοένα και χαμηλότερες παροχές.

Πρόκειται για την κλασική κατάσταση της «κοντής κουβέρτας»: αν αυξηθεί η άντληση για έναν τομέα, πρέπει να ελεγχθεί τι απομένει για τους υπόλοιπους. Και όταν ο συνολικός πόρος μειώνεται, ακόμη και μια φαινομενικά τεχνική απόφαση για τη ρύθμιση μιας λίμνης μετατρέπεται σε στρατηγικό ζήτημα.

Η περίπτωση της Λίμνης Ματζιόρε είναι ιδιαίτερα ενδεικτική. Ήδη από τον Ιούλιο η Αρχή Λεκάνης Απορροής του Πάδου προειδοποιούσε ότι η λίμνη βρισκόταν κοντά στο ελάχιστο όριο λειτουργίας, ενώ ο αγροτικός τομέας του Πεδεμοντίου συγκαταλεγόταν μεταξύ όσων δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση.

Το πρόβλημα, επιπλέον, δεν αφορά μόνο το νερό που χρησιμοποιείται για την άρδευση των χωραφιών. Σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας η έλλειψη έχει αρχίσει να επηρεάζει και την παροχή πόσιμου νερού.

Λίμνη Ματζιόρε και η διαχείρισή της

Η Λίμνη Ματζιόρε είναι ένας διασυνοριακός υδάτινος όγκος, μοιρασμένος ανάμεσα στην Ιταλία και την Ελβετία, αλλά η ρύθμισή της δεν αποτελεί αυστηρά κοινή διαχείριση. Η στάθμη της λίμνης ρυθμίζεται μέσω του φράγματος της Μιορίνα, στο Σέστο Καλέντε, σε ιταλικό έδαφος, και η επιχειρησιακή διαχείριση έχει ανατεθεί στην Κοινοπραξία του Τιτσίνο.

Η Ιταλία και η Ελβετία, ωστόσο, συζητούν και συντονίζουν τις αποφάσεις τους στο πλαίσιο του διμερούς ιταλοελβετικού οργάνου, επειδή οι μεταβολές της στάθμης της λίμνης έχουν συνέπειες και στα δύο εδάφη.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη από το γεγονός ότι η Λίμνη Λουγκάνο (Τσερέζιο), επίσης διασυνοριακή, συνδέεται με τη Ματζιόρε μέσω του ποταμού Τρέζα: από αυτό ακριβώς το σύστημα προέρχεται τώρα η ελβετική συνδρομή, με την προσωρινή αύξηση της παροχής από 3 σε 8 κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο. Επομένως, η Λίμνη Ματζιόρε ρυθμίζεται στην Ιταλία, αλλά η διαχείριση του υδάτινου πόρου δεν μπορεί να γίνει χωρίς συντονισμό με την Ελβετία.

Από τη Λίμνη Ματζιόρε στις υδροφόρες

Στο Πεδεμόντιο η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Στα μέσα Ιουλίου η περιφέρεια ανέφερε ότι περίπου 100 δήμοι είχαν ήδη εκδώσει εντολές για τον περιορισμό της κατανάλωσης νερού, κυρίως σε ορεινές περιοχές και στις πιο απομονωμένες κοινότητες. Σε περίπου 50 δήμους, με συνολικό πληθυσμό 25.000 κατοίκων, είχε ήδη γίνει χρήση υδροφόρων για την ενίσχυση των αποθεμάτων στους ταμιευτήρες των δικτύων ύδρευσης.

Τα δεδομένα της Arpa Piemonte αποτύπωναν μια εξίσου ανησυχητική εικόνα: οι επιφανειακοί υδατικοί πόροι ήταν μειωμένοι κατά 37% σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου, ενώ στην πρώτη δεκαήμερο του Ιουλίου πολλοί υδρομετρικοί σταθμοί παρουσίαζαν ελλείμματα άνω του 40%. Ο Πάδος στην Ίζολα Σαντ’ Αντόνιο είχε μέση παροχή μόλις 62 κυβικών μέτρων το δευτερόλεπτο, με έλλειμμα 75% σε σχέση με την ιστορική τιμή αναφοράς.

Ο καύσωνας επιδείνωσε περαιτέρω την εικόνα. Ο Ιούνιος 2026 στο Πεδεμόντιο χαρακτηρίστηκε από θερμοκρασίες πολύ πάνω από τον μέσο όρο, με περιφερειακή ανωμαλία περίπου +3,5 °C. Η ζέστη αύξησε την εξατμισοδιαπνοή, με αποτέλεσμα το έδαφος και η βλάστηση να χάνουν νερό πιο γρήγορα.

Η κρίση επεκτείνεται στη λεκάνη του Πάδου

Το Πεδεμόντιο, πάντως, δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Το πρόβλημα αφορά μια πολύ ευρύτερη περιοχή.

Στα τέλη Ιουλίου το Μόνιμο Παρατηρητήριο για τις χρήσεις νερού στη λεκάνη του Πάδου ανέβασε την εκτίμηση της σοβαρότητας της υδατικής κατάστασης από «μέση» σε «υψηλή». Οι παροχές του Πάδου υποχωρούσαν σταδιακά σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα που χαρακτηρίζουν τις συνθήκες χαμηλής ροής και ο δείκτης ξηρασίας έδειχνε σοβαρές συνθήκες σε μεγάλο μέρος των εξεταζόμενων τμημάτων, με κατάσταση που ορίστηκε ως ακραία στην Κρεμόνα.

Ήδη στις 21 Ιουλίου η Αρχή Λεκάνης Απορροής επισήμαινε προβλήματα όχι μόνο για τη γεωργία, αλλά και για το νερό που προορίζεται για τον πληθυσμό. Στη Λομβαρδία ήταν 50 οι δήμοι σε δυσκολία, εκ των οποίων οι 17 τροφοδοτούνταν με υδροφόρες· στις Μάρκε ήταν 32. Προβλήματα καταγράφονταν επίσης στο Βένετο και στο Πεδεμόντιο.

Στην εικόνα περιλαμβάνεται και το Δέλτα του Πάδου, όπου η μείωση των παροχών αυξάνει τον κίνδυνο ανόδου του αλμυρού σφηνοειδούς μετώπου από τη θάλασσα. Όταν ο ποταμός μεταφέρει λιγότερο γλυκό νερό, το θαλασσινό νερό μπορεί να εισχωρήσει πιο βαθιά στην ενδοχώρα, ασκώντας πίεση τόσο στα οικοσυστήματα όσο και στις αγροτικές δραστηριότητες και στις εγκαταστάσεις ύδρευσης.

Ορυζώνες, πόσιμο νερό, ποτάμια: Ποιος έχει προτεραιότητα;

Εδώ αναδεικνύεται το πραγματικό ζήτημα. Η έκτακτη κατάσταση δεν είναι μόνο «πόσο νερό υπάρχει», αλλά το πώς θα κατανεμηθεί όταν δεν υπάρχει αρκετό.

Η γεωργία χρειάζεται άρδευση ακριβώς στις πιο θερμές φάσεις του έτους. Οι ορυζώνες του Πεδεμοντίου και της Λομβαρδίας αποτελούν έναν από τους τομείς που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι, και η περιφέρεια του Πεδεμοντίου βρίσκεται μεταξύ εκείνων όπου έχει επισημανθεί με ιδιαίτερη έμφαση ο κίνδυνος απώλειας καλλιεργειών λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας νερού.

Όμως το ίδιο νερό χρειάζεται για τα δίκτυα ύδρευσης, για τη διατήρηση των ελάχιστων παροχών των ποταμών, για τα οικοσυστήματα, για ορισμένες βιομηχανικές χρήσεις και, σε συγκεκριμένες περιοχές, και για την παραγωγή ενέργειας.

Γι’ αυτό προκύπτει η ανάγκη για ολοένα πιο σύνθετες παρεμβάσεις και για συμφωνίες μεταξύ περιοχών και χωρών. Η αύξηση της εκροής από τη Λίμνη Λουγκάνο προς τη Λίμνη Ματζιόρε αποτελεί ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: ένας πόρος που υπάρχει σε μια λεκάνη αξιοποιείται προσωρινά για να στηρίξει ένα άλλο υδρολογικό σύστημα σε δυσκολία.

Και στον Νότο το πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί

Η υδατική κρίση, πάντως, δεν περιορίζεται στον Βορρά. Οι συνθήκες διαφέρουν από περιφέρεια σε περιφέρεια και δεν βρίσκεται ολόκληρη η Ιταλία ταυτόχρονα στην ίδια κατάσταση, αλλά η ευαλωτότητα παραμένει αυξημένη, ιδίως στις μεσογειακές περιοχές και στις περιφέρειες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα φράγματα.

Το ISPRA παρακολουθεί τη σοβαρότητα της υδατικής κατάστασης στους διάφορους ιταλικούς υδατικούς διαμερισμούς και θεωρεί το σενάριο «υψηλής» μια κατάσταση στην οποία, παρά τα προληπτικά μέτρα, ο πόρος ενδέχεται να μην επαρκεί για να αποτραπούν ζημιές στο σύστημα.

Πρόκειται για μια εικόνα που βοηθά να κατανοηθεί γιατί το νερό εξελίσσεται σε ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της χωρικής διαχείρισης: δεν αρκεί να περιμένουμε τη βροχή. Χρειάζονται φράγματα, πιο αποδοτικά δίκτυα, μείωση των απωλειών στα συστήματα ύδρευσης, επαναχρησιμοποίηση καθαρισμένων λυμάτων, λιγότερο σπάταλα συστήματα άρδευσης και ένας σχεδιασμός που να λαμβάνει υπόψη μια ολοένα πιο μεταβλητή υδατική διαθεσιμότητα.