Οι νέοι στρέφονται ολοένα και περισσότερο στα social media για οικονομικές συμβουλές: Ποια προειδοποιητικά σημάδια επισημαίνουν οι ειδικοί
«Οι μετοχές της αμυντικής βιομηχανίας μετατρέπουν τους ανθρώπους σε εκατομμυριούχους στο 95% των περιπτώσεων», λέει ένας άνδρας στους ακόλουθούς του σε ένα βίντεο στο TikTok, πριν κατευθύνει τους θεατές προς ορισμένες εταιρείες του αμυντικού κλάδου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Είναι ένα από τα πολλά βίντεο που προσφέρουν επενδυτικές συμβουλές· σε ορισμένα εμφανίζονται δημιουργοί περιεχομένου, ενώ άλλα χρησιμοποιούν εικονικές περσόνες που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη για να προτείνουν μετοχές και να δίνουν χρηματοοικονομικές συμβουλές σε χρήστες που κάνουν scroll στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Ευρώπη.
Αλλά πόσο από αυτές τις συμβουλές αξίζει πραγματικά να εμπιστευτείτε;
Μια νέα ανάλυση 150 δημοφιλών χρηματοοικονομικών βίντεο στο TikTok (πηγή στα Αγγλικά) από την ιστοσελίδα σύγκρισης μεσιτών BrokerListings.com υποδηλώνει ότι οι θεατές πρέπει να είναι προσεκτικοί.
Τα βίντεο που εξετάστηκαν είχαν από τουλάχιστον 100.000 προβολές το καθένα και κάλυπταν θέματα από μετοχές και κρυπτονομίσματα μέχρι χρέος και προσωπικά οικονομικά.
Η πλατφόρμα διαπίστωσε ότι πάνω από το 70% των δημιουργών αυτών των βίντεο δεν εμφάνιζαν σαφές σχετικό υπόβαθρο στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ούτε τα κατάλληλα προσόντα για να παρέχουν αξιόπιστες συμβουλές στο κοινό.
Επιπλέον, σε περισσότερα από τα 60% των βίντεο δεν εξηγούνταν επαρκώς οι πιθανοί κίνδυνοι ή οι αρνητικές πλευρές των χρηματοοικονομικών προϊόντων ή των καταστάσεων που περιέγραφαν.
Τα ευρήματα αυτά έρχονται σε μια στιγμή που οι ρυθμιστικές αρχές προσπαθούν όλο και περισσότερο να διαχειριστούν την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους νέους επενδυτές.
Ο Ουλφ Λίνκε, ειδικός στην προστασία καταναλωτών στη γερμανική χρηματοπιστωτική εποπτική αρχή BaFin, δήλωσε στο The Cube, την ομάδα επαλήθευσης γεγονότων του Euronews, ότι η αρχή διαπιστώνει μια «σαφή τάση» προς επενδυτικές συμβουλές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ανθρώπων.
Μια έρευνα της BaFin το 2024 έδειξε ότι πάνω από τους μισούς επενδυτές που ανήκουν στους Millennials και την Gen Z θεωρούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αξιόπιστη πηγή χρηματοοικονομικών πληροφοριών, ενώ το 60% τα βλέπει ως καλή εναλλακτική στην επαγγελματική χρηματοοικονομική συμβουλή.
Τον Απρίλιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στήριξε τις εκκλήσεις για ελάχιστα πρότυπα για τους λεγόμενους «finfluencers» (πηγή στα Αγγλικά) — influencers που παρέχουν χρηματοοικονομικές συμβουλές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης — κάνοντας ειδική αναφορά σε κινδύνους όπως η κρυφή διαφήμιση, οι παραπλανητικούς ισχυρισμούς, οι απάτες και το χρηματοοικονομικό περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη.
Σύμφωνα με τους ευρωβουλευτές, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν γίνει «πρωταρχική» πηγή χρηματοοικονομικών πληροφοριών για πολλούς νέους ανθρώπους.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) εξέδωσε επίσης νωρίτερα φέτος κατευθυντήριες γραμμές για τους finfluencers, προειδοποιώντας ότι οι κανόνες για τις επενδυτικές συστάσεις μπορούν να ισχύουν και για χρηματοοικονομικό περιεχόμενο που αναρτάται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με αυτούς τους κανόνες, όποιος συστήνει μια επένδυση μπορεί να χρειάζεται να διευκρινίζει ποιος είναι, να διαχωρίζει τα γεγονότα από τις απόψεις και να αποκαλύπτει αν μπορεί να ωφεληθεί οικονομικά από αυτό που προωθεί.
Ακόμη και η δημόσια έκφραση μιας άποψης για το αν μια μετοχή ή ένα κρυπτονόμισμα θα ανέβει ή θα πέσει μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να θεωρηθεί επενδυτική σύσταση.
«Δηλώσεις αποποίησης ευθύνης όπως “Αυτό δεν είναι επενδυτική συμβουλή” δεν θα σας προστατέψουν σε αυτές τις περιπτώσεις», αναφέρει η ESMA.
Γιατί οι χρηματοοικονομικές συμβουλές στο TikTok μπορεί να είναι επικίνδυνες;
Η μορφή των αποσπασμάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι, σύμφωνα με τους ερευνητές, ένας από τους βασικούς λόγους που αποτελούν επισφαλή πηγή πληροφοριών για τα οικονομικά ή τη διαχείριση του προϋπολογισμού, καθώς η μικρή διάρκειά τους σημαίνει ότι συχνά παραλείπεται σημαντικό πλαίσιο.
Όπως εξηγεί ο Τζέιμς Μπάρα, επικεφαλής περιεχομένου και έρευνας στην BrokerListings, η φύση των βίντεο μικρής διάρκειας σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram δεν ευνοεί απαραίτητα τον τύπο των πιο εκτενών, ισορροπημένων εξηγήσεων που μπορεί να απαιτούν τα χρηματοοικονομικά προϊόντα.
Ένα σύντομο βίντεο που προωθεί ένα side hustle ή ένα σχήμα γρήγορου πλουτισμού μπορεί να είναι πιο ελκυστικό, λέει, από μια πιο μακροσκελή εξήγηση που ζυγίζει τόσο τα πιθανά οφέλη όσο και τους κινδύνους.
Οι συμβουλές αυτές μπορούν επίσης να φτάσουν σε ανθρώπους με πολύ διαφορετικά επίπεδα χρηματοοικονομικών γνώσεων και εμπειρίας.
Μια συγκεκριμένη επένδυση, για παράδειγμα, μπορεί να αντιστοιχεί σε σχετικά μικρό μέρος του χαρτοφυλακίου ενός έμπειρου επενδυτή, αλλά να είναι πολύ πιο ριψοκίνδυνη για έναν νέο επενδυτή που τοποθετεί σε αυτήν μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών του.
«Και αυτή η λεπτή διάσταση… δεν υπάρχει απαραίτητα χώρος για αυτήν στα βίντεο μικρής διάρκειας στο TikTok», είπε ο Μπάρα στο The Cube.
Η BrokerListings διαπίστωσε επίσης ότι το πιο ανησυχητικό περιεχόμενο δεν προέρχεται απαραίτητα από τους μεγαλύτερους χρηματοοικονομικούς influencers του TikTok.
Ο Μπάρα είπε ότι οι μεγάλοι influencers και οι εμπορικές συνεργασίες έχουν προσελκύσει μεγαλύτερο έλεγχο από τις ρυθμιστικές αρχές και τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ενώ μικρότεροι, ανεξάρτητοι δημιουργοί μπορούν επίσης να παράγουν περιεχόμενο που φτάνει σε μεγάλο κοινό αλλά δέχεται λιγότερο αυστηρό έλεγχο.
Η TikTok ανέφερε ότι οι Κοινοτικοί Κανόνες της για ρυθμιζόμενα αγαθά, υπηρεσίες και εμπορικές δραστηριότητες καθορίζουν τους κανόνες που εφαρμόζονται σε αυτό το είδος περιεχομένου. Η πλατφόρμα δήλωσε ότι λαμβάνει μέτρα επιβολής, συμπεριλαμβανομένης της αφαίρεσης περιεχομένου, όταν διαπιστώνει παραβίαση αυτών των κανόνων.
Η TikTok απαγορεύει επίσης τις χρηματοοικονομικές απάτες και ανέφερε ότι το 99% των βίντεο που αφαίρεσε για παραβίαση των πολιτικών της σχετικά με απάτες και φαινόμενα εξαπάτησης κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 αφαιρέθηκαν προληπτικά, πριν αναφερθούν από τους χρήστες.
Είναι όλα αναξιόπιστα;
Παρά τις ανησυχίες, δεν είναι όλο το χρηματοοικονομικό περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναξιόπιστο. Η BrokerListings αναφέρει ότι οι ερευνητές της εντόπισαν επίσης δημιουργούς που μοιράζονται χρήσιμες πληροφορίες για θέματα όπως ο προϋπολογισμός, η διαχείριση χρεών, η δημιουργία ταμείου έκτακτης ανάγκης και οι μακροπρόθεσμες επενδύσεις.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν επίσης να αποτελέσουν έναν εναλλακτικό τρόπο για τους νέους να μάθουν για τα προσωπικά οικονομικά.
«Δεν τα μαθαίνεις αυτά στο σχολείο, δεν τα μαθαίνεις στο πανεπιστήμιο», λέει ο Μπάρα. «Πολλοί άνθρωποι δεν τα μαθαίνουν από τους γονείς τους.
Υπάρχουν επίσης καθιερωμένα κανάλια χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης που ακολουθούν διαφορετική προσέγγιση από τις γρήγορες προτάσεις μετοχών και τις υποσχέσεις υψηλών αποδόσεων που συναντώνται αλλού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Για παράδειγμα, το γερμανικό Finanzfluss («Χρηματορροή» στα ελληνικά), που παρουσιάζει ο πρώην αναλυτής επενδυτικής τραπεζικής Τόμας Κελ, έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο διαδικτυακό κοινό γύρω από τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση, παράγοντας περιεχόμενο για θέματα όπως τα ETFs (διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια), τα βασικά της επένδυσης, η αποταμίευση και ο συνταξιοδοτικός προγραμματισμός.
Σε ένα πρόσφατο TikTok, το κανάλι εξετάζει την ανάπτυξη των ενεργά διαχειριζόμενων ETFs στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, εξηγώντας το προϊόν και τις εξελίξεις στην αγορά, αντί να κατευθύνει τους θεατές προς μια συγκεκριμένη μετοχή και να υπόσχεται ότι θα έχουν απόδοση.
Πώς μπορείτε να αναγνωρίσετε αναξιόπιστες χρηματοοικονομικές συμβουλές στο διαδίκτυο;
Παρόλα αυτά, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι χρήστες πρέπει να εξετάζουν προσεκτικά ποιος βρίσκεται πίσω από το χρηματοοικονομικό περιεχόμενο που παρακολουθούν.
Σύμφωνα με τον Λίνκε, οι αξιόπιστοι δημιουργοί πρέπει να ταυτοποιούνται, να παρέχουν επαληθεύσιμα στοιχεία επικοινωνίας, να αποκαλύπτουν πιθανά συγκρουόμενα συμφέροντα και να εξηγούν το επαγγελματικό υπόβαθρο που τους καθιστά κατάλληλους να μιλούν για επενδύσεις.
Αν αυτές οι πληροφορίες λείπουν, οι επενδυτές δεν θα πρέπει να εμπιστεύονται τις επενδυτικές συμβουλές, πρόσθεσε.
Ο Λίνκε προειδοποίησε επίσης τους χρήστες να αντιμετωπίζουν με καχυποψία συμβουλές που υπόσχονται υψηλές αποδόσεις χωρίς να εξηγούν τους κινδύνους και να μην υποκύπτουν στην πίεση ή στον φόβο ότι θα χάσουν πιθανές αποδόσεις.
Ένα ακόμη προειδοποιητικό σημάδι, σύμφωνα με τον Μπάρα, είναι το περιεχόμενο που βασίζεται σε επιδείξεις πλούτου, όπως ακριβά αυτοκίνητα, πολυτελή ξενοδοχεία ή άλλες νύξεις ότι η υιοθέτηση μιας συγκεκριμένης επενδυτικής στρατηγικής μπορεί να οδηγήσει σε παρόμοιο τρόπο ζωής.
Και η επίκληση του κατεπείγοντος θα πρέπει επίσης να εγείρει ερωτήματα. Ο Μπάρα αναφέρθηκε σε βίντεο που λένε στους θεατές ότι μια μετοχή πρόκειται να εκτοξευτεί ή να καταρρεύσει ή που υποστηρίζουν ότι υπάρχει μόνο ένα μικρό χρονικό παράθυρο για να αγοράσουν ένα συγκεκριμένο κρυπτονόμισμα.
Οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει επίσης να εξετάζουν αν ένας δημιουργός ωφελείται οικονομικά από αυτό που προωθεί, καθώς ορισμένοι δημιουργοί λαμβάνουν προμήθεια όταν ένας θεατής εγγράφεται σε μια πλατφόρμα συναλλαγών μέσω του συνδέσμου τους.
Τέτοιες χορηγίες ή σχέσεις συνεργατών δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη ότι οι πληροφορίες είναι αναξιόπιστες, αλλά οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν να γνωστοποιούνται τέτοιες συγκρούσεις συμφερόντων.
Η ESMA συνιστά στους καταναλωτές να διασταυρώνουν τις πληροφορίες που αντλούν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με άλλες πηγές πριν λάβουν χρηματοοικονομικές αποφάσεις.
Αυτό μπορεί να σημαίνει να αναζητούν πληροφορίες που δημοσιεύουν χρηματοοικονομικές εποπτικές αρχές όπως η ESMA ή εθνικές αρχές όπως η BaFin στη Γερμανία, να ελέγχουν επίσημες εταιρικές αναφορές όταν ένα βίντεο κάνει ισχυρισμούς για μια συγκεκριμένη επιχείρηση και να αναζητούν ρεπορτάζ από καθιερωμένα χρηματοοικονομικά ειδησεογραφικά μέσα.
Οι επενδυτές μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν τα μητρώα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών για να ελέγχουν αν μια εταιρεία ή ένα φυσικό πρόσωπο που προσφέρει χρηματοοικονομικές υπηρεσίες είναι εξουσιοδοτημένο να το κάνει.
Τελικά, η ταχύτητα με την οποία ένας χρήστης μπορεί να περάσει από την παρακολούθηση ενός βίντεο στο TikTok στο να ρισκάρει τα δικά του χρήματα καθιστά αυτόν τον έλεγχο ολοένα και πιο σημαντικό.
Ο Μπάρα περιέγραψε πώς κάποιος μπορεί να παρακολουθήσει ένα βίντεο που προτείνει διάφορες μετοχές, να ρωτήσει ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης αν πρόκειται για καλές επενδύσεις και στη συνέχεια να ανοίξει μια εφαρμογή συναλλαγών και να τις αγοράσει, όλα μέσα σε λίγα λεπτά.
«Όλη αυτή η διαδρομή μπορεί να είναι πολύ ταχύτερη από ό,τι παλαιότερα», είπε.