Είκοσι ένα χρόνια συμπληρώνονται από την αεροπορική τραγωδία της «Ήλιος», όταν η πτήση HCY 522, που είχε αναχωρήσει από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα, συνετρίβη στο Γραμματικό Αττικής, στοιχίζοντας τη ζωή σε 121 ανθρώπους.
Είκοσι ένα χρόνια έχουν περάσει από την αεροπορική τραγωδία της «Ήλιος», που συγκλόνισε την Κύπρο και την Ελλάδα. Στις 14 Αυγούστου 2005, η πτήση HCY 522, η οποία είχε απογειωθεί από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεση στάση την Αθήνα, κατέπεσε στο Γραμματικό Αττικής. Και οι 121 άνθρωποι που βρίσκονταν στο αεροσκάφος έχασαν τη ζωή τους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Δύο δεκαετίες και έναν χρόνο αργότερα, συγγενείς θυμάτων μιλούν στο ΚΥΠΕ για εκείνες τις δραματικές ώρες, για το βάρος της απώλειας, αλλά και για το ζήτημα των ευθυνών που εξακολουθεί να τους απασχολεί.
Η Χριστιάνα Τσιοπανή έχασε πέντε δικούς της ανθρώπους: τον 48χρονο θείο της Κυριάκο (Κολοκάση) Κυπριανού, αδελφό της μητέρας της, τη σύζυγό του Αναστασία, 43 ετών, και τα τρία παιδιά τους, τη 14χρονη Στέλλα, τη 12χρονη Χρίστια και τον 6χρονο Χριστόδουλο. Η οικογένεια, που ζούσε στο Δάλι, είχε ξεκινήσει το ταξίδι της για διακοπές στο Πόρτο Χέλι, μέσω Αθήνας.
Τα δύο σπίτια βρίσκονταν το ένα δίπλα στο άλλο και οι δεσμοί μεταξύ των οικογενειών ήταν ιδιαίτερα στενοί. «Μεγαλώσαμε μαζί, ήταν σαν δεύτεροι γονείς μας και τα παιδιά σαν αδέλφια μας», αναφέρει η κ. Τσιοπανή.
Η Ραφαέλλα Σάββα, περίπου 12 ετών την εποχή της τραγωδίας, έχασε τον παππού και τη γιαγιά της, τον Κλεόπα Νικολάου, 66 ετών, και τη Γιαννούλα Νεοφύτου, 55 ετών, από την Κοκκινοτριμιθιά. Το ζευγάρι ταξίδευε στην Πράγα για τις καλοκαιρινές του διακοπές. «Μέσα σε μια στιγμή χάσαμε δύο ανθρώπους που ήταν μέρος της ζωής μας», λέει.
Οι ώρες της αγωνίας
Στο Boeing 737 επέβαιναν συνολικά 121 άνθρωποι — 115 επιβάτες και έξι μέλη πληρώματος. Η Χριστιάνα Τσιοπανή θυμάται τη στιγμή που από την τηλεόραση πληροφορήθηκαν ότι ένα αεροσκάφος της «Ήλιος» πετούσε χωρίς επικοινωνία.
«Αμέσως μας έπιασε η ανησυχία και αρχίσαμε να παίρνουμε τηλέφωνο στα κινητά τους. Χτυπούσαν αλλά δεν απαντούσαν», αναφέρει στο ΚΥΠΕ.
Παρόμοιες ήταν οι στιγμές που έζησε η οικογένεια της Ραφαέλλας Σάββα. «Στην αρχή υπήρχε κυρίως η αγωνία και η αναμονή για να μάθουμε αν πράγματι ήταν αυτή η πτήση στην οποία βρίσκονταν ο παππούς και η γιαγιά μου», αναφέρει. Όλοι είχαν συγκεντρωθεί στο σπίτι και παρακολουθούσαν αδιάκοπα τις ειδήσεις, περιμένοντας την ανακοίνωση των ονομάτων των επιβατών.
Στις 10:15 το αεροσκάφος εισήλθε στο FIR Αθηνών, χωρίς να υπάρχει επικοινωνία με τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας. Στις 11:05 δύο μαχητικά F-16 απογειώθηκαν από τη Νέα Αγχίαλο και στις 11:18 απέκτησαν οπτική επαφή με το Boeing. Από την προσέγγιση διαπιστώθηκε ότι ο συγκυβερνήτης ήταν αναίσθητος, ο κυβερνήτης δεν βρισκόταν στη θέση του και οι μάσκες οξυγόνου στην καμπίνα είχαν πέσει.
Το Boeing εξακολουθούσε να πετά με τον αυτόματο πιλότο. Ο αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου, ο οποίος παρέμεινε για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε θέση να αντιδράσει, προσπάθησε αργότερα να αναλάβει τον έλεγχο του αεροσκάφους.
Την ώρα που το αεροπλάνο συνέχιζε την ανεξέλεγκτη πορεία του, στην Κύπρο οι συγγενείς περίμεναν οποιαδήποτε πληροφορία μπορούσε να βάλει τέλος στην αβεβαιότητα.
Με την εξάντληση των καυσίμων, οι κινητήρες σταμάτησαν να λειτουργούν. Στις 12:04 το αεροσκάφος κατέπεσε στην περιοχή του Γραμματικού, με συνέπεια τον θάνατο και των 121 επιβαινόντων.
Από την αναμονή στην επιβεβαίωση της τραγωδίας
Μόλις έγινε γνωστό ότι το αεροσκάφος είχε συντριβεί, η κ. Τσιοπανή μαζί με τον αδελφό της μετέβησαν στο αεροδρόμιο, προσπαθώντας να εξασφαλίσουν πληροφορίες για τους συγγενείς τους.
«Εκεί έφθασαν και οι άλλοι συγγενείς, ζητώντας να μάθουν τι απέγιναν οι αγαπημένοι τους. Ήταν τραγική η κατάσταση, με πολλούς γονείς να ζητούν ενημέρωση και να φωνάζουν για τα παιδιά τους», λέει.
Για την οικογένεια της Ραφαέλλας Σάββα, η οδυνηρή επιβεβαίωση ήρθε έπειτα από ώρες αγωνίας. «Όταν τελικά επιβεβαιώθηκε ότι ήταν μέσα στην πτήση, ήταν ένα τεράστιο σοκ για όλη την οικογένεια και τους συγγενείς μας», αναφέρει.
Στη συνέχεια, οι συγγενείς των θυμάτων βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη δύσκολη διαδικασία της αναγνώρισης και ταυτοποίησης των σορών.
Η μητέρα και ο αδελφός της κ. Τσιοπανή, μαζί με ακόμη έναν θείο της, ταξίδεψαν στην Ελλάδα. «Εκεί αντίκρισαν τις πιο σκληρές εικόνες», λέει. Όπως εξηγεί, η κατάσταση των σορών δεν επέτρεπε την αναγνώρισή τους και χρειάστηκε ταυτοποίηση μέσω DNA. Στην περίπτωση του θείου της, η διαδικασία καθυστέρησε, με την οικογένεια να περιμένει μέχρι να καταστεί δυνατή η τέλεση της κηδείας.
Οι ίδιες ημέρες έχουν αποτυπωθεί έντονα και στη μνήμη της κ. Σάββα. «Εγώ τότε ήμουν περίπου 12 ετών και, παρόλο που δεν μπορούσα να καταλάβω πλήρως όλα όσα συνέβαιναν, θυμάμαι πολύ έντονα την αγωνία, τη στεναχώρια και το σοκ που υπήρχε μέσα στην οικογένεια», αναφέρει. Αυτό που θυμάται περισσότερο είναι η βιαιότητα της ξαφνικής απώλειας.
«Άλλαξε η ζωή μας. Μας άφησε μια πληγή που δεν κλείνει», λέει από την πλευρά της η κ. Τσιοπανή.
Οι εικόνες των πρώτων ημερών και των κηδειών εξακολουθούν να τη συνοδεύουν. «Ο πόνος ήταν τόσο βαρύς που ράγιζαν και οι πέτρες», αναφέρει. Ιδιαίτερη θέση στις αναμνήσεις της έχει η γιαγιά της οικογένειας, η οποία, παρότι έχασε τον γιο της, τη νύφη και τα εγγόνια της, «είχε βαθιά πίστη στον Θεό και μας στήριξε και μας κράτησε να αντέξουμε».
Το πόρισμα και το ζήτημα των ευθυνών
Η ελληνική Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων έδωσε στη δημοσιότητα το πόρισμά της τον Οκτώβριο του 2006. Μεταξύ των ευρημάτων καταγραφόταν ότι ο επιλογέας του συστήματος συμπίεσης είχε παραμείνει στη χειροκίνητη θέση, ενώ το πλήρωμα δεν αντιλήφθηκε εγκαίρως τη σημασία των σχετικών προειδοποιήσεων.
Ο Ακριβός Τσολάκης, ο οποίος ως Πρόεδρος της Επιτροπής είχε ηγηθεί της διερεύνησης, είχε εξηγήσει στο ΚΥΠΕ το 2022 ότι η διαδοχή των γεγονότων οδήγησε σε υποξία, στην αδυναμία του πληρώματος να λειτουργήσει και, τελικά, στην εξάντληση των καυσίμων.
Για τη Χριστιάνα Τσιοπανή, πάντως, η τραγωδία «δεν ήταν τυχαίο γεγονός», αλλά προέκυψε μέσα από «μια σειρά παραλείψεων», για τις οποίες θεωρεί ότι υπήρχαν ευθύνες τόσο σε επίπεδο Πολιτείας όσο και σε σχέση με τη λειτουργία της εταιρείας.
Η ίδια εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια για τον τρόπο με τον οποίο, κατά την άποψή της, η κυπριακή κατηγορούσα αρχή διαχειρίστηκε τη δικαστική υπόθεση. Θεωρεί ότι το κατηγορητήριο δεν διατυπώθηκε με τον κατάλληλο τρόπο και ότι η διαδικασία επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στο κατά πόσο η Helios είχε προσλάβει ακατάλληλους πιλότους, χωρίς να εξεταστούν επαρκώς όλα όσα είχαν προκύψει από τις έρευνες.
Η κ. Τσιοπανή υποστηρίζει ακόμη ότι δεν αξιοποιήθηκε όπως θα έπρεπε το πόρισμα Καλλή, το οποίο, σύμφωνα με την ίδια, κατέγραφε σοβαρότερες παραλείψεις εκ μέρους της Helios, καθώς και προβλήματα που αφορούσαν την Πολιτική Αεροπορία της Κύπρου.
Κατά την άποψή της, η υπόθεση παρουσιάστηκε «τόσο αδύναμη» από την Πολιτεία ώστε η εξασφάλιση καταδικαστικών αποφάσεων κατέστη εξαιρετικά δύσκολη, με αποτέλεσμα, όπως λέει, να «μην αποδόθηκε ευθύνη σε κανέναν για τον θάνατο των 121 ανθρώπων».
Αναφέρει επίσης ότι υπήρχαν πρόσωπα που γνώριζαν για προβλήματα στην εταιρεία, αλλά, σύμφωνα με όσα υποστηρίζει, απέφυγαν να μιλήσουν φοβούμενα συνέπειες στην επαγγελματική τους πορεία. Εκτιμά ότι ζητήματα που αφορούσαν τη λειτουργία και την εποπτεία της εταιρείας δεν εξετάστηκαν όσο θα έπρεπε και επιμένει ότι «δεν ήταν μόνο λάθη του πληρώματος».
Η ίδια κάνει επίσης αναφορά σε πληροφορίες που, όπως λέει, κυκλοφορούσαν την εποχή εκείνη σχετικά με διευκολύνσεις στη διαδικασία αδειοδότησης του αεροσκάφους.
Ελπίζει, πάντως, ότι στα χρόνια που μεσολάβησαν έχει διαφοροποιηθεί η κουλτούρα στην Κύπρο ως προς τη διερεύνηση και την απόδοση ευθυνών, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ζητήματα ασφάλειας από τα οποία εξαρτώνται ανθρώπινες ζωές.
Στην Κύπρο, πέντε στελέχη της εταιρείας οδηγήθηκαν ενώπιον της Δικαιοσύνης. Η δίκη κατέληξε στην απαλλαγή των κατηγορουμένων, ενώ στη συνέχεια η Γενική Εισαγγελία ανέστειλε τη δίωξη. Στην Ελλάδα, τέσσερα στελέχη της εταιρείας καταδικάστηκαν.
«Ο χρόνος βοηθά, αλλά δεν διαγράφει»
Η Ραφαέλλα Σάββα εκτιμά ότι σήμερα υπάρχουν απαντήσεις ως προς το τι οδήγησε στην τραγωδία, θεωρεί όμως ότι οι οικογένειες δεν είδαν να αποδίδεται η δικαιοσύνη που ανέμεναν.
«Μετά από 21 χρόνια, εξακολουθώ να πιστεύω ότι κάποια πράγματα θα μπορούσαν να είχαν γίνει διαφορετικά», λέει.
Κατά την ίδια, οι οικογένειες των θυμάτων θα έπρεπε να είχαν λάβει περισσότερη στήριξη και πληρέστερη ενημέρωση, ενώ πάνω απ' όλα θεωρεί ότι θα έπρεπε να είχε υπάρξει ουσιαστική απόδοση δικαιοσύνης.
Τα συναισθήματα παραμένουν, όπως και ερωτήματα που δεν έκλεισαν ποτέ οριστικά. «Ο χρόνος βοηθά, αλλά δεν διαγράφει μια τέτοια απώλεια», αναφέρει.
Παράλληλα, θέλει να ελπίζει ότι η τραγωδία οδήγησε σε ουσιαστικά διδάγματα. «Το σημαντικό είναι τέτοιες τραγωδίες να οδηγούν σε αλλαγές και σε μεγαλύτερη ασφάλεια, ώστε να μην επαναληφθούν λάθη που μπορούν να στοιχίσουν ανθρώπινες ζωές», σημειώνει.
Για την κ. Τσιοπανή, μία από τις πιο οδυνηρές διαστάσεις της καταστροφής ήταν οι οικογένειες που διαλύθηκαν: μικρά παιδιά έμειναν χωρίς γονείς, ενώ άλλοι άνθρωποι έχασαν παιδιά και εγγόνια.
Οι άνθρωποι που μένουν στις αναμνήσεις
Είκοσι ένα χρόνια μετά, για τις δύο οικογένειες εκείνο που δεν υποχωρεί είναι η μνήμη των αγαπημένων τους ανθρώπων.
«Για εμάς, οι δικοί μας άνθρωποι συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα στις αναμνήσεις μας», λέει η Ραφαέλλα Σάββα. Το μήνυμα που επιθυμεί να παραμείνει από την τραγωδία είναι «ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής και η ασφάλεια πρέπει να αποτελούν πάντοτε προτεραιότητα».
Για τη Χριστιάνα Τσιοπανή, η απουσία γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στις σημαντικές στιγμές της οικογενειακής ζωής. «Η πληγή αυτή έμεινε χαραγμένη στη ζωή μας. Ο χρόνος δεν σβήνει τις πληγές. Η απουσία τους είναι πάντα εκεί, ακόμα και σε κάθε χαμόγελο και σε κάθε χαρά», αναφέρει.
Από την τελευταία ημέρα πριν από το δυστύχημα, εξακολουθεί να θυμάται με ιδιαίτερη ένταση τα τρία ξαδέλφια της που χάθηκαν μαζί με τους γονείς τους: «τις φωνές τους, τα γέλια τους, τις τελευταίες αγκαλιές».
«Όσα χρόνια και να περάσουν, στο μυαλό μας είναι ότι πήγαν ένα μακρινό ταξίδι και ελπίζουμε ο Θεός να μας αξιώσει να ξανασυναντηθούμε», καταλήγει.