Συνταγματικό «μπλόκο» στο σχέδιο Μακρόν για απαγόρευση χρήσης των social media από νέους κάτω των 15 ετών

Τρεις σημαντικές αποφάσεις έλαβε το Συνταγματικό Συμβούλιο της Γαλλίας σε σχέση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τον υποβοηθούμενο θάνατο αλλά και την αγροτική κρίση.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στην πιο σημαντική ίσως από αυτές, καθώς ανατρέπει κυβερνητική απόφαση που μάλιστα είχε πολυδιαφημιστεί από τον πρόεδρο Μακρόν, μπαίνει «μπλόκο» στον νόμο που θα απαγόρευε την χρήση των social media από νέους κάτω των 15 ετών.

Ακύρωση της απαγόρευσης των κοινωνικών δικτύων για τους κάτω των 15 ετών

Το Συνταγματικό Συμβούλιο ακύρωσε την Παρασκευή 14 Αυγούστου την απαγόρευση πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα για τους κάτω των 15 ετών, κρίνοντας ότι το μέτρο αυτό συνιστά «δυσανάλογη προσβολή» στην ελευθερία έκφρασής τους.

Πρόκειται για απόφαση που συνιστά πλήγμα για τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος είχε κάνει το μέτρο αυτό προτεραιότητα για το τέλος της θητείας του. Υπενθυμίζεται ότι την άνοιξη του 2027 η Γαλλία θα διεξαγάγει προεδρικές εκλογές και βάσει Συντάγματος ο Μακρόν δεν μπορεί να θέσει υποψηφιότητα σε αυτές για τρίτη θητεία.

Σε αντίδραση στην απόφαση, ο Μακρόν ζήτησε από τον πρωθυπουργό του Σεμπαστιάν Λεκορνί «να εργαστεί, το συντομότερο δυνατό, για μια νομικά στιβαρή διατύπωση που να λαμβάνει υπόψη την απόφαση του Συνταγματικού Συμβουλίου καθώς και το ευρωπαϊκό πλαίσιο». Με ανακοίνωσή του, το Ελιζέ διευκρινίζει ότι «η αποφασιστικότητα» του αρχηγού του κράτους να ολοκληρώσει αυτή τη μεταρρύθμιση «έως την άνοιξη του 2027 παραμένει αταλάντευτη».

Ο νόμος για την απαγόρευση των social media στους ανήλικους κάτω των 15 ετών αποτελούσε μακροχρόνια προεδρική δέσμευση, εμβληματική, με στόχο να είχε επιτευχθεί πριν από το τέλος της προεδρίας Μακρόν. Εγκρίθηκε από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση αλλά συναντά τώρα την απόρριψη από το Συνταγματικό Συμβούλιο, στο οποίο είχαν προσφύγει σοσιαλιστές και ακροαριστεροί βουλευτές σχετικά με το Άρθρο 1 του νόμου που αποσκοπεί στην προστασία των ανηλίκων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Με την απόφασή της Εθνοσυνέλευσης, η Γαλλία είχε καταστεί η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που προχώρησε σε αυτό το μέτρο, μετά την Αυστραλία, η οποία ήταν η πρώτη παγκοσμίως που απαγόρευσε την πρόσβαση σε πλατφόρμες όπως το Facebook, το TikTok και το YouTube για άτομα κάτω των 16 ετών τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους. Η νομοθεσία, η οποία προοριζόταν να τεθεί σε ισχύ την 1η Σεπτεμβρίου, είχε ως στόχο να αποκλείσει τους νεότερους χρήστες από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης (TikTok, Snapchat, X, Instagram κ.λπ.), καθώς και από λειτουργίες (κανάλια κοινής χρήσης, σχόλια κ.λπ.) πολύ δημοφιλών ιστότοπων όπως το YouTube, εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων (WhatsApp, Messenger κ.λπ.) και ορισμένα διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια.

Οι δικαστές ωστόσο του ανώτατου δικαστικού οργάνου της χώρας έκριναν ότι η διάταξη αυτή, που απαγορεύει την πρόσβαση σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για άτομα κάτω των 15 ετών, «συνιστά παραβίαση που δεν είναι ούτε κατάλληλη, ούτε απαραίτητη ούτε αναλογική» της ελευθερίας έκφρασης και επικοινωνίας τους.

«Απαγορεύοντας σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών την πρόσβαση σε ορισμένες διαδικτυακές υπηρεσίες, ο νόμος απαιτεί από κάθε άτομο, ακόμη και ενήλικο, να αποδείξει την ηλικία του πριν από την πρόσβαση σε αυτές», υπογραμμίζει το Συνταγματικό Συμβούλιο στην απόφασή του. «Ωστόσο, μη καθορίζοντας τους όρους και τα όρια υπό τα οποία πρέπει να προσκομίζονται τέτοια αποδεικτικά στοιχεία, η νομοθετική εξουσία δεν έχει θεσπίσει τις απαραίτητες νομικές εγγυήσεις για να διασφαλίσει τη συμμόρφωση με αυτές τις απαιτήσεις», σημειώνεται στην απόφαση.

Ενώ αναγνωρίζεται «η συνταγματική απαίτηση για προστασία του βέλτιστου συμφέροντος των παιδιών», επισημαίνεται ότι αυτή η πολύ ευρεία απαγόρευση «είναι πιθανό να ισχύει για διαδικτυακές υπηρεσίες επικοινωνίας των οποίων οι κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια των ανηλίκων (...) δεν έχουν τεκμηριωθεί». Ενώ ο νόμος περιελάμβανε εξαιρέσεις, ιδίως για διαδικτυακές εγκυκλοπαίδειες και εκπαιδευτικούς ή επιστημονικούς καταλόγους, αυτές παραμένουν πολύ «περιορισμένες», σημειώνει στην απόφασή του Συνταγματικό Συμβούλιο.

Πολλές άλλες χώρες (ανάμεσά τους και η Ελλάδα και η Κύπρος) έχουν είτε υιοθετήσει είτε ανακοινώσει σχέδια για την εξέταση παρόμοιων απαγορεύσεων.

Το Συνταγματικό Συμβούλιο της Γαλλίας δεν αποφάνθηκε επί της απαγόρευσης χρήσης κινητών τηλεφώνων στα λύκεια από την 1η Σεπτεμβρίου, η οποία περιλαμβάνεται στην ίδια νομοθεσία.

Υποβοηθούμενος θάνατος: Εγκριση με τρεις ερμηνευτικές επιφυλάξεις

Σε σχέση με τον υποβοηθούμενο θάνατο, το Συνταγματικό Συμβούλιο κρίνει ότι το κείμενο που θεσπίζει δικαίωμα στην βοήθεια για να πεθάνει κανείς, το οποίο εγκρίθηκε οριστικά από την Εθνοσυνέλευση στις 15 Ιουλίου, είναι σύμφωνο με το Σύνταγμα. Έπειτα από χρόνια ζυμώσεων, ο νόμος θα μπορεί πλέον να δημοσιευθεί και να τεθεί σε ισχύ.

Ωστόσο, το Συνταγματικό Συμβούλιο διατυπώνει τρεις ερμηνευτικές επιφυλάξεις.

Πρώτον, διευκρινίζει ότι για ασθενείς που τελούν υπό επιτροπεία ή κηδεμονία και ζητούν βοήθεια για να πεθάνουν, ο γιατρός που είναι αρμόδιος να δώσει ή όχι το πράσινο φως θα πρέπει «να λάβει υπόψη» τις παρατηρήσεις του κηδεμόνα. Οπως επισημαίνεται ωστόσο, ο νόμος, ο οποίος προβλέπει να ζητείται η γνώμη του κηδεμόνα, δεν αποσαφηνίζει σε ποιο βαθμό πρέπει να συνεκτιμηθούν οι παρατηρήσεις του.

Δεύτερον, το Συνταγματικό Συμβούλιο θεωρεί επίσης ότι η ρήτρα συνείδησης δεν θα ισχύει μόνο για τους υγειονομικούς που καλούνται να συμμετάσχουν στην πράξη, αλλά και για τους φαρμακοποιούς που θα αρνηθούν να παρασκευάσουν το θανατηφόρο προϊόν.

Τρίτον, τέλος, το Συμβούλιο απαλλάσσει τα ιδιωτικά και τα μη κερδοσκοπικά υγειονομικά ή κοινωνικοϊατρικά ιδρύματα από την υποχρέωση να επιτρέπουν την παροχή βοήθειας για να πεθάνει κανείς εντός των εγκαταστάσεών τους, αίτημα που προωθούσαν κυρίως καθολικά ιδρύματα.

Νόμος για την αγροτική έκτακτη ανάγκη: Εγκρίνεται σχεδόν στο σύνολό του

Το Συνταγματικό Συμβούλιο επικύρωσε σχεδόν στο σύνολό του τον νόμο για την αγροτική έκτακτη ανάγκη, συμπεριλαμβανομένων των αμφιλεγόμενων διατάξεων για την κατ’ εξαίρεση επαναφορά απαγορευμένων φυτοφαρμάκων και για τη διαχείριση των υδάτων.

Το Συνταγματικό Συμβούλιο εκτιμά ότι οι παρεκκλίσεις που αφορούν την προσωρινή επαναφορά των απαγορευμένων φυτοφαρμάκων υπηρετούν «το δημόσιο συμφέρον». Ωστόσο συνοδεύει την έγκρισή του με δύο επιφυλάξεις σχετικά με τη γεωγραφική ζώνη όπου χορηγείται η εξαίρεση και με την προθεσμία που δίνεται στην υγειονομική αρχή για να αποφανθεί.

Στο σύνολό τους εγκρίθηκαν επίσης τα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της κατασκευής έργων αποθήκευσης νερού για τη γεωργία και στον διπλασιασμό των ποσοτήτων που θα αποθηκεύονται έως το 2035.