Στη Βασιλεία οι κολυμβητές αφήνονται το βράδυ να τους παρασύρει ο ποταμός μέχρι το σπίτι. Σε πολλά γερμανικά ποτάμια όμως το κολύμπι απαγορεύεται. Κι όμως ο Ρήνος ρέει και εδώ. Γιατί δύο χώρες το αντιμετωπίζουν τόσο διαφορετικά;
Στη Βασιλεία η θερμοκρασία αγγίζει τους 32 βαθμούς. Πάνω στη γέφυρα ο κόσμος τρώει παγωτό, ενώ κάτω από τη γέφυρα εμφανίζονται ξανά και ξανά κολυμβητές που αφήνονται να παρασυρθούν από το ρεύμα του Ρήνου. Γιατί στη Βασιλεία επιτρέπεται να κολυμπά κανείς στο ποτάμι, παρά τη διεθνή φορτηγό ναυτιλία και άλλες δραστηριότητες αναψυχής.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Ένα τμήμα του ποταμού στην περιοχή του κέντρου είναι σηματοδοτημένο με σημαντήρες», εξηγεί ο Τιμ Έντλερ στο Euronews. Λουόμενοι, επισκέπτες αναψυχής και η ναυσιπλοΐα συνυπάρχουν εδώ κυριολεκτικά πλάι πλάι. Ο Τιμ Έντλερ είναι συνιδρυτής του Flussbad Berlin, ενός σωματείου που θέλει να κάνει τον Σπρέε στο Βερολίνο κατάλληλο για μπάνιο. Πρόσφατα συμμετείχε στο Swimmable Cities European Forum στη Βασιλεία. Στόχος αυτού του δικτύου είναι να κάνει ξανά τα αστικά νερά προσβάσιμα και αρκετά καθαρά για κολύμπι.
Και στη Βασιλεία αυτό είναι ήδη πραγματικότητα, αν όχι «ένα από τα κεντρικά χαρακτηριστικά της πόλης», όπως λέει ο Έντλερ. Η ελβετική πόλη θεωρείται δικαιολογημένα το Μέκκα του κολυμπιού στο ποτάμι στις μεγάλες μητροπόλεις. «Ο Ρήνος είναι για πολλούς ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εδώ ένα σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς τους», λέει και ο κυβερνητικός πρόεδρος της Βασιλείας, Κόναρντιν Κράμερ, στο SRF.
Το κολύμπι στο ποτάμι δεν είναι δώρο της φύσης
Στα μέσα Αυγούστου περίπου 4.500 άνθρωποι έδειξαν τον δρόμο. Ανάμεσά τους ήταν και ο Τιμ Έντλερ, που συμμετείχε στο ετήσιο κολύμπι στον Ρήνο στη Βασιλεία. Η διαδρομή των περίπου δύο χιλιομέτρων ξεκινά από το Κλάιν-Βάιλε (Kleinbasel) και ακολουθεί την πορεία του ποταμού μέχρι τη γέφυρα Γιοχανίτερ (Johanniterbrücke). Το ασφαλές κολύμπι είναι εφικτό χάρη σε σαφείς κανόνες και καλή ενημέρωση, εξηγεί ο Κρίστοφ Μπόσαρτ, επικεφαλής μάρκετινγκ της πόλης της Βασιλείας, μιλώντας στο SRF.
Το καθαρό νερό από μόνο του δεν αρκεί. «Ντους, σκάλες, σημεία εισόδου, σχέδια διάσωσης και σαφείς κανόνες είναι εξίσου σημαντικά», τονίζει ο Μπόσαρτ στο ελβετικό μέσο. Στη Βασιλεία οι υποδομές κατά μήκος του Ρήνου αναπτύχθηκαν μεθοδικά και στοχευμένα επί σειρά ετών.
Μετά από μια μεγάλη πυρκαγιά το 1986 σε αποθήκη χημικής βιομηχανίας στη Βασιλεία, δεν χύθηκαν στον Ρήνο μόνο χημικά, αλλά και τόνοι τοξικού νερού πυρόσβεσης. Ακολούθησε ένα περιβαλλοντικό έγκλημα και μια αλλαγή νοοτροπίας για το πώς πρέπει να χρησιμοποιείται ο ποταμός στο μέλλον. Η Βασιλεία δεν απέκτησε τυχαία έναν καθαρό και κατάλληλο για κολύμπι Ρήνο· δούλεψε συστηματικά προς αυτόν τον στόχο επί δεκαετίες. Όπως λέει και ο Έντλερ: «Είναι κάτι που μπορείς να κατακτήσεις με επίμονες και στοχευμένες αλλαγές».
Γιατί ο Ρήνος είναι κολυμβήσιμος στη Βασιλεία, αλλά όχι στην Κολωνία και το Ντίσελντορφ
Το βασικό πρόβλημα, όπως το βλέπει ο Έντλερ, που θέλει επίσης να επιτρέψει το κολύμπι στον ποταμό Σπρέε στο Βερολίνο, αφορά τον τρόπο διαχείρισης των υδάτινων σωμάτων. «Η σημαντικότερη προϋπόθεση που υπάρχει στη Βασιλεία δεν είναι η ποιότητα του νερού, οι όχθες, τα λιμάνια ή οι εγκαταστάσεις, αλλά η προθυμία να επιτραπεί στους ανθρώπους μια χρήση που βασίζεται στην προσωπική τους ευθύνη», λέει ο Έντλερ.
Γιατί και στη Βασιλεία γνωρίζουν καλά ότι ο Ρήνος έχει ισχυρά ρεύματα και, ως γρήγορο ποτάμι, κρύβει κινδύνους. Η πόλη και η Ελβετική Εταιρεία Διάσωσης από τα Νερά (SLRG), τμήμα Βασιλείας, διαθέτουν χάρτες στους οποίους σημειώνονται οι ασφαλείς ζώνες.
Στην ιστοσελίδα (πηγή στα Γερμανικά) της πόλης της Βασιλείας μπορεί κανείς να βρει πληροφορίες για τη στάθμη και τη θερμοκρασία του νερού. Το νερό θα πρέπει να έχει τουλάχιστον 18 βαθμούς Κελσίου, να κολυμπούν πάντα δύο ή περισσότεροι μαζί και να μην εγκαταλείπονται οι οριοθετημένες ζώνες κολύμβησης. Στη Βασιλεία, λοιπόν, υπάρχει πλήρης επίγνωση ότι το κολύμπι σε ποτάμι ενέχει κινδύνους.
«Η διοίκηση και η πολιτική δεν έχουν ως αποστολή να θωρακίσουν απολύτως τους ανθρώπους από αυτούς τους κινδύνους, αλλά να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε να μπορούν να τους αντιμετωπίζουν με εύλογο τρόπο», θεωρεί ο Έντλερ. Συγκεκριμένες πληροφορίες και σαφείς κανόνες είναι, κατά τη γνώμη του, καλύτερη επιλογή από τις γενικές απαγορεύσεις.
Η Βασιλεία βρίσκεται στο τριεθνές σημείο Ελβετίας, Γαλλίας και Γερμανίας. Ο Ρήνος εδώ μάλιστα σηματοδοτεί το άμεσο σύνορο. Αν κολυμπήσει κανείς μερικές εκατοντάδες μέτρα πιο κάτω από τη Βασιλεία, «τότε κολυμπά στη Γαλλία, όπου απαγορεύεται, και απέναντι, στη Γερμανία, επίσης απαγορεύεται», λέει ο Έντλερ στο Euronews. Πρόκειται για τον ίδιο ποταμό, αλλά γίνεται αντιληπτός με πολύ διαφορετικό τρόπο.
Γιατί αποτυγχάνει το κολύμπι σε ποτάμια στη Γερμανία;
Στη Γερμανία, ο Ρήνος απέχει ακόμη πολύ από το να γίνει ένα μεγάλο δημόσιο κολυμβητήριο. Περίπου 500 χιλιόμετρα βόρεια της Βασιλείας βρίσκεται η Κολωνία. Εκεί, όπως και στο γειτονικό Ντίσελντορφ, το μπάνιο και το κολύμπι στον Ρήνο σε όλη την έκταση του δήμου απαγορεύονται αυστηρά. Σε περίπτωση παράβασης επιβάλλονται πρόστιμα έως και 1.000 ευρώ.
Οι απαγορεύσεις ισχύουν στις μεγάλες πόλεις από τα τέλη του περασμένου καλοκαιριού 2025. Ο δήμος της Κολωνίας το αιτιολογεί με τους πολυάριθμους θανατηφόρους πνιγμούς. «Ο Ρήνος είναι κυρίως τόσο επικίνδυνος γιατί δεν βλέπει κανείς τα ρεύματα και τη δύναμη αναρρόφησης, που δημιουργούνται, μεταξύ άλλων, από τα πλοία», εξηγεί η πόλη. Το Ντίσελντορφ και άλλοι παραποτάμιοι δήμοι έχουν εκδώσει παρόμοιες απαγορεύσεις.
Ο Έντλερ θέτει όμως το ερώτημα γιατί το κολύμπι είναι τόσο επικίνδυνο. Ιδίως ο Ρήνος είναι αφιερωμένος στη ναυσιπλοΐα και η κοίτη του έχει προσαρμοστεί ανάλογα. Για τον σκοπό αυτό κατασκευάστηκαν τα λεγόμενα «μπούνεν» ή «κρίμπεν», γλώσσες από χαλίκι ή πέτρινες προβλήτες που εισχωρούν στο νερό. Ακριβώς σε αυτά τα σημεία δημιουργούνται ρεύματα με έντονη αναρρόφηση προς τον δίαυλο ναυσιπλοΐας.
«Όταν κάποιος πέσει από μια τέτοια προεξοχή που βρίσκεται μέσα στο νερό, βρίσκεται αυτομάτως σε μια ζώνη θανατηφόρων δινών», προειδοποιεί και ο Έντλερ. «Πραγματικά είναι εξαιρετικά επικίνδυνο», εκτιμά, και κρίνει ότι μια πρώτη φάση με απαγόρευση κολύμβησης είναι λογική. Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, επιχειρηματολογεί εναντίον της: «Το ερώτημα είναι βέβαια ότι αυτές οι μπούνες δεν έπεσαν από τον ουρανό».
Η ναυσιπλοΐα έχει προτεραιότητα στη Γερμανία
«Έχουμε καταρχάς μια διοίκηση που, τουλάχιστον στις περιοχές του κέντρου, διαμορφώνει τον ποταμό έτσι ώστε να υπακούει αποκλειστικά στις αρχές της βελτιστοποίησης για τη ναυσιπλοΐα», εξηγεί ο Έντλερ. Ο Ρήνος σε πολλές γερμανικές μεγαλουπόλεις δεν είναι κατάλληλος για κολύμπι, επειδή αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως οικονομικός πόρος.
«Είναι σκάνδαλο ότι αυτές οι απαγορεύσεις δεν συνοδεύονται από την υποχρέωση βελτίωσης της κατάστασης», σημειώνει ο Έντλερ. Για τον ίδιο, το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η απαγόρευση κολύμβησης. Το πραγματικά προβληματικό είναι ότι δημιουργήθηκαν επικίνδυνες συνθήκες στις όχθες και στη συνέχεια απλώς απαγορεύτηκε το μπάνιο.
Κατά τον Έντλερ, θα έπρεπε η απαγόρευση να συνδεθεί με δεσμεύσεις προς τους διαχειριστές του Ρήνου, δηλαδή το ομοσπονδιακό κράτος: «[Το κολύμπι] πρέπει να το απαγορεύσουμε, αλλά σε πέντε χρόνια, αγαπητό ομοσπονδιακό κράτος, θα έχεις διαμορφώσει την όχθη έτσι ώστε να μπορούμε να αφήσουμε ξανά τον κόσμο να μπει στο νερό», προτείνει, απευθυνόμενος στη federal διοίκηση.
Στην πραγματικότητα, ειδικά εντός των ορίων της πόλης της Κολωνίας υπήρχαν παλαιότερα πολλές οργανωμένες πλαζ στον ποταμό. «Η δημοτική έκθεση διοίκησης καταγράφει για το 1913 στην Κολωνία συνολικά έξι λουτρικές εγκαταστάσεις στην ξηρά, πέντε εγκαταστάσεις σε ποτάμι και μία πλαζ», εξηγεί ο δήμος. Οι περιοχές όπου επιτρεπόταν το κολύμπι ήταν απομονωμένες και ασφαλισμένες. Και σήμερα αναζητούνται χώροι όπου θα μπορούσαν να δοθούν εξαιρέσεις. Αυτοί οι έλεγχοι, όμως, θα πάρουν χρόνο.
Ιστορικά διαμορφωμένο, σήμερα αμετάβλητο
Η σύγκρουση ανάμεσα στη ναυσιπλοΐα, που διαχειρίζεται το υπουργείο Μεταφορών, και στο κοινωνικό αίτημα για χρήση των ποταμών για μπάνιο υπάρχει και στο Βερολίνο. Ιδίως εκεί, ο Έντλερ ασκεί έντονη κριτική στην απαγόρευση κολύμβησης: «Ο Σπρέε στο Βερολίνο είναι ένας ποταμός για τον οποίο μπορεί κανείς να πει ότι εδώ και καιρό δεν εξυπηρετεί τη μεταφορά εμπορευμάτων, αλλά κυρίως την αναψυχή».
Σύμφωνα με τον Έντλερ, ο Σπρέε και ο παρακείμενος Spreekanal διαχειρίζονται με λανθασμένο στόχο, σαν να ήταν πρώτα απ’ όλα πλωτή οδός εμπορίου. Ισχύει μια γενική απαγόρευση κολύμβησης. Ο Σπρέε παραμένει μεν ομοσπονδιακή πλωτή οδός και χρησιμοποιείται και από φορτηγά πλοία, αλλά στο εσωτερικό του Βερολίνου η κλασική μεταφορά εμπορευμάτων παίζει σχετικά μικρό ρόλο. Σήμερα κυριαρχεί η επιβατική και η τουριστική-αναψυχική ναυσιπλοΐα.
Ο δήμος αναφέρει, για παράδειγμα, ότι η επιβατική ναυσιπλοΐα ευθύνεται για περίπου το 60 % των εκπομπών CO₂ της εσωτερικής ναυσιπλοΐας στο Βερολίνο. Αφού ένα σημαντικό μέρος της σημερινής χρήσης είναι τοπικό και τουριστικό, για τον Έντλερ τίθεται το ερώτημα αν η βερολινέζικη κοίτη του Σπρέε πρέπει να συνεχίσει να διαχειρίζεται με τις ίδιες προτεραιότητες όπως μια πλωτή οδός κρίσιμη για τη μεταφορά εμπορευμάτων σε εθνικό επίπεδο.
«Η γενική απαγόρευση που ισχύει στο Βερολίνο εμποδίζει κάθε σχέδιο, κάθε πρωτοβουλία, κάθε θετική εξέλιξη του υδάτινου σώματος», τονίζει ο Έντλερ, που βλέπει μεγάλο δυναμικό για δημόσιους χώρους κολύμβησης στον Σπρέε. Με τον σύλλογό του Flussbad Berlin θέλει να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη και καλεί κάθε μήνα σε κολύμπι διαμαρτυρίας (πηγή στα Γερμανικά), όπως και πάλι στις 20 Αυγούστου. Ιδίως στην περίοδο της προεκλογικής εκστρατείας για τις εκλογές στη Βουλή του Βερολίνου, εκπρόσωποι των κομμάτων είναι επίσης παρόντες.
Ο Έντλερ κάνει λόγο για επιδοτήσεις ύψους έως και ενός εκατομμυρίου ευρώ που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν, επειδή η γενική απαγόρευση μπλοκάρει ένα πιλοτικό πρόγραμμα. «Έχουμε, για παράδειγμα, συγκεκριμένα χρηματοδότηση για μια πιλοτική πλαζ κολύμβησης στον Spreekanal, όπου δεν υπάρχει πλέον ναυσιπλοΐα», λέει ο Έντλερ, «αλλά αυτή η επένδυση δεν μπορεί να υλοποιηθεί, επειδή το κολύμπι στον Spreekanal απαγορεύεται». Η απαγόρευση αφαιρεί τόσο το πολιτικό όσο και το πρακτικό κίνητρο να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για ασφαλές κολύμπι.
Τα κονδύλια αποτελούν μέρος του Ολοκληρωμένου Σχεδίου Αστικής Ανάπτυξης (ISEK) για το κέντρο του Βερολίνου. Μέσω αυτού, επιδιώκεται η αναβάθμιση του ιστορικού κέντρου. Ωστόσο, η διοίκηση συναντά όρια στην υλοποίηση, στα οποία πρέπει να συναποφασίσουν η τοπική κυβέρνηση και, τελικά, η ομοσπονδιακή βαθμίδα.
Ο Έντλερ εκνευρίζεται με το αδιέξοδο. «Αν ως κοινωνία δεν καταφέρουμε να αναπτύξουμε την ιδέα ότι το νερό στην πόλη ανήκει στους ανθρώπους ως δημόσιος χώρος, τότε είναι σχεδόν αδύνατο να υλοποιηθούν έργα προς αυτή την κατεύθυνση». Παρ’ όλα αυτά, είναι βέβαιος ότι το κολύμπι σε ποτάμια αργά ή γρήγορα θα κάνει την εμφάνισή του και σε πολλές γερμανικές πόλεις.
Ήδη, άλλωστε, αποτελεί θέμα σε όλες τις εύπορες ανεπτυγμένες περιοχές, κυρίως στις ευρωπαϊκές πόλεις. Μια εκδήλωση του δικτύου Swimmable Cities (πηγή στα Γερμανικά), που διοργάνωσε και το φόρουμ στη Βασιλεία, έχει ήδη πραγματοποιηθεί στο Ρότερνταμ. Σκέψεις έγιναν και με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Παρίσι, αλλά και στο Λονδίνο ή το Άμστερνταμ.
Το κολύμπι σε ποτάμια ως ευρωπαϊκή τάση
«Αυτήν την αλλαγή νοοτροπίας πρέπει ακόμη να την κάνουμε», τονίζει ο Έντλερ. «Οι υπόλοιπες προϋποθέσεις, η υγειονομική ποιότητα, η ναυσιπλοΐα κ.λπ., είναι όλα διαχειρίσιμα ζητήματα». Στην Ευρώπη, όμως, η κοινή χρήση των υδάτινων σωμάτων –ιδίως μέσα στις πόλεις– είναι θέμα χρόνου. «Δεν είναι πλέον αποδεκτό ο ποταμός στο κέντρο αυτών των πόλεων να είναι στην ουσία ένα τοξικό υπόνομο· θέλουμε ο ποταμός να γίνεται αντιληπτός και να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος», ξεκαθαρίζει ο Έντλερ.
Στο Παρίσι, αυτό το καλοκαίρι επιτρέπεται το κολύμπι τα απογεύματα της Κυριακής στον Canal Saint-Martin. Τις ώρες αυτές υπάρχουν και ναυαγοσώστες. «Η ατμόσφαιρα εκεί ήταν πολύ χαλαρή και συναντιούνται άνθρωποι κάθε είδους», εξηγεί η Γιανέτ Κοχ, επίσης μέλος του συλλόγου Flussbad Berlin.
«Το νερό ήταν πολύ ευχάριστο και μύριζε ωραία. Είχα αρκετό χώρο για να κολυμπήσω», περιγράφει η Κοχ την εμπειρία της. Χρειάζεται βέβαια λίγο ζιγκ ζαγκ στο κολύμπι. «Ήταν πραγματική ανακούφιση να μπορεί κανείς να δροσιστεί σε μια ζεστή ημέρα με πάνω από 30°C. Μετά ανεβαίνεις πιο ανάλαφρος ξανά στο μετρό», συνεχίζει.
Η πρόσβαση στο κανάλι είναι, σύμφωνα με την ίδια, απλή. «Στον Canal Saint-Martin αρκούν μερικά σχοινιά για την οριοθέτηση της ζώνης κολύμβησης και μια πλωτή εξέδρα με σκάλες μπάνιου». Υπάρχει επίσης σύστημα πρόγνωσης για την ποιότητα του νερού. «Κατά τη γνώμη μου, το Παρίσι θα μπορούσε άνετα να επιτρέψει τις δραστηριότητες κολύμβησης και πέρα από τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο», είναι το συμπέρασμα της Κοχ.