Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αρχίζει περιοδεία τεσσάρων εβδομάδων σε πρωτεύουσες της ΕΕ: Μετρά τη διάθεση των ηγετών για συμβιβασμό στον κοινό προϋπολογισμό έως το τέλος της χρονιάς.
Θα καταφέρουν οι 27 ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να υπερβούν τις «κόκκινες γραμμές» τους και να εγκρίνουν ομόφωνα έναν νέο κοινό προϋπολογισμό μέχρι το τέλος του έτους;
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Αντόνιο Κόστα είναι αποφασισμένος να το διαπιστώσει.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο οποίος αναμένεται να καθοδηγήσει τις θυελλώδεις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ 2028-2034, ξεκίνησε μια τετραβδομαδιαία περιοδεία στην Ένωση για να συναντήσει τους ηγέτες στις πρωτεύουσές τους και να μετρήσει την προθυμία τους για συμβιβασμό. Η Σουηδία θα εξαιρεθεί λόγω των επερχόμενων βουλευτικών εκλογών της.
Οι πρώτες επαφές του Κόστα θα είναι με τον Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας και τον Κρίστεν Μίχαλ της Εσθονίας την Τρίτη, θα ακολουθήσουν την Τετάρτη ο Άντρις Κούλμπεργκς της Λετονίας και ο Γκιτάνας Ναουσέντα της Λιθουανίας και, την Πέμπτη, ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις.
Κύριος στόχος του είναι να σχηματίσει μια «συνολική εικόνα» για τη θέση κάθε χώρας και να εκτιμήσει μια πιθανή διαδρομή προς τελική συμφωνία τον Δεκέμβριο, όπως ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος.
Ο Κόστα και η ομάδα του θεωρούν ότι, αν οι συνομιλίες παραταθούν και μέσα στο επόμενο έτος, η διαδικασία μπορεί να εκτροχιαστεί και ο επταετής προϋπολογισμός να μην είναι σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2028.
«Είναι αρκετά καθησυχαστικό ότι αυτός ο ορίζοντας έχει ενσωματωθεί καλά από τους ηγέτες και έχει γίνει αποδεκτός απ’ όλους ως επιτακτική ανάγκη», είπε ο αξιωματούχος, σημειώνοντας ότι η Γαλλία, η οποία μέχρι πρότινος δίσταζε να εγκρίνει την προθεσμία του Δεκεμβρίου, πλέον στηρίζει σταθερά το χρονοδιάγραμμα.
«Το 2028 πρέπει να είμαστε έτοιμοι από την πρώτη μέρα.»
Στο τραπέζι βρίσκεται το σχέδιο προϋπολογισμού σχεδόν 2 τρισ. ευρώ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το μεγαλύτερο που έχει παρουσιαστεί ποτέ. Αργότερα περικόπηκε κατά 2% στο πλαίσιο συμβιβαστικής πρότασης που υπέβαλε η Κύπρος.
Το κυπριακό σχέδιο απορρίφθηκε αμέσως από τους αυτοαποκαλούμενους «εκσυγχρονιστές», γνωστούς και ως «φειδωλούς». Τα κράτη αυτά, από τα πλουσιότερα της Ένωσης, ζητούν βαθιές περικοπές δαπανών, ιδίως στη γεωργία και στις πολιτικές συνοχής.
«Οι περικοπές αυτές είναι απαραίτητες, ανεξάρτητα από το πόσο θα προχωρήσουμε στους νέους ίδιους πόρους», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο «μη αποδεκτό».
Ο Μερτς αναμένεται να φιλοξενήσει τους ηγέτες του «φειδωλού» μπλοκ την Πέμπτη.
Αντίθετα, οι λεγόμενοι «Φίλοι της Συνοχής» (πηγή στα Αγγλικά), μια συμμαχία 17 χωρών, θέλουν να αυξηθεί η χρηματοδότηση για τη γεωργία και τη συνοχή, τις οποίες περιγράφουν ως «τις πιο ορατές πολιτικές της ΕΕ για τους πολίτες».
Οι πέντε πρώτοι ηγέτες που θα συναντήσει ο Κόστα στην περιοδεία του ανήκουν σε αυτήν την ομάδα.
Μια περίπλοκη εξίσωση
Μέχρι στιγμής, τα κράτη μέλη έχουν σημειώσει πρόοδο μόνο ως προς τη γενική αρχιτεκτονική που πρότεινε η Επιτροπή, η οποία προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία για ταχύτερη αντίδραση σε κρίσεις.
Ωστόσο τα κεντρικά ερωτήματα – το μέγεθος και η χρηματοδότηση του προϋπολογισμού – παραμένουν ανοιχτά. Η Σουηδία, για παράδειγμα, έχει ζητήσει μια ριζική περικοπή 20%, κάτι που οι «Φίλοι της Συνοχής» απορρίπτουν. Η Ισπανία, από την πλευρά της, έχει ρίξει στο τραπέζι δισεκατομμύρια σε κοινό δανεισμό της ΕΕ, πρόταση αδιανόητη για τους «φειδωλούς».
Μια ακόμη γραμμή τριβής είναι οι νέοι ίδιοι πόροι, δηλαδή πανευρωπαϊκοί φόροι που θα αυξήσουν τα έσοδα και θα συμπληρώνουν τις εθνικές συνεισφορές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει πέντε, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προσθέσει άλλους τρεις.
Οι διπλωμάτες παραδέχονται ότι ένας συνδυασμός νέων φόρων θεωρείται πλέον αναπόφευκτος, δεδομένης της κλίμακας των φιλοδοξιών της ΕΕ, που περιλαμβάνουν δαπανηρές επενδύσεις σε αιχμή της τεχνολογίας, στην άμυνα και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Στην εξίσωση εντάσσεται και το πώς θα στηριχθεί η Ουκρανία όταν λήξει, του χρόνου, το δάνειο των 90 δισ. ευρώ.
Ωστόσο κάθε πρωτεύουσα έχει τη δική της άποψη για το πόσο μεγάλος πρέπει να είναι ο συνολικός προϋπολογισμός και πόσοι νέοι ίδιοι πόροι πρέπει να εισαχθούν.
Οι κόκκινες γραμμές έχουν γίνει πλέον ο κανόνας, με τους προέδρους και τους πρωθυπουργούς – ιδίως όσους βρίσκονται μπροστά σε εκλογές – να φοβούνται την αντίδραση των ψηφοφόρων.
«Οι ηγέτες υπερασπίζονται τις εθνικές τους θέσεις με πολύ αποφασιστικό τρόπο, αλλά με πολύ ισχυρή δέσμευση στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων», ανέφερε ο ανώτερος αξιωματούχος. «Πρέπει να γεφυρώσουμε το χάσμα ανάμεσα στις θέσεις και στη δέσμευση για επίτευξη συμφωνίας μέχρι το τέλος του έτους.»
Αν και όλες οι αντικρουόμενες απαιτήσεις έχουν τη δική τους «λογική», ο αξιωματούχος αναγνώρισε ότι είναι ανέφικτο να ικανοποιηθούν όλες ταυτόχρονα.
«Χρειαζόμαστε ένα ισορροπημένο αποτέλεσμα.»
Η τετραβδομαδιαία περιοδεία του Κόστα θα τροφοδοτήσει το έργο της ιρλανδικής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, η οποία τον Οκτώβριο αναμένεται να παρουσιάσει μια αναθεωρημένη πρόταση, το λεγόμενο “nego-box”. Οι ηγέτες θα συζητήσουν την πρόταση δια ζώσης σε σύνοδο κορυφής αργότερα μέσα στον ίδιο μήνα.
Οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται για μια έκτακτη συνεδρίαση στα τέλη Νοεμβρίου, η οποία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τελική συμφωνία στην καθοριστική σύνοδο κορυφής του Δεκεμβρίου.
Για την έγκριση νέου προϋπολογισμού της ΕΕ απαιτείται ομοφωνία.