Με την άνοδο της δημοτικότητας των συσκευών, οι ειδικοί λένε ότι πρέπει να ξέρουμε τι μπορούν και δεν μπορούν να πουν και πώς να χρησιμοποιούμε τα δεδομένα τους.
Το ρολόι σας λέει ότι είχατε τρεις ώρες βαθύ ύπνο. Να το πιστέψετε;
Εκατομμύρια άνθρωποι βασίζονται σε εφαρμογές κινητού και φορετές συσκευές όπως δαχτυλίδια, έξυπνα ρολόγια και αισθητήρες για να παρακολουθούν πόσο καλά κοιμούνται, αλλά αυτές οι συσκευές παρακολούθησης δεν μετρούν απαραίτητα τον ύπνο άμεσα.
Αντίθετα, εξάγουν συμπεράσματα για τις καταστάσεις του ύπνου από σήματα όπως ο καρδιακός ρυθμός και η κίνηση, εγείροντας ερωτήματα για την αξιοπιστία των πληροφοριών και το πόσο σοβαρά πρέπει να τις παίρνουμε.
Η αγορά συσκευών παρακολούθησης ύπνου στις ΗΠΑ δημιούργησε περίπου 5 δισ. δολάρια (περίπου 4,25 δισ. ευρώ) το 2023 και αναμένεται να διπλασιάσει τα έσοδά της έως το 2030, σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών αγοράς Grand View Research.
Καθώς οι συσκευές συνεχίζουν να κερδίζουν δημοτικότητα, οι ειδικοί λένε ότι είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τι μπορούν και τι δεν μπορούν να σας πουν και πώς πρέπει να χρησιμοποιούνται τα δεδομένα τους.
Μια ματιά στην τεχνολογία και γιατί ένας ειδικός πιστεύει ότι το πλήρες δυναμικό της δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί.
Τι μετρά στην πραγματικότητα η συσκευή παρακολούθησης ύπνου σας
Είτε πρόκειται για Apple Watch, Fitbit, Oura Ring ή έναν από τους αναρίθμητους άλλους ανταγωνιστές, οι συσκευές υγείας και φυσικής κατάστασης ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό την ίδια βασική προσέγγιση: καταγράφουν τις κινήσεις και τον καρδιακό ρυθμό του χρήστη όταν αναπαύεται, σύμφωνα με τον Daniel Forger, καθηγητή μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν που ερευνά την επιστήμη πίσω από τα φορετά για τον ύπνο.
Οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούν οι μεγάλες μάρκες έχουν γίνει ιδιαίτερα ακριβείς στο να καθορίζουν πότε κάποιος κοιμάται, είπε ο Forger. Οι συσκευές είναι επίσης κάπως χρήσιμες στην εκτίμηση των σταδίων του ύπνου, αν και μια μελέτη στο εργαστήριο θα ήταν πιο ακριβής, πρόσθεσε.
«Αν θέλετε πραγματικά να γνωρίζετε με βεβαιότητα πόσο μη REM ύπνο έχετε σε σχέση με τον REM, εκεί είναι που οι μελέτες στο εργαστήριο υπερέχουν», είπε ο Forger.
Οι αριθμοί του ύπνου που έχουν μεγαλύτερη σημασία
Η Chantale Branson, νευρολόγος και καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή Morehouse, λέει ότι συχνά έχει ασθενείς που εμφανίζονται με βαθμολογίες ύπνου από fitness trackers ανά χείρας, κάποιες φορές κολλημένοι σε λεπτομέρειες όπως πόσο ύπνο REM είχαν ένα συγκεκριμένο βράδυ.
Η Branson λέει ότι οι ασθενείς αυτοί ακολουθούν λάθος προσέγγιση: οι συσκευές βοηθούν να αναδειχθούν οι τάσεις με την πάροδο του χρόνου, αλλά δεν πρέπει να θεωρούνται οριστικό μέτρο της υγείας του ύπνου.
Ούτε τα δεδομένα ενός και μόνο βραδιού πρέπει να θεωρούνται σημαντικά.
«Θα τους πιστεύαμε με ή χωρίς τη συσκευή και θα προσπαθούσαμε να καταλάβουμε γιατί δεν μπορούν να κοιμηθούν, και αυτό είναι κάτι που τα φορετά δεν κάνουν», είπε.
Η Branson είπε ότι πιστεύει πως όσοι ελέγχουν κάθε πρωί τα στατιστικά του ύπνου τους θα ωφελούνταν περισσότερο αν αφιέρωναν την προσπάθειά τους στην «υγιεινή ύπνου», όπως τη δημιουργία μιας χαλαρωτικής βραδινής ρουτίνας, αποφεύγοντας τις οθόνες πριν από τον ύπνο και διασφαλίζοντας ότι το περιβάλλον ύπνου τους είναι άνετο.
Συμβουλεύει όσους ανησυχούν για τον ύπνο τους να συμβουλευτούν έναν κλινικό πριν ξοδέψουν χρήματα για μια φορετή συσκευή.
Ο Forger έχει πιο ευνοϊκή άποψη για τις συσκευές, καθώς, όπως λέει, βοηθούν να μένει στο προσκήνιο η παραγνωρισμένη σημασία του ύπνου.
Τις προτείνει ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς σημαντικά προβλήματα ύπνου, λέγοντας ότι μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες που βοηθούν τους χρήστες να ρυθμίσουν καλύτερα τις ρουτίνες τους και να νιώθουν πιο σε εγρήγορση μέσα στην ημέρα.
«Το να βλέπετε αν το βιολογικό σας ρολόι είναι συγχρονισμένο είναι τεράστιο όφελος γιατί ακόμη κι αν δίνετε στον εαυτό σας τον σωστό χρόνο, αν κοιμάστε σε λάθος ώρες, ο ύπνος δεν θα είναι τόσο αποτελεσματικός», είπε ο Forger.
Πώς τα δεδομένα ύπνου μπορούν να διαμορφώσουν καλύτερες συνήθειες
Η Kate Stoye, δασκάλα σε γυμνάσιο στην περιοχή της Ατλάντα, αγόρασε ένα Oura Ring πέρυσι το καλοκαίρι, έχοντας ακούσει θετικά σχόλια από φίλους που το χρησιμοποιούσαν ως εργαλείο παρακολούθησης γονιμότητας: «Είναι τόσο ακριβές», είπε.
Η Stoye βρήκε το δαχτυλίδι εξίσου χρήσιμο στην παρακολούθηση του ύπνου της. Αφού παρατήρησε ότι οι λίγες νύχτες που έπινε αλκοόλ συνέπιπταν με χειρότερη ποιότητα ύπνου, αποφάσισε να το κόψει.
«Δεν βλέπω πολύ λόγο να πίνω, εφόσον ξέρω ότι επηρεάζει το πώς νιώθω», είπε η Stoye, η οποία φορά πάντα τη συσκευή της εκτός όταν παίζει τένις ή χρειάζεται να τη φορτίσει.
Άλλη τάση που λέει ότι διέκρινε στα δεδομένα του δαχτυλιδιού: η σημασία του να μην τρώει t πολύ αργά αν θέλει να ξεκουραστεί καλά.
«Πάντα δυσκολεύομαι να πάω για ύπνο, και συχνά φταίει ότι τρώω αργά το βράδυ», είπε η Stoye.
«Το ξέρω αυτό για τον εαυτό μου, και το ξέρει κι εκείνο».
Όταν η παρακολούθηση του ύπνου γίνεται πρόβλημα
Η Mai Barreneche, που εργάζεται στη διαφήμιση στη Νέα Υόρκη, φορούσε παλιότερα συνεχώς το Oura Ring της.
Είπε ότι τη βοήθησε να αναπτύξει καλές συνήθειες ύπνου και την ενθάρρυνε να διατηρεί ένα καθημερινό πρωινό πρόγραμμα άσκησης.
Όμως, ως άνθρωπος που καθοδηγείται από μετρήσεις, έγινε «κολλημένη» με τις νυχτερινές βαθμολογίες ύπνου της σε τέτοιο βαθμό που άρχισε να της προκαλεί άγχος, μια σύγχρονη κατάσταση που οι ερευνητές έχουν αποκαλέσει «ορθοϋπνία».
«Θυμάμαι ότι πήγαινα για ύπνο σκεπτόμενη τη βαθμολογία που θα έπαιρνα το πρωί», είπε η Barreneche.
Η Barreneche αποφάσισε να μην φορέσει το δαχτυλίδι της σε διακοπές στην παραλία πριν από λίγα χρόνια και, όταν επέστρεψε σπίτι, δεν το ξαναφόρεσε.
Είπε ότι έχει διατηρήσει τις καλές συνήθειες προς τις οποίες την καθοδήγησε η συσκευή, αλλά δεν θέλει πια το άγχος της παρακολούθησης των νυχτερινών βαθμολογιών της.
Η Branson, από τη Morehouse School of Medicine, είπε ότι έχει παρατηρήσει παρόμοιο άγχος που προκαλείται από τις βαθμολογίες ως επαναλαμβανόμενο πρόβλημα σε ορισμένους ασθενείς, ιδίως σε όσους θέτουν στόχους να πετύχουν μια συγκεκριμένη ποσότητα ύπνου REM ή που μοιράζονται τις νυχτερινές τους βαθμολογίες με φίλους που χρησιμοποιούν την ίδια συσκευή.
Η σύγκριση τύπων και σταδίων ύπνου είναι κακή ιδέα, καθώς οι ατομικές ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, τα γονίδια και άλλους παράγοντες, είπε.
«Αυτές οι συσκευές υποτίθεται ότι είναι για να σας βοηθούν», είπε η Branson. «Κι αν νιώθετε άγχος, ανησυχία ή απογοήτευση εξαιτίας τους, τότε δεν είναι βοηθητικές και θα πρέπει πραγματικά να μιλήσετε σε έναν επαγγελματία».
Το μέλλον των φορετών συσκευών
Ο Forger θεωρεί ότι η δυναμική των φορετών έχει υποτιμηθεί, με έρευνες που αναδύονται να υποδηλώνουν ότι κάποια στιγμή οι συσκευές θα μπορούσαν να σχεδιαστούν ώστε να βοηθούν στον εντοπισμό λοιμώξεων πριν εμφανιστούν συμπτώματα και να επισημαίνουν αλλαγές στα πρότυπα ύπνου που μπορεί να σηματοδοτούν την έναρξη κατάθλιψης ή αυξημένο κίνδυνο υποτροπής.
«Το σώμα παίρνει πραγματικά ενδιαφέρουσες και πολύ σημαντικές αποφάσεις, τις οποίες δεν αντιλαμβανόμαστε, για να μας κρατά υγιείς, ενεργούς και σε εγρήγορση στις σωστές ώρες της ημέρας», είπε.
«Αν έχετε λοίμωξη, αυτός ο ρυθμός αρχίζει πολύ γρήγορα να εξαφανίζεται, γιατί το σώμα περνά σε υπερδραστηριοποίηση για να αρχίσει να την καταπολεμά. Αυτά είναι τα πράγματα που μπορούμε να εντοπίσουμε».
Η τεχνολογία θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε κοινότητες με περιορισμένους πόρους, όπου τα φορετά θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον ταχύτερο εντοπισμό προβλημάτων υγείας και να παρακολουθούνται εξ αποστάσεως χωρίς να απαιτείται πρόσβαση σε γιατρούς ή εξειδικευμένες κλινικές, σύμφωνα με τον Forger.
«Υπάρχει μια πολύ σημαντική ιστορία που είναι έτοιμη να αναδειχθεί: το πόσο η κατανόηση των ρυθμών και της αρχιτεκτονικής του ύπνου πρόκειται να βελτιώσει γενικά τη ζωή μας», είπε.