Ατελές το AI Omnibus: όλα τα βλέμματα στρέφονται στο Digital Omnibus

Στις 4 τα ξημερώματα της Πέμπτης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία (πηγή στα Αγγλικά) για το AI Omnibus, μια προσπάθεια της ΕΕ να απλοποιήσει τους κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η διαδικασία απλοποίησης κάθε άλλο παρά απλή ήταν. Οι συζητήσεις σημαδεύτηκαν από έντονες αντιπαραθέσεις για έλλειψη φιλοδοξίας, προτάσεις της τελευταίας στιγμής για εξαιρέσεις σε μηχανήματα, νομικές αμφισβητήσεις των ίδιων των προσπαθειών απλοποίησης και φόβους ορισμένων ότι το AI Omnibus θα υπονόμευε την αρχική πράξη για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act).

Παρότι οι διαπραγματεύσεις ήταν δύσκολες και οι βασικοί διαπραγματευτές εύλογα πανηγυρίζουν το αποτέλεσμα, παραμένουν ορισμένες αμφιβολίες. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι νομοθέτες της ΕΕ θα μπορούσαν να είχαν κάνει περισσότερα για να βοηθήσουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να κινηθούν μέσα σε ένα περίπλοκο πλαίσιο κανόνων, για το οποίο λίγοι δείχνουν προετοιμασμένοι, παρά τις επενδύσεις της ΕΕ σε κέντρα εξυπηρέτησης για την ΤΝ, τις φιλόδοξες δηλώσεις περί απλοποίησης ή τα σχέδια για ρυθμιστικά sandbox ΤΝ.

Συμφωνίες για το AI Omnibus: ούτε καλές ούτε κακές

Το πιο «καυτό» θέμα των τελευταίων εβδομάδων στην ΕΕ ήταν οι προτεινόμενες εξαιρέσεις για ιατροτεχνολογικά προϊόντα, παιχνίδια, ανελκυστήρες, μηχανήματα και πλωτά μέσα, με ορισμένα κράτη μέλη να υποστηρίζουν ότι η Γερμανία δεν συνεργάστηκε έγκαιρα, με αποτέλεσμα ένα ατελές αποτέλεσμα. Το αποτέλεσμα (πηγή στα Αγγλικά) της ολονύχτιας διαπραγμάτευσης της Πέμπτης είναι ότι οι διατάξεις του AI Act που επικαλύπτονται με τομεακούς κανόνες θα καταργηθούν μόνο για τα προϊόντα μηχανημάτων. Πρόκειται για πολύ πιο μετριοπαθές αποτέλεσμα από το αναμενόμενο, ενώ οι αλληλεπικαλύψεις για ιατροτεχνολογικά προϊόντα, παιχνίδια, ανελκυστήρες και πλωτά μέσα θα επιχειρηθεί να επιλυθούν μέσω εκτελεστικών πράξεων, που συχνά εκδίδονται πολύ μετά τα προβλήματα που καλούνται να διορθώσουν.

Επιπλέον, οι διαπραγματευτές συμφώνησαν να περιορίσουν τον ορισμό του «συστατικού ασφαλείας» και να επιτρέψουν την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για τον εντοπισμό και τη διόρθωση προκαταλήψεων τόσο σε συστήματα υψηλού όσο και μη υψηλού κινδύνου.

Θετική εξέλιξη θεωρείται η συμφωνία για επέκταση των εξαιρέσεων που ισχύουν για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και σε εταιρείες μικρής και μεσαίας κεφαλαιοποίησης (mid-caps), δηλαδή επιχειρήσεις με κύκλο εργασιών έως 200 εκατ. ευρώ, κίνηση που μπορεί να στηρίξει στην πράξη τα ευρωπαϊκά τεχνολογικά scale-ups.

Με αφορμή πρόσφατα περιστατικά με περιεχόμενο «απογύμνωσης» που παράγεται από συστήματα ΤΝ, αυστηρότεροι κανόνες θα ισχύσουν για συστήματα ΤΝ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών ή μη συναινετικού deepfake γυμνού και σεξουαλικά ρητού περιεχομένου. Τα συστήματα αυτά θα έχουν προθεσμία έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 για να συμμορφωθούν.

Όσον αφορά τις προθεσμίες, η εφαρμογή των κανόνων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου μετατίθεται για τις 2 Δεκεμβρίου 2027 (για αυτόνομα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου) και για τις 2 Αυγούστου 2028 (για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που ενσωματώνονται σε προϊόντα). Η μεταβατική περίοδος για την προσθήκη υδατοσήματος σε περιεχόμενο που παράγεται από ΤΝ, αντίθετα, μειώθηκε, μετακινούμενη από τις 2 Φεβρουαρίου 2027 στις 2 Δεκεμβρίου.

Η προθεσμία για τα ρυθμιστικά sandbox ΤΝ μετατίθεται επίσης, πιθανότατα λόγω ευρύτερων καθυστερήσεων στην επιβολή. Ενώ αρχικά είχαν προγραμματιστεί (πηγή στα Αγγλικά) για τις 2 Αυγούστου 2026, η νέα προθεσμία είναι πλέον η 2α Αυγούστου 2027. Το πλαίσιο των AI Sandbox επικρίνεται τόσο για τους σημαντικούς περιορισμούς που θέτουν οι κατευθυντήριες γραμμές της Κομισιόν όσο και για την υπερβολική εστίαση σε ήπιες παρεμβάσεις.

Το βάρος μεταφέρεται στο Digital Omnibus: ανατροπή μιας αποδυναμωμένης πορείας

Παρότι το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει ακόμη να εγκρίνουν επίσημα το AI Omnibus, η προσοχή στρέφεται πλέον στο δεύτερο σκέλος της προσπάθειας απλοποίησης της ΕΕ, το πακέτο Digital Omnibus (πηγή στα Αγγλικά), που επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της ΤΝ και τα δεδομένα.

Το Κεντροευρωπαϊκό Επιμελητήριο ΤΝ (πηγή στα Αγγλικά), μαζί με 15 ακόμη ενώσεις (συμπεριλαμβανομένου του μητρικού μας οργανισμού Consumer Choice Center Europe), δημοσιοποίησε (πηγή στα Αγγλικά) ανοικτή επιστολή με την οποία καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ να διορθώσουν πορεία σε σχέση με τις αποδυναμωμένες προτάσεις για το Digital Omnibus. Η επιστολή ζητά καλύτερη ισορροπία μεταξύ της προστασίας δεδομένων και των ευρύτερων στρατηγικών στόχων της ΕΕ, όπως η καινοτομία και η οικονομική ανάπτυξη, επισημαίνοντας ότι τα κείμενα συμβιβασμού κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Ένα από τα βασικά αγκάθια στο Digital Omnibus θα είναι ο ορισμός του πώς και με ποιον τρόπο μπορούν να χρησιμοποιούνται τα δεδομένα για την ανάπτυξη ΤΝ και την επιστημονική έρευνα. Το πολιτικό φάσμα στην ΕΕ είναι διχασμένο: η βιομηχανία και οι εταιρείες scale-up υποστηρίζουν ότι χωρίς πρόσβαση σε δεδομένα τα σχέδια για ανταγωνιστικότητα της ΕΕ στην ΤΝ καθίστανται κενό γράμμα, ενώ άλλοι υπερασπίζονται το status quo, φοβούμενοι ότι ακόμη και μετριοπαθείς προτάσεις θα απειλήσουν τον ίδιο τον πυρήνα του ευρωπαϊκού πλαισίου προστασίας δεδομένων. Μέχρι στιγμής, φαίνεται πως επικρατεί το status quo – έχουμε ήδη γράψει παλαιότερα (πηγή στα Αγγλικά) ότι η αρχική πρόταση της Επιτροπής για εξισορρόπηση των δύο κόσμων, προστασίας δεδομένων και οικονομικής ανάπτυξης και καινοτομίας, αποδυναμώθηκε σημαντικά στο Συμβούλιο.

Εκτιμούμε ότι τους επόμενους μήνες οι βασικές συζητήσεις θα επικεντρωθούν: α) στον ορισμό των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (ή στον ορισμό του τι δεν συνιστά προσωπικό δεδομένο όταν έχει γίνει επαρκής ψευδωνυμοποίηση), β) στις εξαιρέσεις για επεξεργασία δεδομένων που σχετίζονται με την ΤΝ βάσει έννομου συμφέροντος (άρθρο 88c), γ) στην παρεμπίπτουσα επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων (άρθρο 9 παράγραφος 5).

Οι υπογράφοντες την επιστολή του Επιμελητηρίου ΤΝ τονίζουν ότι οι αρχικές προτάσεις της Επιτροπής για την ψευδωνυμοποίηση και τις εξαιρέσεις που αφορούν την ΤΝ βάσει έννομου συμφέροντος ήταν ρεαλιστικές, ενώ το τρέχον σχέδιο ανατρέπει τη διαδικασία και επιστρέφει στο status quo. Χωρίς σαφείς διακρίσεις, οι εταιρείες και οι ερευνητές παραμένουν εκτεθειμένοι σε κατακερματισμένες ερμηνείες μεταξύ των κρατών μελών, αναγκασμένοι να βασίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (EDPB), το οποίο εστιάζει στην προστασία δεδομένων αλλά, εκ της φύσεώς του, δεν έχει ως αποστολή την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και της καινοτομίας.

Οι τρέχουσες προτάσεις για το πεδίο των επιστημονικών δεδομένων που μπορούν να χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη ΤΝ δείχνουν ότι ο ορισμός στενεύει, κάτι που στην ουσία αντιφάσκει με τη φιλοδοξία της ΕΕ να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στη δυνατή ερευνητική της βάση και τη σχετικά αδύναμη ικανότητα εμπορικής αξιοποίησης. Η επιστολή ζητά έναν ευρύ, σαφή και δεσμευτικό ορισμό, ώστε να διασφαλιστούν προβλέψιμοι κανόνες τόσο για την έρευνα και ανάπτυξη στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.

Τέλος, βάσει των προτάσεων για το Digital Omnibus, η διαβόητη «κόπωση από τα cookies» (cookie fatigue) ενδέχεται να αντικατασταθεί από έναν νέο μηχανισμό (άρθρο 88b), ο οποίος κινδυνεύει να δημιουργήσει ακόμη μεγαλύτερο χάος γύρω από τη συγκατάθεση, να επιδεινώσει την εμπειρία του καταναλωτή και να μην καλύπτει τις απαιτήσεις του GDPR για συγκεκριμένη και ενσυνείδητη συγκατάθεση.

Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε αρχικά στο EU Tech Loop και αναδημοσιεύεται στο Euronews στο πλαίσιο συμφωνίας. Οι απόψεις που εκφράζονται στο άρθρο ανήκουν στον συντάκτη και δεν αντανακλούν σε καμία περίπτωση τη συντακτική γραμμή του Euronews.