Έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου επισημαίνει ότι οι ανεπαρκείς υποδομές δικτύου και διασυνδέσεις εμποδίζουν την πλήρη ολοκλήρωση της ενεργειακής αγοράς στην ΕΕ
Τέσσερα χρόνια αφότου η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε σε εφαρμογή το σχέδιο για να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο και να επιταχύνει τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, έκθεση που παρουσιάστηκε την Τετάρτη από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) αναφέρει ότι η πρόοδος του σχεδίου απέχει πολύ από τις φιλοδοξίες του.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου έχουν καταρρεύσει μετά τις κυρώσεις της ΕΕ και οι εισαγωγές φυσικού αερίου έχουν μειωθεί, επισημαίνουν οι ελεγκτές του ΕΕΣ, οι οποίοι όμως αμφισβητούν ότι η πρόοδος οφείλεται κυρίως στο REPowerEU, το σχέδιο που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2022 για την ενεργειακή κυριαρχία και τον τερματισμό κάθε εξάρτησης από τη Μόσχα.
«Κατά την άποψή μας, και άλλοι παράγοντες συνέβαλαν στη μείωση της κατανάλωσης – και συνεπώς των εισαγωγών – φυσικού αερίου, οι οποίοι δεν συνδέονται αιτιωδώς με το σχέδιο REPowerEU. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι ήπιες χειμερινές περίοδοι, καθώς και η μειωμένη κατανάλωση από νοικοκυριά και επιχειρήσεις ως αντίδραση στις υψηλές τιμές ενέργειας», αναφέρεται στην έκθεση του ΕΕΣ.
Η δολιοφθορά στον αγωγό Nord Stream το 2022, που διέκοψε μία από τις βασικές οδούς μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, επιτάχυνε ακόμη περισσότερο την προσπάθεια της ΕΕ να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας της από τη Ρωσία και ανέδειξε την ευαλωτότητα των ευρωπαϊκών υποδομών ορυκτών καυσίμων.
Σχολιάζοντας την έκθεση του ΕΕΣ, εκπρόσωπος της Επιτροπής υποστήριξε ότι το REPowerEU «συνέβαλε σε δραστική μείωση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από την ΕΕ, από 152 δισ. κυβικά μέτρα το 2021 σε 36 δισ. κυβικά μέτρα το 2025, μειώνοντας το μερίδιο του ρωσικού αερίου στις εισαγωγές από 45% σε 12%».
Παρότι η Επιτροπή επέτρεψε ορισμένες εξαιρέσεις από την απαγόρευση στη ρωσική ενέργεια, η πλήρης σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027 και του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών τον Σεπτέμβριο του 2027.
Καθαρή ενέργεια και δίκτυα
Το ΕΕΣ επέστησε επίσης την προσοχή στην ανεπαρκή δυναμικότητα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την οποία η έκθεση χαρακτηρίζει «αμελητέα» σε σχέση με τον στόχο των 103 GW της Επιτροπής, καθώς και στις υποδομές δικτύου, ιδίως στις διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ως το πιο εμφανές αδύναμο σημείο του σχεδίου.
Παρότι η ΕΕ πρόσθεσε πάνω από 200 GW ηλιακής και αιολικής ισχύος την περίοδο 2022-2024, οι ελεγκτές του ΕΕΣ αναφέρουν ότι η δυναμικότητα ανανεώσιμων πηγών που προέκυψε άμεσα από τα μέτρα του REPowerEU ήταν αμελητέα σε σχέση με τον στόχο των 103 GW.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι η ΕΕ κινδυνεύει να αντικαταστήσει μία μορφή ενεργειακής εξάρτησης με μια άλλη, αν απομακρυνθεί από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα χωρίς να αναπτύξει εγχώρια καθαρή παραγωγή και τα δίκτυα που απαιτούνται για να την υποστηρίξουν.
Η Επιτροπή και αρκετά κράτη μέλη, όπως η Πορτογαλία και η Ισπανία, έχουν επανειλημμένα επισημάνει το ζήτημα των δικτύων ως βασικό εμπόδιο για τη δημιουργία ενός πλήρως ολοκληρωμένου ενεργειακού συστήματος σε ολόκληρη την Ένωση.
Πολλοί επικριτές υποστηρίζουν ότι χωρίς πρόοδο σε αυτό το μέτωπο η ΕΕ δεν θα πετύχει τους κλιματικούς και ενεργειακούς της στόχους και ότι η διοχέτευση χρημάτων σε έργα καθαρής ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό παραγωγής, σε αναγκαστικό κλείσιμο μονάδων ηλεκτροπαραγωγής και σε αρνητικές τιμές ηλεκτρισμού – το πραγματικό ενεργειακό αίνιγμα της ΕΕ.
Ο έλεγχος του ΕΕΣ αποτελεί πλήγμα για τις Βρυξέλλες, οι οποίες αξιοποίησαν την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία για να απαγκιστρωθούν από την εξάρτηση από τα φθηνά εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα από τη Μόσχα, τον βασικό προμηθευτή της ΕΕ έως το 2022, και να επιταχύνουν την Πράσινη Συμφωνία, το εμβληματικό σχέδιο της Ένωσης για την ενεργειακή και κλιματική μετάβαση ώστε να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2050.
«Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξή του, το REPowerEU έχει βαλτώσει, παρότι έχουν διατεθεί αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ», δήλωσε ο Μιχάιλς Κόζλοβς, ο ελεγκτής του ΕΕΣ που ηγήθηκε της έκθεσης.
«Πρέπει να βγάλουμε τα σωστά συμπεράσματα τώρα, καθώς οι νέες γεωπολιτικές εντάσεις και ο αντίκτυπός τους στις αγορές ενέργειας υπογραμμίζουν την ανάγκη επιτάχυνσης της διαφοροποίησης και αποτροπής μελλοντικής υπερβολικής εξάρτησης από έναν μόνο προμηθευτή».
Χωρίς χρήματα, δεν υπάρχει ενεργειακή ολοκλήρωση στην ΕΕ
Όπως συμβαίνει συχνά στις Βρυξέλλες, το μεγαλύτερο εμπόδιο για ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα είναι η έλλειψη χρηματοδότησης.
Οι ελεγκτές της ΕΕ διαπίστωσαν ότι τα κράτη μέλη έχουν δεσμεύσει μόλις €54,3 δισ. από τα €300 δισ. πρόσθετης χρηματοδότησης που διατέθηκαν μέσω του ταμείου ανάκαμψης της ΕΕ – λιγότερο από το ένα πέμπτο της επένδυσης που είχε αρχικά κριθεί αναγκαία για την επίτευξη των στόχων του σχεδίου.
«Σε ανεπίσημες απαντήσεις αναφέρεται συχνά ότι είναι φθηνότερο για τα κράτη μέλη να δανειστούν και να λάβουν δάνεια. Υπάρχει επίσης διοικητικό βάρος – υπάρχουν ζητήματα μεταξύ επιχορηγήσεων και δανείων, καθώς οι επιχορηγήσεις δεν προσμετρώνται στο δημόσιο χρέος και τα κράτη μέλη διστάζουν να δεσμευτούν», δήλωσε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη ο ελεγκτής της ΕΕ Στέφανο Στουράρο.
Ωστόσο, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής υπερασπίστηκε τη χρηματοδότηση, υποστηρίζοντας ότι διαδραμάτισε «καθοριστικό ρόλο» στην επιτάχυνση της υλοποίησης των προτεραιοτήτων του REPowerEU.
Τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα υποτίθεται ότι θα μετέτρεπαν το REPowerEU σε συγκεκριμένες δράσεις, προειδοποιούν οι ελεγκτές, όμως τα κράτη μέλη συμπεριέλαβαν ελάχιστα ή καθόλου συγκεκριμένα μέτρα και στόχους για την προώθηση των στόχων τους στην καθαρή ενέργεια.
Κατά τους ελεγκτές της ΕΕ, οι Βρυξέλλες έχουν αποδειχθεί πιο αποτελεσματικές στην προώθηση της ενεργειακής ανεξαρτησίας παρά στη χρηματοδότηση και την κατασκευή των υποδομών που απαιτούνται για να τη στηρίξουν.
Με ένα σαφές επενδυτικό κενό να διαφαίνεται, το σχέδιο της Επιτροπής εξαρτάται πλέον από το αν τα κράτη μέλη είναι πρόθυμα και ικανά να το χρηματοδοτήσουν.
Η επόμενη πολιτική μάχη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, καθώς οι συννομοθέτες της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, ετοιμάζονται να ολοκληρώσουν έως το τέλος του έτους τις διαπραγματεύσεις για το μέλλον των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης.