Τρόφιμα από τρισδιάστατο εκτυπωτή: Η τεχνολογία εφαρμόζεται ήδη

Οι τρισδιάστατοι εκτυπωτές εδώ και καιρό δεν χρησιμοποιούνται πλέον μόνο για πλαστικά εξαρτήματα. Όλο και συχνότερα «εκτυπώνουν» και τρόφιμα: αντί για πλαστικά νήματα, οι συσκευές πιέζουν μαλακές πάστες, όπως σοκολάτα, τυρί ή φυτικές εναλλακτικές του κρέατος, μέσα από ένα ακροφύσιο, στρώμα προς στρώμα· το σχήμα πρέπει προηγουμένως να έχει σχεδιαστεί στον υπολογιστή.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στην αγορά έχουν ήδη εδραιωθεί αρκετοί κατασκευαστές, ανάμεσά τους η ουκρανο-βουλγαρική εταιρεία Chocola3D, ο ισπανικός πάροχος Natural Machines και η γερμανική Print2Taste. Μέχρι στιγμής η τεχνολογία χρησιμοποιείται κυρίως σε εξειδικευμένα πεδία, από τα ζαχαροπλαστεία έως τις κλινικές, ενώ η είσοδός της στην καθημερινή ζωή σε ευρεία κλίμακα παραμένει ζητούμενο.

Ο εκτυπωτής επεξεργάζεται διάφορες πάστες

Σύμφωνα με τον κατασκευαστή, ο Chocola3D αναπτύσσεται από το 2014, ενώ η εταιρεία ιδρύθηκε λίγα χρόνια αργότερα. Όπως αναφέρει η εταιρεία, πελάτες χρησιμοποιούν πλέον τη συσκευή στην Ουκρανία, τη Βουλγαρία, τη Γερμανία και την Εσθονία. Οι χρήστες γεμίζουν μόνοι τους ανοικτές σύριγγες με πάστες όπως σοκολάτα, τυρί, κρέας, λαχανικά ή πρωτεΐνη αρακά· συνολικά, είναι δυνατή η χρήση περισσότερων από 26 υλικών. Σε αντίθεση με συσκευές κλειστού συστήματος κάψουλας, εδώ οι χρήστες δεν εξαρτώνται από συγκεκριμένες συσκευασίες αναπλήρωσης. Πρέπει όμως να βρουν μόνοι τους τις κατάλληλες ρυθμίσεις εκτύπωσης. Τέτοιοι εκτυπωτές τροφίμων κοστίζουν, ανάλογα με τον προμηθευτή, από μερικές εκατοντάδες έως αρκετές χιλιάδες ευρώ.

Το σχήμα της τροφής σχεδιάζεται στον υπολογιστή

Ο ειδικός στην τεχνολογία τροφίμων Μάριο Γέκλε από το Πανεπιστήμιο Χόενχαϊμ ερευνά την τεχνική ανεξάρτητα από επιμέρους κατασκευαστές. Τα επιμέρους βήματα είναι γνωστά από τη δική μας κουζίνα, εξηγεί σε συνέντευξή του στο Euronews: «Για παράδειγμα, θρυμματίζουμε μια λεπτή πάστα. Αυτή η πάστα στη συνέχεια μορφοποιείται – το κάνετε και στο σπίτι με σακούλα ζαχαροπλαστικής, όταν φτιάχνετε εκλεπτυσμένα αρτοσκευάσματα. Έπειτα όλα θερμαίνονται, όπως στο σπίτι, στο φούρνο ή στο τηγάνι». Καινούριο είναι κυρίως το ψηφιακό στάδιο προετοιμασίας: «Η σύζευξη αυτών των βημάτων και κυρίως ο ψηφιακός σχεδιασμός τους». Το σχήμα ενός προϊόντος πρέπει πρώτα να σχεδιαστεί στον υπολογιστή.

Ζαχαροπλαστεία χρησιμοποιούν ήδη την τεχνολογία για φιγούρες από μάρζιπαν σε γαμήλιες τούρτες. Σύμφωνα με τον Γέκλε, το μεγαλύτερο δυναμικό βρίσκεται κυρίως σε μοναδικά κομμάτια ή σε μικρές παρτίδες έως περίπου 200 τεμάχια. Η μεγαλύτερη πρόκληση έρχεται μετά την εκτύπωση: το υλικό πρέπει αρχικά να απλωθεί σε ρευστή μορφή, στη συνέχεια όμως να αποκτήσει αρκετή σταθερότητα ώστε να μπορεί να καταναλωθεί με μαχαίρι και πιρούνι, για παράδειγμα με θέρμανση στο φούρνο ή σε θερμαινόμενο θάλαμο εκτύπωσης.

Στο σπίτι, η εκτύπωση φυτικής «μπριζόλας» διαρκεί 15 λεπτά

Ο Γέκλε περιγράφει στη συζήτηση και το πώς θα μπορούσε στο μέλλον να λειτουργεί ένας εκτυπωτής τροφίμων στην καθημερινότητα. Όποιος θέλει να «εκτυπώσει» μια φυτική εναλλακτική αντί για μπριζόλα θα έπρεπε απλώς να δώσει την εντολή στη συσκευή· η διαδικασία θα διαρκούσε από πέντε έως 15 λεπτά. Τα ψηφιακά πρότυπα θα προέρχονταν «είτε από βάσεις δεδομένων, από κάποια εφαρμογή ή από τις προδιαγραφές της κασέτας».

Κομβικό στοιχείο για τον Γέκλε είναι η στοχευμένη ρύθμιση των συστατικών με βάση ένα «σύστημα δομικών στοιχείων». Έτσι, μια τυπωμένη εναλλακτική κρέατος μπορεί να έχει πολύ υψηλότερη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες «από το συμβατικό κρέας, το οποίο εκ φύσεως δεν περιέχει φυτικές ίνες». Ρεαλιστικά, η χρήση τέτοιων συσκευών σε νοικοκυριά δεν αναμένεται πριν από πέντε έως δέκα χρόνια, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αλυσίδα προμήθειας για υλικά αναπλήρωσης. Για τον Γέκλε είναι επίσης σημαντικό οι πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται να υφίστανται όσο το δυνατόν λιγότερη επεξεργασία. Η ομάδα του συνεργάζεται, για παράδειγμα, με παράπλευρες ροές από τη βιομηχανία τροφίμων και τη γεωργία, δηλαδή με υπολείμματα που ούτως ή άλλως προκύπτουν στην συμβατική παραγωγή, και δημιουργεί από αυτά, με τη βοήθεια της τρισδιάστατης εκτύπωσης, νέα τρόφιμα.

Όσο λιγότερο χρειάζεται να υποβληθεί μια πρώτη ύλη σε προεπεξεργασία, τόσο λιγότερη ενέργεια απαιτείται, κάτι που, σύμφωνα με τον Γέκλε, ωφελεί τόσο το περιβάλλον όσο και το πορτοφόλι των καταναλωτών.

Εφαρμογές στην ιατρική και την περίθαλψη

Πιο προχωρημένη είναι η χρήση της τεχνολογίας εκεί όπου απαιτούνται μικρές, ακριβώς δοσολογημένες ποσότητες. Όπως ανέφερε ο Tagesspiegel, ομάδα στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αμβούργου-Έπεντορφ δοκιμάζει τυπωμένα μασώμενα δισκία με γεύση βατόμουρου σε σχήμα καρδιάς ή αστεριών, που σκοπό έχουν να διευκολύνουν τη λήψη φαρμάκων από παιδιά με καρκίνο κατά τη διάρκεια χημειοθεραπείας. Πολλά από αυτά δεν αντέχουν τη γεύση ή το μέγεθος των συμβατικών χαπιών, εξηγεί η ανώτερη ιατρός Μπέατε Βίνκλερ. Στο ίδιο νοσοκομείο διεξάγονται επίσης δοκιμές με χάπια που μπορούν να δοσολογηθούν εξατομικευμένα για ασθενείς με Πάρκινσον.

Υπάρχουν εφαρμογές και για ηλικιωμένους με προβλήματα μάσησης και κατάποσης. Η επιστήμονας διατροφής Ντοροτέε Φόλκερ από το Πανεπιστήμιο Φρίντριχ-Αλεξάντερ της Ερλάγγεν-Νυρεμβέργης εξέτασε αν μπορεί μια πολτοποιημένη τροφή να αποκτήσει εκ νέου οικεία μορφή μέσω τρισδιάστατης εκτύπωσης, για παράδειγμα ένα λουκάνικο που, παρά την πολτοποιημένη υφή, να μοιάζει με ψητό λουκάνικο. Οι ανατροφοδοτήσεις ήταν θετικές, ενώ οι συμμετέχοντες προσλάμβαναν περισσότερο ενέργεια και πρωτεΐνη από πριν, καθώς μπορούν να προστεθούν επιπλέον πρωτεΐνες και λίπος.

Κρέας από τρισδιάστατο εκτυπωτή: πολλοί καταναλωτές παραμένουν επιφυλακτικοί

Μια αντιπροσωπευτική έρευνα της Bitkom σε 1.004 άτομα ηλικίας από 16 ετών και άνω, που πραγματοποιήθηκε το 2025, δείχνει πόσο ανοιχτή είναι η κοινωνία στη Γερμανία απέναντι στο τυπωμένο φαγητό.

Σήμερα, το 24% δηλώνει ότι θα μπορούσε να φάει καλλιεργημένο κρέας από τρισδιάστατο εκτυπωτή, ενώ πριν από έξι χρόνια το ποσοστό ήταν 13%. Το καλλιεργημένο κρέας παράγεται από ζωικά κύτταρα σε βιοαντιδραστήρα και μέσω εκτυπωτή αποκτά δομή που θυμίζει κρέας. Η αποδοχή είναι μεγαλύτερη στους νεότερους: στις ηλικίες 16 έως 49 ετών φτάνει περίπου το ένα τρίτο, στους 50 έως 64 ετών το 18%, ενώ στους άνω των 65 ετών το 14%. Η Μαργκαρέτα Μάιερ από τη Bitkom σχολιάζει: «Η διαδικασία επιτρέπει στα προϊόντα να αποκτούν εμφάνιση και υφή που προσομοιάζουν το συμβατικό κρέας, αλλά με σημαντικά μικρότερο οικολογικό αποτύπωμα».

Η τιμή παραμένει εμπόδιο: μόλις το 7% θα ήταν διατεθειμένο να πληρώσει περισσότερο για κρέας από τρισδιάστατο εκτυπωτή σε σχέση με το συμβατικό, ενώ το 17% το θεωρεί γενικά προϊόν πολυτελείας. Η Μάιερ το αποδίδει στο υψηλό κόστος αγοράς και στα ειδικά συστατικά: «Γι’ αυτό δεν είναι ακόμη κατάλληλα για μαζική χρήση, αλλά αξιοποιούνται κυρίως στην εστίαση και στη βιομηχανία τροφίμων».

Πόσο προχωρημένη είναι ήδη η τεχνολογία;

Ο ερευνητής Μάριο Γέκλε υπογραμμίζει ότι το τρισδιάστατα τυπωμένο φαγητό δεν σκοπεύει να αντικαταστήσει την κλασική παραγωγή τροφίμων: «Δεν έχουμε το όραμα ότι στο μέλλον θα αντικαταστήσουμε με αυτό τη μισή παραγωγή τροφίμων. Αυτό είναι ουτοπία, και μάλιστα λανθασμένη ουτοπία».

Η τεχνολογία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, κατά τον ίδιο, για ανθρώπους που δεν έχουν χρόνο να μαγειρέψουν, καθώς και για ομάδες με ειδικές διατροφικές ανάγκες, όπως σε νοσοκομεία ή μονάδες φροντίδας: «Δημιουργούμε ουσιαστικά μια δυνατότητα να παράγονται τρόφιμα ακριβώς για αυτές τις μικρότερες, ειδικές ομάδες, τα οποία περιέχουν ακριβώς ό,τι χρειάζεται».

Ένα ακόμη πλεονέκτημα, σύμφωνα με τον Γέκλε, είναι η μείωση της σπατάλης τροφίμων, καθώς οι μερίδες μπορούν να προσαρμόζονται πιο ακριβώς στις ανάγκες. Ήδη κυκλοφορεί σε μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ μια φυτική εναλλακτική του σολομού από τρισδιάστατο εκτυπωτή. Ωστόσο, θα χρειαστεί ακόμη χρόνος μέχρι ο εκτυπωτής τροφίμων να γίνει διαδεδομένη οικιακή συσκευή. Όπως και στην τρισδιάστατη εκτύπωση κατοικιών, ισχύει το εξής: η τεχνολογία λειτουργεί ήδη για ορισμένα πεδία εφαρμογών, αλλά μέχρι να χρησιμοποιείται ευρέως στην καθημερινή ζωή απομένει μακρύς δρόμος.