Η απειλή του «σαρκοφάγου» βακτηρίου εξαπλώνεται στις ευρωπαϊκές παραλίες λόγω κλιματικής αλλαγής

Τώρα που το καλοκαίρι έχει πλέον ξεκινήσει επίσημα, εκατομμύρια τουρίστες περιμένουν με ανυπομονησία τις διακοπές για να κατέβουν, σε πολλές περιπτώσεις, στην ακτή και να απολαύσουν την παραλία. Ωστόσο, φέτος μια βαριά σκιά πλανάται πάνω από τον τουριστικό τομέα λόγω της έξαρσης βακτηρίων στη θάλασσα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα τελευταία χρόνια, σε διάφορα σημεία των ευρωπαϊκών ακτών έχουν καταγραφεί επεισόδια ρύπανσης και υγειονομικές προειδοποιήσεις που ανάγκασαν τις αρχές να περιορίσουν την πρόσβαση στη θάλασσα, σε ένα περιβάλλον ολοένα και υψηλότερων θερμοκρασιών του νερού και αυξανόμενης τουριστικής πίεσης.

«Η Μεσόγειος μας δείχνει τι σημαίνει ένας θερμότερος κόσμος», σημειώνει ο αναλυτής Έργων, Δράσης για το Κλίμα και Ενεργειακής Ανθεκτικότητας της Ένωσης για τη Μεσόγειο Hatim Aznague σε δηλώσεις του στο "Euronews". «Οι χώρες που μοιράζονται αυτή τη θάλασσα μπορούν ακόμη να επιλέξουν να μοιραστούν και μια λύση».

Η απειλή της «σαρκοφάγας» βακτηρίας

Η ανησυχία εστιάζει κυρίως στο βακτήριο Vibrio, μια οικογένεια φυσικών μικροοργανισμών που απαντώνται στα ζεστά και υφάλμυρα παράκτια νερά. Σύμφωνα με όσα αναφέρει (πηγή στα Ισπανικά) η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), «το Vibrio είναι ένα υδρόβιο βακτήριο που μπορεί να βρεθεί στα θαλασσινά» και ορισμένα στελέχη του μπορούν να προκαλέσουν από γαστρεντερίτιδα μέχρι σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες λοιμώξεις.

Στις σημαντικότερες για την Ευρώπη μορφές περιλαμβάνονται το Vibrio vulnificus, το Vibrio parahaemolyticus και ορισμένες παραλλαγές του Vibrio cholerae. Η EFSA προειδοποιεί ότι αυτά τα βακτήρια μπορούν να προκαλέσουν λοιμώξεις μέσω κατανάλωσης ωμών θαλασσινών ή επαφής με ανοικτές πληγές στο νερό.

Η πλειονότητα των στελεχών είναι ακίνδυνη, όμως κάποια, όπως το Vibrio vulnificus, το οποίο τα μέσα ενημέρωσης έχουν βαφτίσει «η σαρκοφάγα βακτηρία», μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να προκαλέσει σοβαρές, ακόμη και θανατηφόρες λοιμώξεις, ιδίως σε άτομα με ανοικτές πληγές ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

«Το Vibrio είναι στενός συγγενής του βακτηρίου που προκαλεί τη χολέρα, αν και οι δύο αυτοί μικροοργανισμοί προκαλούν πολύ διαφορετικές ασθένειες», εξηγεί (πηγή στα Ισπανικά) ο οργανισμός Gavi. «Σε σοβαρές περιπτώσεις, η λοίμωξη μπορεί να οδηγήσει σε νεκρωτική περιτονίτιδα (fascitis necrosante), κατά την οποία οι ιστοί γύρω από την πληγή αποσυντίθενται γρήγορα. Το βακτήριο μπορεί επίσης να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας σηψαιμία, και σε ορισμένες περιπτώσεις οι ασθενείς χρειάζονται ακρωτηριασμό του προσβεβλημένου άκρου».

Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) έχει προειδοποιήσει (πηγή στα Ισπανικά) για έναν «αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων από το Vibrio σε όλη τη θερινή περίοδο», ιδίως κατά τη διάρκεια καυσώνων, όπως αυτός που αναμένεται στην Ευρώπη τον Ιούνιο, και σε ρηχά παράκτια νερά. Ο κίνδυνος δεν είναι μόνο για τη δημόσια υγεία, αλλά και για το περιβάλλον: αυτά τα βακτήρια ευδοκιμούν σε συνθήκες όπου διαταράσσεται η φυσική ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Η Μεσόγειος, ένα «προανάκρουσμα» της κλιματικής αλλαγής

Οι έρευνες επιβεβαιώνουν ότι η θερμοκρασία και η αλατότητα είναι οι δύο βασικοί παράγοντες που ενισχύουν την ανάπτυξη του Vibrio. Η υψηλότερη φυσική αλατότητα της Μεσογείου είχε ιστορικά περιορίσει την εξάπλωση της Vibrio vulnificus, του στελέχους που συνδέεται περισσότερο με σοβαρές λοιμώξεις, με τις ακτές της Βαλτικής και της Βόρειας Θάλασσας να αποτελούν τις περιοχές με τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τα πιο επικίνδυνα περιστατικά.

Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή είναι ιδιαίτερα ορατή στη Μεσόγειο, την οποία οι επιστήμονες θεωρούν μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές του πλανήτη στην υπερθέρμανση. Η τάση αύξησης της θερμοκρασίας της Μεσογείου έχει άμεσες συνέπειες για τον βακτηριακό κίνδυνο στα παράκτια νερά.

Ο Aznague, ειδικός στην κλιματική και ενεργειακή πολιτική, προειδοποιεί ότι το φαινόμενο δεν είναι μεμονωμένο, αλλά δομικό. «Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι η Μεσόγειος δεν είναι θύμα της κλιματικής αλλαγής, αλλά προάγγελος αυτής. Είναι μία από τις θάλασσες που θερμαίνονται ταχύτερα στον πλανήτη».

Ο αναλυτής τονίζει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού, σε συνδυασμό με τη ρύπανση και τη χαμηλότερη αλατότητα σε παράκτιες περιοχές, δημιουργεί το ιδανικό περιβάλλον για την εξάπλωση παθογόνων. «Το θερμότερο νερό, ιδιαίτερα όπου είναι λιγότερο αλμυρό, στα εκβολικά συστήματα των ποταμών και στις λιμνοθάλασσες που απομονώνονται, γίνεται πιο φιλικό προς τα παθογόνα βακτήρια».

Πρόσφατες εκθέσεις, όπως αυτή της EFSA, προειδοποιούν ότι «αναμένεται η παρουσία του Vibrio στα θαλασσινά να αυξηθεί τόσο παγκοσμίως όσο και στην Ευρώπη λόγω της κλιματικής αλλαγής», ιδίως σε νερά χαμηλής αλατότητας ή σε εκβολές ποταμών. Η Μεσόγειος, με την έντονη τουριστική πίεση και τη ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας της, αναδεικνύεται σε βασικό πεδίο αυτής της βιολογικής μεταβολής.

Μια οικονομική επίπτωση που πλήττει άμεσα τον τουρισμό

Πέρα από τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, η εξάπλωση του Vibrio έχει άμεσες οικονομικές συνέπειες. Ο ίδιος ο Aznague το συνοψίζει με χαρακτηριστικό τρόπο: «Στις ακτές μας, το παράκτιο μέτωπο δεν είναι μέρος της οικονομίας, είναι η ίδια η οικονομία».

Το κλείσιμο παραλιών ή η έκδοση υγειονομικών προειδοποιήσεων στην καρδιά της τουριστικής περιόδου πλήττει άμεσα έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς κινητήρες της Ευρώπης: τον τουρισμό θάλασσας και παραλίας. «Μια κλειστή παραλία αντιπροσωπεύει ένα κλιματικό πλήγμα με λογαριασμό που το συνοδεύει», σημειώνει ο αναλυτής, προειδοποιώντας παράλληλα και για το κόστος «μιας φήμης που χρειάζεται χρόνια για να αποκατασταθεί».

Η Μεσόγειος είναι η πιο επισκεπτόμενη τουριστική περιοχή του κόσμου, γεγονός που μεγεθύνει τις συνέπειες κάθε προσωρινού κλεισίματος. Ξενοδοχεία, εστιατόρια και τοπικές οικονομίες εξαρτώνται άμεσα από τη σταθερότητα του παράκτιου μετώπου, το οποίο απειλείται πλέον από ολοένα συχνότερα βιολογικά φαινόμενα.

Σύμφωνα με την EFSA, η άνοδος της θερμοκρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα πολλαπλασιάζουν τις ζώνες κινδύνου, ενώ η αντοχή στα αντιμικροβιακά που έχει εντοπιστεί σε ορισμένα στελέχη προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο ανησυχίας για τη δημόσια υγεία.

Ένας κίνδυνος του παρόντος, όχι του μέλλοντος

Για την Ένωση για τη Μεσόγειο (πηγή στα Ισπανικά), το πρόβλημα δεν ανήκει πλέον στο κλιματικό μέλλον, αλλά στο παρόν. Αυτή η θάλασσα λειτουργεί ως παγκόσμιο θερμόμετρο για όσα μπορεί να συμβούν σε άλλες περιοχές τις επόμενες δεκαετίες. Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι όσο η Μεσόγειος θερμαίνεται και αλλάζουν τα πρότυπα αλατότητας, η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί.

Η λύση, επιμένει ο Aznague, βρίσκεται στην ενίσχυση της συνεργασίας και στην υιοθέτηση συντονισμένων δράσεων, και υπογραμμίζει: «Δεν είναι αποδεκτό να κάνουμε εκπτώσεις στην υγεία μας ή στο κλίμα».

Σε αυτό το πλαίσιο, το βακτήριο Vibrio δεν αποτελεί μόνο μια αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία, αλλά και ένδειξη ενός θαλάσσιου οικοσυστήματος που υφίσταται μια καταιγιστική μεταμόρφωση. Ή, όπως συνοψίζει ο Aznague στη διάρκεια της συνέντευξης: «Τα βακτήρια δεν είναι η είδηση, είναι οι αγγελιοφόροι· η είδηση είναι μια θάλασσα που έχει αποσταθεροποιηθεί από τη ζέστη και τη ρύπανση».