Πάνω από 100 νεκροί σε 2 χρόνια από ξεσπάσματα των «σαρκοφάγων βακτηρίων»

Το να το αποκαλούμε «σαρκοφάγο βακτήριο» είναι τεχνικά ανακριβές, αλλά το προσωνύμιο περιγράφει εύστοχα το τι κάνει: καταστρέφει τον ιστό με τέτοια ταχύτητα που καθιστά αναγκαίους τους ακρωτηριασμούς άκρων μέσα σε λίγες ώρες.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο λαϊκός αυτός όρος συμπεριλαμβάνει στην πραγματικότητα αρκετά είδη βακτηρίων ικανών να προκαλέσουν νεκρωτική περιτονίτιδα, δηλαδή προοδευτικό θάνατο του μυϊκού και του δερματικού ιστού. Τα δύο που παρακολουθούνται πιο στενά σήμερα είναι το Vibrio vulnificus, θαλάσσιας προέλευσης, και ο Streptococcus pyogenes της ομάδας A, που μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Το Vibrio ζει σε ζεστά, υφάλμυρα νερά, εκεί όπου τα ποτάμια εκβάλλουν στη θάλασσα, και φτάνει στον άνθρωπο με δύο τρόπους: μέσω επαφής ανοιχτής πληγής με μολυσμένο νερό ή μέσω κατανάλωσης ωμών θαλασσινών, ιδίως στρειδιών.

Σε υγιή άτομα, η λοίμωξη συνήθως περιορίζεται σε γαστρεντερικά συμπτώματα. Το πρόβλημα εμφανίζεται σε πιο ευάλωτα προφίλ: ασθενείς με ηπατικές παθήσεις, ανοσοκατεσταλμένοι, διαβητικοί ή ηλικιωμένοι. Σε αυτούς, το βακτήριο μπορεί να προκαλέσει σήψη και νέκρωση μέσα σε λίγες ώρες. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), ένας στους πέντε ασθενείς με σοβαρή λοίμωξη πεθαίνει μέσα σε λίγες ημέρες.

Ο Streptococcus pyogenes έχει διαφορετική βιολογία. Μεταδίδεται αερογενώς ή μέσω πληγών στο δέρμα, όχι από το θαλασσινό νερό. Στην πιο επικίνδυνη μορφή του προκαλεί το στρεπτοκοκκικό σύνδρομο τοξικού shock (STSS), με μια θνητότητα που κυμαίνεται γύρω στο 30%.

Παρότι είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες και ανταποκρίνεται καλά σε αντιβιοτικά όπως η πενικιλίνη ή η αμοξικιλλίνη, ο αριθμός των σοβαρών περιστατικών έχει αυξηθεί εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια. Τα δύο βακτήρια μοιράζονται το ίδιο παρατσούκλι, αλλά οι οδοί μετάδοσης και τα προφίλ κινδύνου τους διαφέρουν.

Οι πιο πρόσφατες εξάρσεις: από τη Φλόριντα έως την Ιαπωνία, περνώντας από τη Μεσόγειο

Το πρόσφατο ιστορικό του Vibrio vulnificus στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι το καλύτερα τεκμηριωμένο στον κόσμο. Από το 1988, η χώρα έχει καταγράψει πάνω από 2.600 λοιμώξεις με περισσότερους από 700 θανάτους που συνδέονται με αυτό το βακτήριο.

Τα κρούσματα συγκεντρώνονται στις νότιες ακτές, κυρίως στη Φλόριντα και τη Λουιζιάνα, όπου οι κλιματικές συνθήκες είναι ιδανικές για τον πολλαπλασιασμό του. Το 2024, το πέρασμα του τυφώνα Helene τον Σεπτέμβριο προκάλεσε παράκτιες πλημμύρες που εκτόξευσαν τις μολύνσεις: η Φλόριντα ανέφερε 82 κρούσματα και 19 θανάτους, αριθμούς ρεκόρ σύμφωνα με τις πολιτειακές αρχές. Συνολικά, οι θάνατοι που συνδέθηκαν εκείνη τη χρονιά με το Vibrio στη Φλόριντα έφτασαν τους 89, σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας της πολιτείας.

Το 2025 δεν ήταν καλύτερο. Έως τον Αύγουστο, η Φλόριντα είχε καταγράψει 13 κρούσματα και 4 θανάτους, ενώ η Λουιζιάνα, όπου ο ιστορικός μέσος όρος σπάνια ξεπερνούσε τον έναν θάνατο τον χρόνο, ανέφερε 17 νοσηλευόμενα κρούσματα και ακόμη 4 θανάτους, αύξηση κατά 400% σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Το πιο πρόσφατο περιστατικό σημειώθηκε στις 21 Ιουλίου 2025, όταν ένας 77χρονος άνδρας πέθανε στο Μπέι Σεντ Λούις, στο Μισισίπι, αφού μολύνθηκε από μια γρατσουνιά στο πόδι ενώ δούλευε με ρυμουλκούμενο σκάφος. Συνολικά, οκτώ άνθρωποι πέθαναν από αυτό το βακτήριο στις ΗΠΑ μόνο στους πρώτους μήνες εκείνης της χρονιάς.

Στην Ασία, η εστία ανησυχίας ήταν διαφορετική. Στην Ιαπωνία, τα κρούσματα του συνδρόμου στρεπτοκοκκικού τοξικού shock που προκαλείται από τον Streptococcus pyogenes έφτασαν τα 941 το 2023, αριθμός ρεκόρ μέχρι τότε. Το 2024, ο αριθμός αυτός ξεπεράστηκε μέσα σε μόλις έξι μήνες: το Εθνικό Ινστιτούτο Λοιμωδών Νοσημάτων της Ιαπωνίας επιβεβαίωσε 977 λοιμώξεις πριν καν φτάσει στο μέσον του έτους, με 77 καταγεγραμμένους θανάτους. Η χώρα κατέγραφε από το 1992 μεταξύ 100 και 200 κρουσμάτων ετησίως από αυτή την ασθένεια, γεγονός που καθιστά τα πρόσφατα στοιχεία ιδιαίτερα εντυπωσιακά.

Η Ευρώπη, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει το πρόβλημα στο θαλάσσιο μέτωπο. Την περίοδο 2014-2017, ο μέσος ετήσιος αριθμός κρουσμάτων λοίμωξης από Vibrio στην ήπειρο ήταν 126. Το 2018, ένα εξαιρετικά θερμό καλοκαίρι τον τριπλασίασε στα 445 κρούσματα, κατανεμημένα κυρίως στις χώρες της Βαλτικής: Νορβηγία, Σουηδία, Δανία, Φινλανδία, Πολωνία και Εσθονία.

Τον Ιούνιο του 2026, με την έναρξη του καλοκαιριού, άρχισε μια περίοδος την οποία το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) ήδη χαρακτήριζε υψηλού κινδύνου. Η Ισπανία δεν ξεκινά από το μηδέν: η Γαλικία κατέγραψε τρεις σημαντικές εξάρσεις ειδών του γένους Vibrio τις τελευταίες δύο δεκαετίες (64 προσβληθέντες το 1999, 80 το 2004 και σχεδόν 100 το 2012), όλες συνδεδεμένες με την κατανάλωση τοπικών θαλασσινών.

Μια απειλή που μεγαλώνει όσο ανεβαίνει το θερμόμετρο

Το πιο κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι έχουν πεθάνει, αλλά γιατί οι αριθμοί συνεχίζουν να αυξάνονται. Η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη θερμοκρασία του νερού. Τα βακτήρια του γένους Vibrio ευδοκιμούν μεταξύ 20ºC και 35ºC σε νερά με μέτρια αλατότητα.

Αυτές οι συνθήκες, που παλαιότερα περιορίζονταν στις τροπικές και υποτροπικές ακτές, επεκτείνονται κάθε καλοκαίρι σε γεωγραφικά πλάτη που πριν από τριάντα χρόνια ήταν υπερβολικά ψυχρά για αυτόν τον μικροοργανισμό. Ο Jan Carlo Semenza, επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ουμέα στη Σουηδία, έχει τεκμηριώσει αυτή την άμεση συσχέτιση: όσο υψηλότερη είναι η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας, τόσο περισσότερα είναι τα κρούσματα λοίμωξης.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος υπολογίζει ότι η επιφανειακή θερμοκρασία της θάλασσας στην Ευρώπη έχει αυξηθεί με ρυθμό από τέσσερις έως επτά φορές ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο των ωκεανών. Η Μεσόγειος, που θεωρείται από την επιστημονική κοινότητα μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές στην κλιματική υπερθέρμανση, είναι ιδιαίτερα πρόσφορη. Και όχι μόνο λόγω της θερμοκρασίας: η μείωση του όγκου των υδάτινων σωμάτων εξαιτίας της ζέστης αυξάνει τη βακτηριακή πυκνότητα στο νερό που απομένει, ενισχύοντας τον κίνδυνο έκθεσης.

Τον Ιούλιο του 2024, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε μια εκτενή αξιολόγηση του κινδύνου που συνεπάγονται αυτά τα βακτήρια και ήταν σαφής: προβλέπεται ότι η παρουσία τους στα θαλασσινά θα αυξηθεί, τόσο στην Ευρώπη όσο και στον υπόλοιπο κόσμο, ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής.

Η πρόβλεψη αυτή περιλαμβάνει και τη γεωγραφική επέκταση του βακτηρίου σε παράκτιες ζώνες όπου σήμερα σχεδόν δεν ανιχνεύεται. Το ECDC, από την πλευρά του, έχει αναπτύξει ένα σύστημα επιτήρησης βασισμένο σε δορυφορικά δεδομένα θερμοκρασίας και αλατότητας της θάλασσας, το οποίο παράγει σε πραγματικό χρόνο χάρτες κινδύνου για την υποστήριξη των εθνικών προειδοποιήσεων.

Η επίπτωση δεν είναι μόνο υγειονομική. Ο Hatim Aznague, αναλυτής Κλιματικής Δράσης και Ενεργειακής Ανθεκτικότητας στην Ένωση για τη Μεσόγειο, το συνοψίζει εύστοχα: «Τα βακτήρια δεν είναι η ιστορία· είναι οι αγγελιαφόροι. Η ιστορία είναι μια θάλασσα απορρυθμισμένη από τη ζέστη και τη ρύπανση». Μια παραλία κλειστή στην υψηλή σεζόν σημαίνει άμεσες οικονομικές απώλειες για ξενοδοχεία, εστιατόρια και τουριστικούς φορείς.

Η Μεσόγειος είναι η πιο δημοφιλής τουριστική περιοχή διακοπών στον κόσμο, γεγονός που πολλαπλασιάζει τον αντίκτυπο κάθε υγειονομικής προειδοποίησης. Οι λοιμώξεις από Vibrio έχουν αυξηθεί παγκοσμίως πάνω από 84% από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, σύμφωνα με συγκεντρωτικά στοιχεία. Αν η τάση δεν αναστραφεί, αυτό που σήμερα αποτελεί έναν εποχικό και σποραδικό κίνδυνο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε δομικό πρόβλημα δημόσιας υγείας πριν από το 2050.