Λύκοι στην Ιταλία: ο πληθυσμός ξεπερνά τα 3.500 ζώα, οι ειδικοί μιλούν για αύξηση και εξηγούν τι χρειάζεται για να συνυπάρξουν κτηνοτρόφοι, κάτοικοι και λύκοι
Από τις επιθέσεις στην Απουλία έως τις εμφανίσεις λύκων στην Εμίλια-Ρομάνια, την Ούμπρια και το Λάτιο, το καλοκαίρι του 2026 χαρακτηρίστηκε από ένα κλίμα ανησυχίας γύρω από τους λύκους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στην Ιταλία ζουν σήμερα περίπου 3.500 λύκοι, σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας εθνικής παρακολούθησης που πραγματοποιήθηκε από το Ispra (πηγή στα Ιταλικά), το Ανώτατο Ινστιτούτο Προστασίας και Έρευνας για το Περιβάλλον, το 2022. Μέχρι σήμερα, ο πληθυσμός έχει αυξηθεί κατά περίπου 150 άτομα, κυρίως στην αλπική ζώνη.
Ωστόσο, τη συζήτηση για τον λύκο δεν την αναζωπυρώνουν μόνο ο αυξανόμενος αριθμός ζώων ή οι παρατηρήσεις κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Τον Μάρτιο του 2026 η Ιταλία ενσωμάτωσε στη νομοθεσία της τη νέα οδηγία της ΕΕ του 2025 για το καθεστώς προστασίας του λύκου, η οποία τροποποιεί τον προηγούμενο κανόνα του 1992. Έτσι, το ζώο πέρασε από «είδος αυστηρά προστατευόμενο» σε «προστατευόμενο είδος», εξέλιξη που γεννά ερωτήματα στους ειδικούς για την πραγματική χρησιμότητα αυτού του υποβιβασμού.
Υπάρχουν υπερβολικά πολλοί λύκοι στην Ιταλία; Πόσο πραγματικός είναι ο κίνδυνος για τον πληθυσμό των πόλεων και πώς πρέπει να συμπεριφέρονται οι πολίτες; Η Euronews ζήτησε την άποψη ειδικών του κλάδου για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, καταρρίπτοντας μύθους και υπερβολές.
Πρέπει να φοβόμαστε τον λύκο;
«Οι επιθέσεις από λύκους παραμένουν ένα εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο, επομένως δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος για τους ανθρώπους. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια αύξηση αυτών των περιστατικών, τα οποία παρακολουθούμε με μεγάλη προσοχή», δηλώνει στην Euronews ο Πιέρο Τζενοβέζι, επικεφαλής της Υπηρεσίας Συντονισμού Άγριας Πανίδας του Ispra.
Το ινστιτούτο ήταν ο πρώτος φορέας που πραγματοποίησε εθνική καταγραφή της αφθονίας και της κατανομής των λύκων στην Ιταλία με αυστηρά επιστημονικές μεθόδους· στο παρελθόν τα ζώα καταμετρούνταν σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο, με βάση παρατηρήσεις και εκτιμήσεις, χωρίς όμως ενιαία μεθοδολογία.
Η μελέτη του Ispra πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2018-2022 και βασίστηκε σε ενιαίο πρωτόκολλο δειγματοληψίας και ανάλυσης δεδομένων σε όλη την επικράτεια, καθώς και στους πιο εξελιγμένους στατιστικούς μεθόδους που είναι σήμερα διαθέσιμοι. Ο αριθμός των 3.500 ζώων αποτελεί συνεπώς μια ακριβή εκτίμηση του πραγματικού πληθυσμού των λύκων στη χώρα· δεν πρόκειται για κατώτατο όριο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί.
«Οι αριθμοί λένε μόνο μέρος της ιστορίας: οι λύκοι είναι εδαφικά ζώα που ζουν σε αγέλες και στο έδαφός τους δεν ανέχονται άλλους λύκους. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση του πληθυσμού δεν είναι εκρηκτική, αλλά ότι το είδος τείνει να αποικίζει κάθε περιοχή που μένει ελεύθερη», εξηγεί ο Τζενοβέζι, τονίζοντας ότι ο λύκος πέρασε από το να είναι σχεδόν εξαφανισμένο είδος πριν από 50 χρόνια στο να είναι σήμερα παρών παντού, από τις παραλίες της Ρώμης και της Απουλίας μέχρι την κοιλάδα του Πάδου.
Η μεγάλη προσαρμοστικότητα του είδους εξηγεί γιατί οι εμφανίσεις κοντά στις πόλεις δεν θεωρούνται πια τόσο σπάνιες.
Τα περιστατικά επιθέσεων λύκων εναντίον ανθρώπων ήταν 19 την περίοδο 2017-2024, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ispra, που συγκεντρώθηκαν χάρη στη συνεργασία με το Life Wild Wolf, (πηγή στα Ιταλικά) ένα έργο συγχρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο στηρίζει τις αρχές στην πρόληψη και διαχείριση των αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-λύκου.
Ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αφορά τον αριθμό των λύκων που ενεπλάκησαν σε αυτές τις επιθέσεις: μόλις 7 ζώα ήταν υπεύθυνα για όλα τα περιστατικά και μια μόνο θηλυκή λύκαινα προκάλεσε τα 11 από αυτά. Με βάση τα δεδομένα, μπορεί να ειπωθεί ότι πρόκειται για εξαιρέσεις και ότι οι συγκεκριμένοι λύκοι ανέπτυξαν ανώμαλη συμπεριφορά, όπως επιβεβαιώνουν οι ειδικοί και οι μελέτες που εξετάζουν αυτό το είδος εδώ και δεκαετίες.
Τι είναι η «συμπεριφορά εξοικείωσης»
«Στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται να φοβόμαστε τον λύκο· πρόκειται για είδος που παραμένει δυσπρόσιτο· είναι ένα ντροπαλό, νυχτόβιο ζώο που τείνει να αποφεύγει την επαφή με τον άνθρωπο», σχολιάζει ο Μάρκο Αντονέλι, ζωολόγος και υπεύθυνος για τα μεγάλα σαρκοφάγα του WWF Ιταλίας.
Το Ispra έχει καταρτίσει ειδικό πρωτόκολλο για τη διαχείριση αστικών και εξοικειωμένων λύκων, ταξινομώντας τις συμπεριφορές τους ανάλογα με το επίπεδο επικινδυνότητας· ενώ οι απλές εμφανίσεις κοντά σε κατοικίες υπήρχαν πάντοτε και δεν συνεπάγονται κανέναν κίνδυνο, οι μόνιμες εγκαταστάσεις κοντά στον άνθρωπο συνεπάγονται υψηλότερο επίπεδο κινδύνου, μέχρι και ολοένα πιο ανησυχητικές συμπεριφορές, όπως η θήρευση κατοικίδιων ζώων και, τελικά, επιθετικές αντιδράσεις απέναντι στον άνθρωπο.
«Οι λόγοι για τους οποίους αναπτύσσονται αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να είναι πολλοί: ορισμένες ανθρώπινες πρακτικές δημιουργούν στους λύκους μια εξοικείωση και εμπιστοσύνη προς τους ανθρώπους», εξηγεί ο Αντονέλι, προσθέτοντας ωστόσο ότι σε ορισμένες περιπτώσεις πρόκειται για ατομικές τάσεις κάποιων ζώων που αναπτύσσουν συμπεριφορές διαφορετικές από τον κανόνα.
Ο υποβιβασμός του καθεστώτος προστασίας και η νομοθεσία στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Η μεγάλη εξέλιξη του 2026 είναι το λεγόμενο «downlisting», δηλαδή η μετάβαση από την κατηγορία «είδος αυστηρά προστατευόμενο» σε «προστατευόμενο είδος». Η διαφορά είναι μία μόνο λέξη, αλλά θα χρειαστεί χρόνος για να φανεί τι θα αλλάξει στην πράξη.
Τον Μάρτιο η Ιταλία ενέκρινε την ενσωμάτωση της οδηγίας της ΕΕ του 2025 και θα πρέπει να προσαρμόσει το προηγούμενο πλαίσιο έως τον Ιανουάριο του 2027. Η απόφαση προκαλεί κύμα αλλαγών σε εθνικό επίπεδο: η Γερμανία, για παράδειγμα, έχει ήδη ενσωματώσει τη νέα οδηγία και ετοιμάζεται να τροποποιήσει τον εθνικό νόμο για το κυνήγι.
«Ήταν μια πολιτική επιλογή, που προωθήθηκε από την πρόεδρο φον ντερ Λάιεν. Δεν ήταν αναγκαία· θα μπορούσε κανείς να θανατώνει λύκους και πριν, κατ’ εξαίρεση, όπως προέβλεπε ήδη η νομοθεσία», δηλώνει ο Λουίτζι Μποϊτάνι, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου La Sapienza της Ρώμης και ένας από τους κορυφαίους ειδικούς για τον λύκο διεθνώς.
Η άποψή του στηρίζεται και σε ορισμένα στοιχεία: στην Ιταλία έχουν υπάρξει περιπτώσεις εγκεκριμένων θανατώσεων κατ’ εξαίρεση του ισχύοντος πλαισίου και υπάρχουν χώρες όπου αυτό γινόταν συστηματικά, όπως η Γαλλία, που θανάτωνε 250 λύκους κάθε χρόνο.
Σύμφωνα με τον Πιέρο Τζενοβέζι, αντίθετα, στο ιταλικό σύστημα ο υποβιβασμός συνεπάγεται τεχνικές αλλαγές, καθώς απλοποιεί τις γραφειοκρατικές διαδικασίες.
«Ενώ προηγουμένως απαιτούνταν άδεια από το υπουργείο Περιβάλλοντος, η οποία χορηγούνταν βάσει τεχνικής γνωμοδότησης του Ispra, τώρα οι περιφέρειες αποφασίζουν αυτόνομα, πάντα με βάση μια τεχνική γνωμοδότηση», αναφέρει ο Τζενοβέζι.
Το ισχύον σύστημα αναμένεται έτσι να είναι πολύ πιο ευέλικτο, χωρίς όμως να λύνει το πραγματικό πρόβλημα που δημιουργεί ο αυξανόμενος αριθμός λύκων στην Ευρώπη.
«Ο υποβιβασμός ήταν ουσιαστικά μια πολιτική επιλογή, αποτέλεσμα πιέσεων από πολύ ισχυρά αγροτικά λόμπι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με στόχο να αντιμετωπιστεί το διαχρονικό ζήτημα της σύγκρουσης ανάμεσα στον λύκο και την κτηνοτροφία», δηλώνει στην Euronews ο Μάρκο Αντονέλι.
Η δύσκολη συνύπαρξη λύκων και κτηνοτρόφων
Η ζωοτεχνία είναι η επιστήμη της εκτροφής ζώων. Και οι κτηνοτρόφοι βρίσκονται διαχρονικά στην πρώτη γραμμή, καταγγέλλοντας τις ζημιές που προκαλούν οι λύκοι στον κλάδο τους και τους κινδύνους που διατρέχουν τα εκτρεφόμενα ζώα.
«Εκτιμάται ότι την τελευταία δεκαετία ο λύκος ευθύνεται για την απώλεια μέσω θήρευσης του 0,6% των ζώων εκτροφής στην Ευρώπη και τα στοιχεία για την Ιταλία είναι παρόμοια», αναφέρει ο Αντονέλι, σημειώνοντας ωστόσο ότι το φαινόμενο δεν πρέπει να υποτιμάται και ότι αντιθέτως χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με κατάλληλες στρατηγικές πρόληψης.
Μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές είναι η χρήση των λεγόμενων σκύλων φύλαξης κοπαδιών, επιλεγμένων φυλών ποιμενικών που φροντίζουν και προστατεύουν τα κοπάδια. Στην Ιταλία απαντά μία από τις καλύτερες φυλές για αυτό το έργο: ο ποιμενικός Μάρεμα-Αμπρούτσο.
Άλλες πιο σύγχρονες στρατηγικές είναι οι ηλεκτροφόρες και υπόγειες περιφράξεις ή τα υπερυψωμένα νυχτερινά καταλύματα, που προστατεύουν αποτελεσματικά τα ζώα. Οι στοχευμένες θανατώσεις μπορεί να είναι λύση για τη διαχείριση ατόμων που αναπτύσσουν ανώμαλες συμπεριφορές, αλλά ο συνδυασμός μέτρων προστασίας μπορεί να διασφαλίσει τη συνύπαρξη λύκου και κτηνοτρόφων στην καθημερινή ζωή.
«Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι στρατηγικές πρόληψης είναι πολύ πιο αποτελεσματικές από οποιαδήποτε στρατηγική θανατώσεων. Η λύση υπάρχει, αλλά δεν είναι τόσο απλή όσο παρουσιάζεται από πολλούς, γι’ αυτό και απαιτείται η ενεργός συμμετοχή των αρχών», καταλήγει ο Αντονέλι.
Πέρα από την πόλωση: «η συνύπαρξη είναι συμβιβασμός»
Ρόλο έχει και ο αστικός πληθυσμός, που πρέπει να γνωρίζει ποια προληπτικά μέτρα να υιοθετεί. Πρώτα απ’ όλα είναι κρίσιμης σημασίας η ορθή διαχείριση των απορριμμάτων, τα οποία αποτελούν ισχυρό πόλο έλξης για όλη την άγρια πανίδα.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι η διαχείριση των κατοικίδιων ζώων: στις περιοχές όπου οι εμφανίσεις λύκων είναι συχνές, οι ειδικοί συνιστούν να μην αφήνονται τα ζώα χωρίς επίβλεψη και, κυρίως, να μην αφήνεται τροφή στον δρόμο που θα μπορούσε να προσελκύσει λύκους.
«Η πιο έντονη αλλαγή που βλέπουμε σήμερα είναι η πόλωση της κοινής γνώμης απέναντι στον λύκο: έχουν αυξηθεί σημαντικά όσοι θέλουν να τον προστατεύσουν, αλλά και όσοι θέλουν να τον θανατώσουν», σημειώνει ο Λουίτζι Μποϊτάνι.
«Η μεσαία οδός παραμένει πολύ αδύναμη, κι όμως αυτή πρέπει να επιδιώξουμε: η συνύπαρξη σημαίνει συμβιβασμό», καταλήγει ο καθηγητής. Η γνώση του είδους πέρα από απόψεις και θρύλους παραμένει ανεπαρκής, όμως η καλλιέργειά της αποτελεί τη μόνη μακροπρόθεσμη λύση.