Η ΕΕ θα μετεγκαταστήσει μετανάστες από Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα το 2027, ενώ η Ουγγαρία δεν στηρίζει την πρωτοβουλία του Ταμείου Αλληλεγγύης
«Υπό μεταναστευτική πίεση» θεωρούνται η Ελλάδα και η Κύπρος, μαζί με Ιταλία και Ισπανία, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με έκθεση που παρουσιάστηκε την Παρασκευή και καθορίζει το πλαίσιο για τη μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο σε ολόκληρη την ΕΕ το 2027.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Συγκεκριμένα η έκθεση της Κομισιόν αναφέρει μεταξύ άλλων πως «Η Ελλάδα και η Κύπρος δέχονται μεταναστευτική πίεση λόγω του δυσανάλογου επιπέδου αφίξεων κατά το τελευταίο έτος. Η Ιταλία δέχεται επίσης μεταναστευτική πίεση, εξαιτίας του δυσανάλογου αριθμού αφίξεων που προκύπτουν από επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα. Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της συνολικής κατάστασης στον τομέα της μετανάστευσης, και ειδικότερα του περιστατικού στη Θέουτα, και η Ισπανία δέχεται μεταναστευτική πίεση. Ως εκ τούτου, τα τέσσερα αυτά κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης στη «δεξαμενή αλληλεγγύης» (Solidarity Pool), υπό την προϋπόθεση ότι εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι κανόνες περί ευθύνης. Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι, μολονότι η Ιταλία έχει σημειώσει πρόοδο στην εφαρμογή των κανόνων περί ευθύνης, απαιτείται περαιτέρω πρόοδος, η οποία θα παρακολουθείται στενά»
Η αξιολόγηση αυτή σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας ανακατανομής των αιτούντων άσυλο σε ολόκληρη την ένωση, κάτι που αναμένεται να αποδειχθεί αμφιλεγόμενο μετά το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ πρόσφατα συγκρούστηκαν για τη μετανάστευση, με ορισμένες χώρες να εμφανίζονται απρόθυμες να συμμετάσχουν.
Η Επιτροπή ανέφερε ότι έλαβε υπόψη την άφιξη περισσότερων από 80.000 παράτυπων μεταναστών στη Θέουτα στα τέλη Ιουλίου, αν και η έκθεση καλύπτει επίσημα την περίοδο από τον Ιούλιο 2025 έως τον Ιούνιο 2026.
Μέσα σε μόλις δύο ημέρες, στον ισπανικό θύλακα εισήλθαν περισσότεροι μετανάστες από όσους καταγράφηκαν να διασχίζουν παράτυπα όλα τα σύνορα της ΕΕ στο πρώτο εξάμηνο του 2026.
Ωστόσο, η μαζική αυτή άφιξη δεν αναμένεται να οδηγήσει σε ανάλογη αύξηση του αριθμού των αιτούντων άσυλο που θα μετεγκατασταθούν το επόμενο έτος.
«Υπήρξε έντονη αντίδραση [στην κρίση] και μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα η συντριπτική πλειονότητα όσων εισήλθαν επέστρεψε εθελοντικά στο Μαρόκο», είπε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Πώς λειτουργεί το σύστημα αλληλεγγύης
Τον επόμενο χρόνο, οι τέσσερις χώρες που βρίσκονται υπό πίεση θα επωφεληθούν από την αλληλεγγύη των άλλων κρατών μελών, η οποία μπορεί να πάρει τη μορφή μετεγκατάστασης αιτούντων άσυλο στο έδαφός τους ή χρηματοδοτικών εισφορών.
Η έκθεση εντοπίζει επίσης 15 κράτη «σε κίνδυνο μεταναστευτικής πίεσης»: το Βέλγιο, την Τσεχία, τη Γερμανία, την Εσθονία, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, την Κροατία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία και τη Φινλανδία. Αυτά οφείλουν να επιδείξουν αλληλεγγύη προς τις χώρες που βρίσκονται υπό πίεση, αλλά η κατάστασή τους θα επανεξεταστεί ώστε να αποφευχθούν δυσανάλογες υποχρεώσεις την επόμενη χρονιά.
Μια τρίτη ομάδα χαρακτηρίζεται ως «αντιμετωπίζοντας σημαντική μεταναστευτική κατάσταση»: Η Βουλγαρία, η Τσεχία, η Εσθονία, η Κροατία, η Αυστρία και η Πολωνία. Οι χώρες αυτές μπορούν να ζητήσουν εξαίρεση από τα ποσοστά αλληλεγγύης που τους αναλογούν, την οποία πρέπει να πιστοποιήσει η Επιτροπή και να εγκρίνουν τα υπόλοιπα κράτη μέλη.
Παράλληλα με την έκθεση, η Επιτροπή πρότεινε ένα «Ετήσιο Αποθεματικό Αλληλεγγύης» (Annual Solidarity Pool), το οποίο καθορίζει τον συνολικό αριθμό των αιτούντων άσυλο που θα μετεγκατασταθούν σε όλη την Ευρώπη και το μερίδιο κάθε χώρας, είτε σε μετεγκαταστάσεις είτε σε πληρωμές που τις αντισταθμίζουν.
Το μέγεθος του αποθεματικού δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Βάσει του νόμου, πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 30.000 μετεγκαταστάσεις και 600 εκατ. ευρώ σε χρηματοδοτικές εισφορές.
Κάθε κράτος μέλος, εκτός από εκείνα που βρίσκονται υπό μεταναστευτική πίεση, πρέπει να συνεισφέρει ανάλογα με τον πληθυσμό και το ΑΕΠ του. Οι χώρες μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις επιλογές: να μετεγκαταστήσουν αιτούντες άσυλο στο έδαφός τους, να καταβάλουν 20.000 ευρώ για κάθε άτομο που δεν μετεγκαθιστούν ή να χρηματοδοτήσουν επιχειρησιακή στήριξη σε χώρες υπό πίεση.
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα αποφασίσουν μέχρι το τέλος του έτους το οριστικό μέγεθος του αποθεματικού και το μερίδιο κάθε χώρας. Το 2026, οι εθνικές κυβερνήσεις αποδυνάμωσαν σημαντικά την πρόταση της Επιτροπής. Λιγότεροι από 9.000 αιτούντες άσυλο μετεγκαταστάθηκαν στην πράξη, έναντι συμφωνημένου αριθμού αναφοράς 21.000.
Η Ουγγαρία και η Σλοβακία δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις αλληλεγγύης
Η Ετήσια Έκθεση για το Άσυλο και τη Μετανάστευση αξιολόγησε επίσης μέχρι σήμερα την αλληλεγγύη των κρατών μελών, επισημαίνοντας προβλήματα με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Η Επιτροπή αναγνώρισε ότι οι δύο χώρες έχουν παραβεί τους κανόνες, καθώς δεν δεσμεύτηκαν για καμία μετεγκατάσταση ή χρηματοδοτική εισφορά για το 2026, ωστόσο προς το παρόν δεν θα κινηθούν διαδικασίες επί παραβάσει.
«Το σύστημα είναι υποχρεωτικό. Πέρσι δεν ανέλαβαν δεσμεύσεις. Είμαστε σε επαφή με τα δύο κράτη μέλη για να δούμε πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε σεβασμό αυτής της διάστασης», ανέφερε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Η Βουδαπέστη και η Μπρατισλάβα παραμένουν αντίθετες με το σύστημα αλληλεγγύης που προβλέπει το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, καθώς η μετανάστευση αποτελεί βαθιά διχαστικό ζήτημα για τους πολίτες τους.
Η Ιταλία βρέθηκε επίσης στο μικροσκόπιο, αφού αρκετά κράτη μέλη κάλεσαν τη Ρώμη στα τέλη Αυγούστου να παραλάβει πίσω αιτούντες άσυλο που είχαν εισέλθει στην ΕΕ μέσω των συνόρων της προτού μετακινηθούν σε άλλες χώρες.
Βάσει των κανόνων της ΕΕ, η Επιτροπή μπορεί να αναστείλει την αλληλεγγύη προς μια χώρα που βρίσκεται υπό μεταναστευτική πίεση, εάν αυτή δεν τηρεί τις υποχρεώσεις της.
«Δεν συμβαίνει αυτό επί του παρόντος», διευκρίνισε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Κατά την υπό εξέταση περίοδο, πραγματοποιήθηκαν περίπου 13.000 επιστροφές μεταξύ των κρατών μελών, αν και η Επιτροπή δεν παρείχε στοιχεία ανά χώρα. Τα δεδομένα του Eurodac δείχνουν επίσης ότι οι μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις εντός της ΕΕ μειώθηκαν κατά περίπου 13%.