Η Ρωσία εντείνει υβριδικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη, με drones, παραπληροφόρηση και πίεση σε κρίσιμες υποδομές. Η έλλειψη σαφών κόκκινων γραμμών ευνοεί τη συνέχιση των επιθέσεων, προειδοποιεί ο επικεφαλής της OpenMinds σε συνέντευξή του στο Euronews.
Πέρα από τον συμβατικό πόλεμο στην Ουκρανία, η Ρωσία κατηγορείται από τους δυτικούς εταίρους του Κιέβου ότι διεξάγει έναν υβριδικό πόλεμο κατά της Ευρώπης. Ο όρος περιγράφει μια συγκαλυμμένη, συντονισμένη πρακτική, κατά την οποία κράτη συνδυάζουν στρατιωτικά μέσα με κυβερνοεπιθέσεις, παραπληροφόρηση, οικονομικές πιέσεις, σαμποτάζ και πολιτική επιρροή.
Στόχος: η αποσταθεροποίηση κοινωνιών χωρίς επίσημη κήρυξη πολέμου.
Μεταξύ των «γνωστότερων» κατηγοριών για υβριδικό πόλεμο περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, υπερπτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών πάνω από στρατιωτικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές, καθώς και εκστρατείες παραπληροφόρησης ενόψει των εκλογών, όπως η δράση «Να είσαι πιο πράσινος» κατά του υποψηφίου των Πρασίνων για την καγκελαρία, Ρόμπερτ Χάμπεκ.
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της εταιρείας αμυντικής τεχνολογίας OpenMinds, οι δραστηριότητες αυτές έχουν ενταθεί στην Ευρώπη από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Όπως αναφέρεται, από το 2022 έχουν καταγραφεί δεκάδες περιστατικά φερόμενων ρωσικών παραβιάσεων εναέριου χώρου με drones, καθώς και υποθέσεις σαμποτάζ, κατασκοπείας και εκφοβισμού.
Ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της OpenMinds, Σβιατοσλάβ Χνιζντόβσκι, εξηγεί σε συνέντευξή του στο Euronews πώς θα έπρεπε να αντιδράσει η Ευρώπη απέναντι στις πρακτικές της Μόσχας και πώς αξιολογεί το επίπεδο απειλής για τη Γερμανία.
Euronews: Πότε παύουν τα επαναλαμβανόμενα «περιστατικά» να αξιολογούνται ως επιθετικές ενέργειες;
«Η διάκριση αυτή είναι λιγότερο νομικό και περισσότερο πολιτικό ζήτημα.
Οι επαναλαμβανόμενες εκστρατείες παραπληροφόρησης, οι παρεμβάσεις και άλλες μορφές υβριδικού πολέμου ασκούν ήδη διαρκή πίεση στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Όταν μάλιστα συνδυάζονται με επαναλαμβανόμενες στρατιωτικές απειλές — ακόμη κι αν αυτές απευθύνονται εν μέρει σε εσωτερικό ακροατήριο — η συνολική τους επίδραση δύσκολα μπορεί να εξηγηθεί ως τυχαία ή ως μεμονωμένα περιστατικά».
Euronews: Η Ευρώπη αντιδρά κατά περίπτωση, ή τα δεδομένα δείχνουν ότι η Ρωσία ακολουθεί μια ευρύτερη στρατηγική που η ΕΕ δεν έχει κατονομάσει ξεκάθαρα;
«Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη έχει πράγματι λάβει αποτελεσματικά μέτρα — όπως οι κυρώσεις, η στήριξη της Ουκρανίας και ενέργειες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς της.
Ωστόσο, η θεμελιώδης στρατηγική που διέπει τη ρωσική προσέγγιση δεν έχει ακόμη οριστεί ή ερμηνευθεί με ενιαίο τρόπο εντός της ΕΕ.
Παρότι ενισχύεται ο συντονισμός μεταξύ πολλών ευρωπαϊκών κρατών — όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Σουηδία — παραμένουν εμφανείς εσωτερικές διαφωνίες, οι οποίες επιβραδύνουν σημαντικά τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Αυτή η έλλειψη ενιαίας αξιολόγησης δημιουργεί πρόσθετη ασάφεια».
Euronews: Πόσο ευάλωτη είναι η Γερμανία σε σύγκριση με την Πολωνία ή τη Λιθουανία σε ζητήματα drones, παρεμβολών GPS και σαμποτάζ κρίσιμων υποδομών;
«Από την ανταλλαγή απόψεων με εταίρους στην περιοχή προκύπτει σαφώς ότι η γεωγραφική εγγύτητα με τη Ρωσία οδηγεί την Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής σε υψηλότερο επίπεδο συναγερμού.
Ωστόσο, στη σημερινή συγκυρία, όπου κεντρικό ρόλο διαδραματίζουν οι επιχειρήσεις πληροφόρησης, η ψυχολογική πίεση, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι παρεμβολές, η γεωγραφική απόσταση δεν αποτελεί πλέον τον καθοριστικό παράγοντα ευαλωτότητας. Η Γερμανία δεν είναι λιγότερο εκτεθειμένη σε αυτές τις απειλές από τα κράτη στα ρωσικά σύνορα, όπως δείχνουν, μεταξύ άλλων, οι διακοπές ρεύματος ή οι απόπειρες σαμποτάζ σε ολόκληρη τη χώρα.
Μια αξιόπιστη ευρωπαϊκή «κόκκινη γραμμή» στον υβριδικό τομέα θα πρέπει, επομένως, να οριστεί με σαφήνεια, να υποστηρίζεται συλλογικά και να είναι εφαρμόσιμη.
Δεν θα πρέπει να βασίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά, αλλά σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα, όπως η διαρκής πληροφοριακή πολεμική, η συντονισμένη επιρροή ή η συνεχιζόμενη πίεση σε κρίσιμες υποδομές και στη δημόσια εμπιστοσύνη.
Καθοριστικής σημασίας για την αξιοπιστία της είναι και η αρχή της αμοιβαιότητας. Ένας από τους λόγους που οι δραστηριότητες αυτές συνεχίζονται είναι ότι εκλαμβάνονται ως χαμηλού κόστους και χαμηλού ρίσκου.
Η πληροφοριακή πολεμική διατηρείται και επειδή μέχρι σήμερα δεν συνεπάγεται απτές συνέπειες.
Για να λειτουργήσουν οι κόκκινες γραμμές, η Ευρώπη πρέπει όχι μόνο να είναι πρόθυμη να τις κατονομάσει ξεκάθαρα, αλλά και να αντιδράσει ανάλογα, σε ολόκληρο το φάσμα των υβριδικών απειλών, μέσω δημόσιας ενημέρωσης, αντι-αφηγήσεων, συντονισμένων αποδόσεων ευθύνης και άλλων αναλογικών, μη στρατιωτικών μέτρων».
Τι επιδιώκει η Ρωσία με τις παραβιάσεις εναέριου χώρου;
Euronews: Πέρυσι είδαμε επανειλημμένες παραβιάσεις εναέριου χώρου με drones και μαχητικά αεροσκάφη στην Πολωνία και πάνω από τη Βαλτική. Στόχος της Ρωσίας είναι να δοκιμάσει τη στρατιωτική ετοιμότητα του ΝΑΤΟ ή την πολιτική της συνοχή;
«Δοκιμάζει και τα δύο, όμως στον πυρήνα βρίσκεται η πολιτική συνοχή.
Η στρατιωτική ετοιμότητα μπορεί να προσαρμοστεί· η πολιτική ενότητα, όμως, είναι πολύ δυσκολότερο να διατηρηθεί υπό συνθήκες διαρκούς, σκόπιμα αμφίσημης πίεσης.
Η Ρωσία δεν χρειάζεται ανοιχτή σύγκρουση, αρκεί να σπείρει αμφιβολίες, να ενισχύσει τις διαιρέσεις και να οξύνει τις εντάσεις εντός των συμμαχιών.
Επιπλέον, σύμφωνα με έκθεση της OpenMinds, περίπου το 5% των αντιδράσεων Ρώσων κυβερνητικών αξιωματούχων στις παραβιάσεις εναέριου χώρου αποδίδεται σε έναν δήθεν «άγνωστο δρώντα», μια τυπική τακτική αποπροσανατολισμού, με την οποία το Κρεμλίνο αποποιείται την ευθύνη και επικαλείται τοπικές «πρωτοβουλίες πολιτών».
Η διπλωματική εμπλοκή παραμένει μεν σημαντική, όμως όταν απουσιάζουν ορατές συνέπειες ή μέτρα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, συμπεριλαμβανομένης μιας αξιόπιστης στρατηγικής αποτροπής μέσω της ενίσχυσης των ευρωπαϊκών αμυντικών και επιθετικών δυνατοτήτων, αυτή η αυτοσυγκράτηση μπορεί να εκληφθεί ως ανοχή. Μακροπρόθεσμα, μια τέτοια αντίληψη ενισχύει την πίεση αντί να οδηγεί σε αποκλιμάκωση.
Ακριβώς αυτό το μοτίβο εντόπισε και η ερευνητική ομάδα της OpenMinds στην ετήσια ανάλυσή της για τις παραβιάσεις εναέριου χώρου: στους πρώτους δέκα μήνες του 2025 καταγράφηκαν περισσότερα περιστατικά απ’ ό,τι σε ολόκληρη την περίοδο 2022–2024. Οι ασαφείς αντιδράσεις συμβάλλουν, σύμφωνα με την έκθεση, στο να συνεχίζει η Ρωσία να δοκιμάζει τα όρια της Δύσης».
Euronews: Τι συμπεράσματα προκύπτουν από τη μετατόπιση της προσοχής της Μόσχας προς την Ευρώπη αντί προς τις ΗΠΑ;
«Η ενισχυμένη εστίαση στην Ευρώπη υποδηλώνει ότι η Μόσχα επιδιώκει στοχευμένα να αποδυναμώσει την ευρωπαϊκή συνοχή.
Στην Ευρώπη, τα υβριδικά μέσα πίεσης μπορούν να αξιοποιηθούν ιδιαίτερα αποτελεσματικά για να επηρεαστούν οι κυρώσεις, η στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία και η εσωτερική συνοχή των συμμαχιών.
Από αυτή την οπτική, η Ευρώπη αποτελεί τον κεντρικό χώρο άσκησης πολιτικής και πληροφοριακής πίεσης.
Το γεγονός ότι ο αριθμός των περιστατικών έχει ήδη αυξηθεί σημαντικά το 2025 δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για το 2026.
Η ρητορική κορυφαίων Ρώσων πολιτικών και κρατικών μέσων ενημέρωσης δείχνει, αντιθέτως, ότι η πίεση τουλάχιστον θα διατηρηθεί στα σημερινά επίπεδα, με κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης, ιδίως καθώς οι σχέσεις Ευρώπης–ΗΠΑ επιδεινώνονται αισθητά.
Εναλλακτικά, η Μόσχα θα μπορούσε να προσαρμόσει τη στρατηγική της και να στραφεί περισσότερο σε άλλα μέσα, όπως η παρέμβαση σε εκλογικές διαδικασίες.
Το 2025 η OpenMinds ανέλυσε αντίστοιχες δραστηριότητες στη Γερμανία, τη Ρουμανία και τη Μολδαβία με, από ρωσική σκοπιά, περιορισμένα αποτελέσματα.
Το 2026, ωστόσο, αναμένεται να φέρει νέες προκλήσεις: στην Ουγγαρία, αλλά και στη Σουηδία, έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της Ουκρανίας, διεξάγονται κρίσιμες εκλογές».
Euronews: Οδεύει η Ευρώπη προς μια μόνιμη κατάσταση χαμηλής έντασης σύγκρουσης, χωρίς να τη χαρακτηρίζει ως τέτοια;
«Είτε το επιθυμεί είτε όχι, η Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε αυτή την κατάσταση. Ο διαρκής συνδυασμός επιχειρήσεων πληροφόρησης, ψυχολογικής πίεσης, κυβερνοδραστηριοτήτων, παρεμβολών και επαναλαμβανόμενων στρατιωτικών σημάτων έχει διαμορφώσει μια πραγματικότητα μόνιμης αντιπαράθεσης.
Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι αν αυτή η κατάσταση υφίσταται, αλλά αν η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να την κατονομάσει ξεκάθαρα».
Η συνέντευξη έχει μεταφραστεί από τα αγγλικά και έχει συντομευθεί για λόγους σαφήνειας.