Με την ευκαιρία της επίσκεψης o καθηγητής δημοσίου δικαίου Έρικ Καρπανό τονίζει στο Euronews ότι κάθε λύση για τη Γροιλανδία πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο.
Η διπλωματική κινητοποίηση γύρω από τη Γροιλανδία συνεχίζεται. Την Τετάρτη, ο Εμανουέλ Μακρόν υποδέχεται στο Μέγαρο των Ηλυσίων τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρέντερικσεν και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, οι οποίοι την Τρίτη είχαν συναντηθεί στο Βερολίνο με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.
Σύμφωνα με ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας, η συνάντηση πραγματοποιείται κατόπιν αιτήματος της Κοπεγχάγης και του Νουούκ. Το «γεύμα εργασίας» αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στο να «επαναβεβαιώσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και τη στήριξη της Γαλλίας προς τη Δανία και τη Γροιλανδία, καθώς και προς την κυριαρχία και την εδαφική τους ακεραιότητα».
Οι τρεις ηγέτες θα συζητήσουν επίσης ζητήματα ασφάλειας στην Αρκτική, καθώς και την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Γροιλανδίας, την οποία η Γαλλία και η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνουν «έτοιμες να στηρίξουν».
Η θέση της Γαλλίας στο θέμα της Γροιλανδίας
Η στήριξη των συμμάχων παραμένει ζωτικής σημασίας για τη Δανία, την ώρα που η αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να αποκλιμακώνεται. Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να θέσει υπό αμερικανικό έλεγχο τη Γροιλανδία είχαν επιβαρύνει τις διατλαντικές σχέσεις, αν και ο Αμερικανός πρόεδρος απέκλεισε την περασμένη εβδομάδα το ενδεχόμενο χρήσης βίας και ακύρωσε τους πρόσθετους δασμούς που σκόπευε να επιβάλει σε οκτώ ευρωπαϊκά κράτη, τα οποία είχαν αποστείλει συμβολικό στρατιωτικό απόσπασμα στη Γροιλανδία.
Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Τραμπ ανακοίνωσε μια «συμφωνία-πλαίσιο» με το ΝΑΤΟ, η οποία φέρεται να παρέχει στην Ουάσινγκτον «πλήρη πρόσβαση» στη Γροιλανδία. Οι δανικές και γροιλανδικές αρχές δηλώνουν έτοιμες να συζητήσουν ευρύ φάσμα θεμάτων με τις ΗΠΑ, επιμένοντας ωστόσο στον σεβασμό των «κόκκινων γραμμών» τους σε ό,τι αφορά την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα.
Για τον Ερίκ Καρπάνο, καθηγητή δημοσίου δικαίου και πρώην πρόεδρο του Πανεπιστημίου Λυόν 3, η Γαλλία υιοθετεί «μια κλασική στάση, σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο: στήριξη της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Δανίας και της Γροιλανδίας, και υπενθύμιση ότι καμία λύση δεν μπορεί να επιβληθεί υπό πίεση».
Η χρονική συγκυρία της συνάντησης είναι επίσης κρίσιμη. Στις 6 Φεβρουαρίου πρόκειται να ανοίξει στο Νουούκ, πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, γαλλικό προξενείο με «διευρυμένες αρμοδιότητες». Η ίδρυσή του είχε ανακοινωθεί αρχικά κατά την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν τον Ιούνιο του 2025 και επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια από το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών.
Πέρα από τις συνήθεις προξενικές υπηρεσίες, η δομή αυτή, που θα υπάγεται στην πρεσβεία της Γαλλίας στην Κοπεγχάγη, θα στηρίζει Γάλλους επιστήμονες και επιχειρήσεις που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στη Γροιλανδία.
Υποδεχόμενο τη Φρέντερικσεν και τον Νίλσεν, «το Παρίσι συμβάλλει στο να γίνει πιο ευρωπαϊκό το ζήτημα: καθιστά πολιτικά πιο δαπανηρό κάθε σενάριο που θα εκλαμβανόταν ως εξαναγκαστικό, ενώ ταυτόχρονα αφήνει ανοιχτή την πόρτα για συζητήσεις σχετικά με την ασφάλεια στην Αρκτική στο πλαίσιο της συμμαχίας», εξηγεί ο Ερίκ Καρπάνο στο Euronews.
Αναφερόμενος στις δηλώσεις Τραμπ, ο ειδικός υπογραμμίζει ότι «το ΝΑΤΟ δεν έχει την αρμοδιότητα να παραχωρεί δικαιώματα […] σε έδαφος που ανήκει σε ένα από τα μέλη του». Ως εκ τούτου, μια ενδεχόμενη «συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ», το περιεχόμενο της οποίας παραμένει άγνωστο, «νομικά δεν μπορεί παρά να αποτελεί συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας».
Υπενθυμίζει επίσης ότι ήδη από το 1951 υφίσταται συμφωνία άμυνας μεταξύ της Ουάσινγκτον και της Κοπεγχάγης, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, «η οποία προβλέπει τη δημιουργία και λειτουργία “ζωνών άμυνας” στη Γροιλανδία, επιβεβαιώνοντας παράλληλα ότι η δανική κυριαρχία δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση».
Κοινό μέτωπο Κοπεγχάγης και Νουούκ
Πλούσια σε κρίσιμα ορυκτά, η Γροιλανδία διαθέτει σήμερα ευρεία αυτονομία εντός του βασιλείου της Δανίας.
Από τον Απρίλιο του 2025, το νησί κυβερνάται από τον Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, επικεφαλής του κεντροδεξιού κόμματος Demokraatit, για τον οποίο η ανεξαρτησία μπορεί να αποτελεί μελλοντικό στόχο, όχι όμως άμεση προτεραιότητα. Ο προκάτοχός του, Μούτε Μπούρουπ Έγκεντε (2021–2025), προερχόταν από το αριστερό κόμμα Inuit Ataqatigiit, που στήριζε πιο ενεργά την ανεξαρτησία και μια σταδιακή ρήξη με τη Δανία.
Απέναντι στις φιλοδοξίες του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαρακτηρίζει την κατοχή της Γροιλανδίας «ουσιώδη» για την αμερικανική και παγκόσμια ασφάλεια, η Κοπεγχάγη και το Νουούκ εμφανίζονται ενωμένες. Η Μέτε Φρέντερικσεν και ο Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν απορρίπτουν κάθε αλλαγή στο καθεστώς της Γροιλανδίας χωρίς αμοιβαία συμφωνία με τη Δανία και επιμένουν στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και της εδαφικής κυριαρχίας του δανικού βασιλείου.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας έχει δηλώσει μάλιστα ότι, μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Δανίας, η κυβέρνησή του θα επέλεγε να παραμείνει εντός του βασιλείου, αντί να στραφεί προς άλλη δύναμη.
Ο Ερίκ Καρπάνο διευκρινίζει ότι η Γροιλανδία «θα μπορούσε να ανακτήσει πλήρη κυριαρχία αποσχιζόμενη από τη Δανία, σύμφωνα με τους δανικούς συνταγματικούς κανόνες που ρυθμίζουν τη διαδικασία μέσω νόμου του 2009». Ο νόμος αυτός αντανακλά, κατά τον ίδιο, μια θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου: «Το δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεση, πράγμα που σημαίνει ότι η Δανία δεν μπορεί να διαθέσει τη Γροιλανδία», για παράδειγμα, να την πουλήσει, «χωρίς τη συγκατάθεση των Γροιλανδών».
«Σε κάθε περίπτωση, το διεθνές δίκαιο θέτει τρία όρια: Tην απαγόρευση απόκτησης εδάφους δια της βίας (Χάρτης του ΟΗΕ, άρθρο 2§4), την ακυρότητα συνθηκών εκχώρησης που συνάπτονται υπό εξαναγκασμό (Σύμβαση της Βιέννης, άρθρο 52) και το δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεση», τονίζει.
Κατά συνέπεια, εκτιμά, οποιαδήποτε διευρυμένη πρόσβαση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία θα μπορούσε να παραχωρηθεί μόνο από τη Δανία, με πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου και του συντάγματός της. Σε κάθε περίπτωση, μια τέτοια πρόσβαση δεν θα συνεπαγόταν καμία εδαφική κυριότητα.
Θα άλλαζε τα δεδομένα μια πλήρης ένταξη στην ΕΕ;
Η Γροιλανδία αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1985 και η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν εφαρμόζεται άμεσα στο έδαφός της. Σήμερα υπάγεται σε καθεστώς σύνδεσης ως «χώρα και έδαφος υπερπόντιο» (PTOM).
Ο Ερίκ Καρπάνο διακρίνει δύο επίπεδα: στρατιωτικό και πολιτικό. «Σε στρατιωτικό επίπεδο, το κοινό πλαίσιο άμυνας είναι το ΝΑΤΟ», εξηγεί. Αν και οι ιδρυτικές συνθήκες της ΕΕ προβλέπουν ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, «το άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ είναι πιο σαφές και πιο αποτελεσματικό, καθώς ορίζει ότι ένοπλη επίθεση κατά ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση κατά όλων».
Σε πολιτικό, νομικό και οικονομικό επίπεδο, ωστόσο, το ενδιαφέρον για πλήρη ένταξη της Γροιλανδίας στην ΕΕ είναι «σημαντικό». Πρακτικά, αυτό θα σήμαινε ότι για συμφωνίες που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα των Βρυξελλών από τις οποίες οι PTOM εξαιρούνται, εκτός ειδικών παρεκκλίσεων — «οι οικονομικές διαπραγματεύσεις για τη Γροιλανδία θα διεξάγονταν μεταξύ της Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Το πολιτικό και οικονομικό βάρος δεν θα ήταν το ίδιο», σημειώνει.
Μια τέτοια αλλαγή καθεστώτος θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί «μέσω των μηχανισμών των συνθηκών», όπως συνέβη με ορισμένα γαλλικά εδάφη. Η Μαγιότ, για παράδειγμα, έγινε εξόχως απόκεντρη περιοχή της ΕΕ το 2014. Αντίθετα, ο Άγιος Βαρθολομαίος επέλεξε το 2012 καθεστώς PTOM — συνδεδεμένο με την ΕΕ, χωρίς να αποτελεί μέρος της.
Το γραφείο της Μέτε Φρέντερικσεν διευκρινίζει ότι το πρόγραμμα της επίσκεψης της Τετάρτης περιλαμβάνει και διάλεξη στο Sciences Po.
Παράλληλα, το Εθνικό Ναυτικό Μουσείο διοργανώνει στρογγυλή τράπεζα με τίτλο «Groenland Asavara / Αγαπώ τη Γροιλανδία», στην οποία θα συμμετάσχουν «επιστήμονες, πολιτιστικοί φορείς και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών από τη Γροιλανδία και τη Γαλλία».