Από το 2022, η αίσθηση έκθεσης σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 8 μονάδες. Ειδικοί: παιδεία στα ΜΜΕ και έλεγχος γεγονότων για να ανακοπεί η τάση.
Η παραπληροφόρηση και οι ψευδείς ειδήσεις έχουν εξελιχθεί σε χαρακτηριστικό γνώρισμα της ενημέρωσης. Η άνοδος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει επιταχύνει ακόμη περισσότερο τη διάδοσή τους και την ορατότητά τους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η αντιλαμβανόμενη έκθεση σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις αυξάνεται σε όλη την Ευρώπη, σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρομέτρου.
Το 2025, περισσότεροι από ένας στους τρεις ερωτηθέντες στην ΕΕ (36%) δήλωσαν ότι εκτέθηκαν «συχνά» ή «πολύ συχνά» σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις κατά τις τελευταίες επτά ημέρες. Έναντι 28% το 2022. Μόνο 12% είπαν ότι αισθάνονται βέβαιοι πως μπορούν να αναγνωρίσουν την παραπληροφόρηση.
Ποιες ευρωπαϊκές χώρες δηλώνουν τη μεγαλύτερη έκθεση σε παραπληροφόρηση; Και πόσο βέβαιοι αισθάνονται οι Ευρωπαίοι ότι μπορούν να την εντοπίζουν όταν τη συναντούν;
Αντίληψη και όχι πραγματική έκθεση
Αξίζει να σημειωθεί ότι η έρευνα μετρά την αντιλαμβανόμενη έκθεση στην παραπληροφόρηση, όχι επιβεβαιωμένα περιστατικά.
Οι ερωτηθέντες ανέφεραν ό,τι οι ίδιοι θεώρησαν ως ψευδείς ειδήσεις, αλλά η έρευνα δεν επαλήθευσε το περιεχόμενο που συνάντησαν ούτε επιβεβαίωσε αν ήταν πράγματι ψευδές.
Αν αθροιστούν οι απαντήσεις «πολύ συχνά» και «συχνά», η αντιλαμβανόμενη έκθεση σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις κυμαίνεται από 26% στη Φινλανδία και τη Γερμανία έως 57% στην Ουγγαρία.
Πάνω από τους μισούς ερωτηθέντες ανέφεραν το ίδιο και στη Ρουμανία (55%) και την Ισπανία (52%). Το ποσοστό ήταν πάνω από 40% στη Βουλγαρία (48%), το Λουξεμβούργο (45%), τη Μάλτα (45%), την Ελλάδα (43%), την Κύπρο (42%) και την Ιρλανδία (42%).
Στην κάτω άκρη της κλίμακας, πέρα από τη Φινλανδία και τη Γερμανία (αμφότερες 26%), το ποσοστό ήταν 30% ή χαμηλότερο στην Τσεχία (29%), τη Σουηδία (30%), τη Λιθουανία (30%) και τη Γαλλία (30%). Η Ολλανδία, η Λετονία και το Βέλγιο κινούνταν επίσης κοντά σε αυτό το επίπεδο, λίγο κάτω από το ένα τρίτο.
Στην Ανατολική και τη Νότια Ευρώπη οι πολίτες τείνουν να δηλώνουν υψηλότερη έκθεση σε παραπληροφόρηση, ενώ στη Βόρεια και τη Δυτική Ευρώπη, γενικά, χαμηλότερη.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι παντού η ίδια: χώρες όπως το Λουξεμβούργο και η Ιρλανδία αναφέρουν σχετικά υψηλή έκθεση, ενώ η Τσεχία, η Ιταλία και η Πορτογαλία καταγράφουν χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι θα υπέθετε κανείς για τις περιοχές τους.
Κατά μέσο όρο στην ΕΕ, τρεις στους δέκα ερωτηθέντες (31%) είπαν ότι «μερικές φορές» εκτέθηκαν σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις την περασμένη εβδομάδα. Το ποσοστό αυτό κυμάνθηκε από 24% στην Ουγγαρία έως 40% στη Σουηδία.
Αν προστεθούν και όσοι απάντησαν «μερικές φορές», η αντιλαμβανόμενη έκθεση ανεβαίνει περίπου στα δύο τρίτα των ερωτηθέντων (66%) στην ΕΕ. Αυτό υποδηλώνει ένα πολύ υψηλό συνολικά επίπεδο αντιλαμβανόμενης έκθεσης.
Στην ΕΕ, μόλις 7% είπαν ότι «ποτέ» δεν εκτέθηκαν σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις, ενώ 16% δήλωσαν ότι εκτέθηκαν «σπάνια». Μαζί, αυτό αντιστοιχεί σε λιγότερο από το ένα τέταρτο (23%).
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι το ποσοστό όσων δήλωσαν «δεν γνωρίζω» είναι σχετικά υψηλό, στο 10% σε όλη την ΕΕ.
Άνοδος σε 22 χώρες της ΕΕ
Σε σύγκριση με την έρευνα του 2022, το ποσοστό των ερωτηθέντων στην ΕΕ που είπαν ότι εκτίθενται «πολύ συχνά» ή «συχνά» σε παραπληροφόρηση και ψευδείς ειδήσεις αυξήθηκε κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες (π.μ.). Η αναλογία αυξήθηκε σε 22 χώρες της ΕΕ και μειώθηκε σε τέσσερις.
Η άνοδος ήταν ιδιαίτερα έντονη σε αρκετές χώρες. Η Δανία και η Ολλανδία κατέγραψαν τις μεγαλύτερες αυξήσεις, από 19 π.μ. η καθεμία. Ακολούθησαν το Λουξεμβούργο (18 π.μ.), η Μάλτα (17 π.μ.), η Σουηδία (14 π.μ.) και η Ισπανία (13 π.μ.).
Ο Έλον Μασκ αγόρασε το Twitter στα τέλη του 2022 και αργότερα το μετονόμασε σε X.
Μπορούν οι πολίτες να αναγνωρίσουν την παραπληροφόρηση;
Λίγο πάνω από έξι στους δέκα ερωτηθέντες (62%) δηλώνουν ότι αισθάνονται βέβαιοι πως μπορούν να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση όταν τη συναντούν. Σε αυτό περιλαμβάνονται 12% που είναι «πολύ βέβαιοι» και 49% που είναι «μάλλον βέβαιοι». Αντιθέτως, περίπου το ένα τρίτο (32%) δηλώνει ότι δεν είναι βέβαιο.
Σε σύγκριση με την έρευνα του 2022, αυτό το επίπεδο αυτοπεποίθησης μειώθηκε κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες σε όλη την ΕΕ και σε πολλές επιμέρους χώρες.
Η αυτοπεποίθηση κυμαίνεται από 49% στην Πολωνία έως 84% στη Μάλτα.
Δεν προκύπτει ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην αντιλαμβανόμενη έκθεση στην παραπληροφόρηση και στην αυτοπεποίθηση αναγνώρισής της.
Παιδεία στα μέσα και επαλήθευση γεγονότων
Η ερμηνεία των αντιλήψεων είναι δύσκολη, καθώς μπορεί να μην συνάδουν με τις πραγματικές ικανότητές τους ή με το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος, είπε ο Konrad Bleyer-Simon, ερευνητικός συνεργάτης στο Κέντρο για τον Πλουραλισμό και την Ελευθερία των Μέσων.
«Η ποιότητα και η έκταση της παιδείας στα μέσα και των δράσεων επαλήθευσης στη χώρα μπορεί να παίζουν ρόλο εδώ, αλλά και ορισμένοι ψυχολογικοί παράγοντες (λόγοι υποτίμησης/υπερεκτίμησης των ικανοτήτων και της έκθεσης)», είπε στο Euronews Next.
Ανεξάρτητοι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς
Ο Bleyer-Simon επισήμανε επίσης ότι ο αντίκτυπος της παραπληροφόρησης είναι μεγαλύτερος σε κοινωνίες με υψηλή πόλωση, οικονομικές ανισότητες, χαμηλές επιδόσεις του εκπαιδευτικού συστήματος (όπως αποτυπώνεται στα αποτελέσματα PISA), χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς, καθώς και εκεί όπου οι πολιτικοί καταφεύγουν σε αντιπαραθετική και λαϊκιστική επικοινωνία.
«Οι χώρες καταλήγουν να είναι πιο ανθεκτικές στην παραπληροφόρηση όταν διαθέτουν ισχυρούς και ανεξάρτητους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, αποτελεσματική αυτορρύθμιση για τα ιδιωτικά μέσα, υψηλή εμπιστοσύνη στις ειδήσεις και έναν πληθυσμό που τείνει να ενημερώνεται από τα ειδησεογραφικά μέσα παρά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», είπε.