Ο πληθυσμός του ευρωπαϊκού χελιού έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 90% από τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, δεκάδες τόνοι νεαρών χελιών, γνωστών ως γυάλινα χέλια, πιστεύεται ότι αλιεύονται λαθραία κάθε χρόνο και μεταφέρονται ζωντανά
Η απαγόρευση όλων των εξαγωγών ευρωπαϊκών χελιών εκτός ΕΕ το 2009, άνοιξε την όρεξη του οργανωμένου εγκλήματος, ενός παράνομου εμπορίου που συνεχίζεται σε ολόκληρη την ήπειρο.
Η επιχείρηση LAKE της Europol, που ξεκίνησε το 2015, είχε ως αποτέλεσμα ρεκόρ κατασχέσεων λαθροθηρευμένων δειγμάτων που διέρχονται από παράνομες εγκαταστάσεις σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και τη σύλληψη των λεγόμενων «μουλαριών» που μετέφεραν γυάλινα χέλια κρυμμένα σε βαλίτσες μέσω μεγάλων ευρωπαϊκών αεροδρομίων.
«Προσθέτουν πάγο για να επιβραδύνουν τον μεταβολισμό τους και εγχέουν οξυγόνο, ώστε τα γυάλινα χέλια να μπορέσουν να επιβιώσουν από το ταξίδι στην Ασία. Εκεί, εκτρέφονται σε φάρμες πάχυνσης για να παράγουν φιλέτα χελιού για κατανάλωση», εξηγεί ο αρχηγός Daniel Barturen García, της ισπανικής περιβαλλοντικής αστυνομίας SEPRONA.
Ένα κιλό γυάλινων χελιών - τα οποία έχουν μήκος μόλις λίγα εκατοστά - μπορεί να αποδώσει περισσότερο από έναν τόνο ενήλικων χελιών, ανεβάζοντας τις τιμές της μαύρης αγοράς στην Ασία έως και 6.000 ευρώ ανά κιλό. Αυτό το παράνομο εμπόριο εκτιμάται ότι θα αποφέρει έως και 2-3 δισεκατομμύρια ευρώ τα έτη αιχμής.
Η τεχνολογία παρεμβαίνει για να υποστηρίξει τους τελωνειακούς υπαλλήλους
Οι μικτές αποστολές και οι ψευδείς δηλώσεις είναι πρακτικές που χρησιμοποιούνται από τους διακινητές για να παρακάμψουν τις υπάρχουσες προστασίες για το ευρωπαϊκό χέλι. Για τους τελωνειακούς υπαλλήλους, η οπτική διάκριση μεταξύ ορισμένων ειδών χελιού στο στάδιο της νεότητας είναι σχεδόν αδύνατη. Το ίδιο πρόβλημα προκύπτει και για τα χέλια που διακινούνται επεξεργασμένα, για παράδειγμα με τη μορφή καπνιστών φιλέτων.
Ιδιωτικές εταιρείες και πανεπιστήμια αναπτύσσουν πλέον ταχύτερα και πιο οικονομικά κιτ ελέγχου DNA, επιτρέποντας στις αρχές επιβολής του νόμου να αναγνωρίζουν το είδος χελιού που περιέχεται σε μια αποστολή μέσα σε λίγα λεπτά, σε σύγκριση με αρκετές ημέρες πριν.
«Στη Βόρεια Αμερική, κατά τον έλεγχο αποστολών χελιού, διαπίστωσαν ότι πολλά από αυτά που εισήχθησαν ως αμερικανικό χέλι ή ιαπωνικό χέλι ήταν, στην πραγματικότητα, ευρωπαϊκό χέλι, κάτι που ήταν παράνομο», δήλωσε στο Euronews ο Barend Janse Van Rensburg, επικεφαλής της Μονάδας Επιβολής της Σύμβασης στη Γραμματεία CITES. Η CITES είναι η Σύμβαση για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων Ειδών Άγριας Πανίδας και Χλωρίδας. «Η τεχνολογία DNA μπορεί επίσης να βοηθήσει τις αρχές να προσκομίσουν αυτά τα στοιχεία στο δικαστήριο για να διωχθούν οι παραβάτες. Μια κατάσχεση από μόνη της δεν είναι πάντα επιτυχής. Πρέπει να βρείτε τους ανθρώπους πίσω από αυτό το παράνομο εμπόριο», πρόσθεσε ο Barend Janse Von Rensburg.
Ένα οργανωμένο έγκλημα χωρίς σύνορα
Σύμφωνα με την Europol, οι έμποροι χελιών προέρχονται από διαφορετικές εθνικότητες ανάλογα με τον ρόλο τους, είτε στην αλιεία, την αποθήκευση, τη μεταφορά είτε στην υποδοχή των λαθροθηρευμένων ζώων. Γνωστές περιπτώσεις έχουν αφορήσει τη διέλευση μέσω χωρών μακριά από αλιευτικά πεδία, όπως η Κύπρος, το Μαρόκο και η Σενεγάλη.
«Υπάρχουν πολύπλοκες δομές νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, που μερικές φορές λειτουργούν σε εταιρικό επίπεδο σε διάφορες χώρες», εξηγεί ο Jose Adrian Sanchez Romero, από την Υποδιεύθυνση Περιβαλλοντικής Ασφάλειας της INTERPOL.
Ο Sanchez Romero λέει ότι μία από τις αποστολές της INTERPOL είναι «να χαρτογραφήσει αυτά τα εγκληματικά δίκτυα» και «να συνδέσει τις χώρες όπου πραγματοποιούνται συλλήψεις με χώρες από τις οποίες προέρχεται η χρηματοδότηση, οι οποίες είναι συχνά οι χώρες προορισμού».
Τα χέλια δεν μπορούν ακόμη να εκτραφούν με επιτυχία σε αιχμαλωσία σε εμπορική κλίμακα. Ιστορικά, οι ασιατικές φάρμες εξαρτώνταν κυρίως από το τοπικό είδος, το ιαπωνικό χέλι. Η απότομη μείωση αυτού του είδους τις τελευταίες δεκαετίες έχει τροφοδοτήσει την αυξανόμενη ζήτηση για το ευρωπαϊκό χέλι, ένα είδος που έχει χαρακτηριστεί ως «Κρισίμως Κινδυνεύον» από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN).
Η διεθνής συνεργασία είναι το κλειδί
Ενώ η συνεργασία για την επιβολή του νόμου μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και οργανισμών όπως η Europol, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου της Αλιείας (EFCA) έχει αποφέρει απτά αποτελέσματα, η ενίσχυση των παγκόσμιων συνεργασιών μεταξύ πηγών, καταναλωτών και χωρών διέλευσης παραμένει κεντρικής σημασίας στο σχέδιο δράσης της ΕΕ για την καταπολέμηση της εμπορίας άγριων ζώων 2022-2027.
«Πρέπει να δούμε περισσότερες τέτοιες προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλίμακας, της πολυπλοκότητας και της πολυπλοκότητας των επιχειρήσεων λαθρεμπορίου», δήλωσε στο Euronews η Jessika Roswall, Επίτροπος της ΕΕ για το Περιβάλλον.
Στα τέλη του 2025, στην τελευταία COP20 της CITES στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν, τα Μέρη ενέκριναν ένα ψήφισμα για τα χέλια που ζητά κυρίως ενισχυμένη διεθνή συνεργασία στο εμπόριο και τη διαχείριση του χελιού.
Τον περασμένο Οκτώβριο στην Μπανγκόκ, η ΕΕ συμμετείχε στο 9ο Φόρουμ Διαπεριφερειακής Επιβολής του Νόμου για την Άγρια Ζωή (WIRE), που διοργανώθηκε από το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα, το οποίο συγκέντρωσε συμμετέχοντες από 35 χώρες από την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη για πολυμερείς και κεκλεισμένων των θυρών διμερείς ανταλλαγές.
«Αυτές οι συζητήσεις οδήγησαν σε έρευνες που οδήγησαν σε κατασχέσεις, συλλήψεις και διώξεις», σύμφωνα με τον Barend Janse Van Rensburg. «Το έγκλημα κατά της άγριας ζωής είναι ένα παγκόσμιο ζήτημα και τα χέλια δεν αποτελούν εξαίρεση. Δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις αυτό το ζήτημα χωρίς διεθνή συνεργασία», λέει.