Η υπεράκτια αιολική ενέργεια της Ευρώπης είναι ευάλωτη σε επιθέσεις: ποιος την προστατεύει;

Πιθανά σαμποτάζ, υπερπτήσεις drones και χαρτογράφηση από υποβρύχια: η Βόρεια Θάλασσα και τα υπεράκτια αιολικά της πάρκα είναι ευάλωτα σε υβριδικό πόλεμο, γεγονός που απειλεί μία από τις κρίσιμες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας της Ευρώπης. Αλλά ποιος είναι υπεύθυνος για την ασφάλεια και την άμυνα;

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στις αρχές του 2026, περισσότερα από 100 υπεράκτια αιολικά πάρκα λειτουργούν στη Βόρεια Θάλασσα, εντός των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, των Κάτω Χωρών, της Δανίας και του Βελγίου. Μεγάλες συστάδες στον γερμανικό κόλπο και ανοικτά της ανατολικής ακτής του Ηνωμένου Βασιλείου καθιστούν την περιοχή έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους υπεράκτιων αιολικών πάρκων παγκοσμίως.

Η τυφλή ζώνη των drones πάνω από την υπεράκτια ενέργεια

Η μεταβαλλόμενη γεωγραφική διασπορά αυτών των υπεράκτιων πάρκων θέτει ζήτημα αρμοδιοτήτων: οι εθνικές αρχές, οι ιδιωτικές εταιρείες ή οι ίδιοι οι διαχειριστές είναι υπεύθυνοι για την προστασία τους;

Η απάντηση είναι πολύ λιγότερο ξεκάθαρη απ’ ό,τι σε ένα περιστατικό στην ξηρά. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, αν εντοπιστεί drone κοντά σε κρίσιμες υποδομές, αρμόδια να παρέμβει είναι η αστυνομία. Αν πετά πάνω από στρατιωτική εγκατάσταση, οι ένοπλες δυνάμεις είναι εξουσιοδοτημένες να λάβουν αμυντικά μέτρα.

Όταν όμως εντοπίζεται drone πάνω από υπεράκτιες ενεργειακές υποδομές –ενδεχομένως να βιντεοσκοπεί ή να τραβά εικόνες– συχνά δεν καταγράφεται ούτε δηλώνεται. Σε πολλές περιπτώσεις δεν λαμβάνεται καμία απολύτως δράση.

Σύμφωνα με τον Albéric Mongrenier, εκτελεστικό διευθυντή στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Ενεργειακή Ασφάλεια (EIES), τέτοιες επιθέσεις «όχι μόνο αυξάνονται σε συχνότητα, αλλά και διαφοροποιούνται, τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα, σε όλο το φάσμα των ενεργειακών υποδομών».

Τα υπεράκτια αιολικά πάρκα δεν αποτελούν λοιπόν στόχο μόνο λόγω της λειτουργίας τους, αλλά και λόγω της θέσης τους, καθώς βρίσκονται «πιο μακριά και είναι δυσκολότερο να προστατευθούν», όπως εξήγησε ο Mongrenier σε μια ιδιωτική διαδικτυακή στρογγυλή τράπεζα, προσθέτοντας ότι τα καλώδια που συνδέουν τα πάρκα με την ξηρά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα.

Όπως επισήμανε στην ίδια εκδήλωση ο Dan Marks, ερευνητής σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας στο βρετανικό think tank Royal United Services Institute (RUSI) στο Λονδίνο, υπάρχει επίσης έλλειψη ανταλλαγής δεδομένων.

«Τα περιστατικά τείνουν να αναφέρονται στην αστυνομία. Εκείνη κάνει ό,τι μπορεί με τις πληροφορίες που έχει, λαμβάνει καταθέσεις μαρτύρων και προσπαθεί να συνεχίσει την έρευνα, αλλά η διαδικασία είναι πολύ μακριά από το να θεωρηθεί ξεκάθαρη. Το τι ακολουθεί, ποιο είναι το αποτέλεσμα – συχνά παραμένει αβέβαιο», είπε.

«Υπάρχει ελάχιστο κίνητρο για τις εταιρείες να αναφέρουν περιστατικά και πολλές απλώς υφίστανται μια σύντομη διακοπή. Βλέπεις ένα drone, αναρωτιέσαι γιατί βρίσκεται εκεί, το παρακολουθείς για λίγο και μετά εξαφανίζεται. Και κανείς δεν το αναφέρει».

Ο Marks απέκλεισε την εμπλοκή drones χόμπι, λέγοντας ότι αμφιβάλλει αν αυτά τα μικρά μέσα «ταξίδεψαν κατά λάθος αρκετά ναυτικά μίλια ανοιχτά, για να αιωρούνται στη θάλασσα». Παραμένει ασαφές ποιος τα χειρίζεται ή από πού απογειώνονται.

Ο Marks αναφέρθηκε επίσης σε περιστατικά όπου drones εκτοξεύτηκαν από τα λεγόμενα δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου, τα οποία χρησιμοποιούν μεθόδους συγκάλυψης για να διακινούν λαθραία προϊόντα υπό καθεστώς κυρώσεων, όπως το πετρέλαιο, προσθέτοντας ότι δεν θεωρεί πως πρόκειται για πρόβλημα αποκλειστικά της Βόρειας Θάλασσας.

Μπορεί η Γερμανία να προστατεύσει τα υπεράκτια αιολικά της πάρκα;

Η άμυνα απέναντι σε υβριδικές απειλές όπως τα drones παραμένει κατακερματισμένη, κυρίως επειδή πολλές χώρες βασίζονται σε διαφορετικά συστήματα και δομές. Όπως εξήγησε ο Mongrenier από την EIES, μια λύση θα ήταν οι κυβερνήσεις να θεσπίσουν ένα πλαίσιο σαφές και κατανοητό για τον ιδιωτικό τομέα.

«Πρέπει να υπάρχει σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των δημόσιων φορέων, είτε πρόκειται για την αστυνομία, τον στρατό είτε διαφορετικούς κλάδους της διοίκησης. Ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να γνωρίζει ποιος είναι υπεύθυνος για τι σε κάθε στάδιο: πριν από μια επίθεση, κατά τη διάρκειά της και σε όλη τη διαδικασία ανάκαμψης», είπε, προσθέτοντας ότι οι προσεγγίσεις εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά σε όλη την Ευρώπη.

«Οι σκανδιναβικές χώρες είναι ιδιαίτερα ισχυρές σε αυτόν τον τομέα, ιδίως η Νορβηγία. Η Γερμανία, αντίθετα, αντιμετωπίζει μεγαλύτερες δυσκολίες επειδή είναι ομοσπονδιακό κράτος με πολλά επίπεδα αρχών».

Η Sabrina Schulz, διευθύντρια Γερμανίας της EIES, συμφώνησε, υπογραμμίζοντας ότι «η πολυπλοκότητα του ομοσπονδιακού συστήματος σε συνδυασμό με την πολυπλοκότητα των διάφορων αρμοδιοτήτων μεταξύ αστυνομίας, λιμενικής αστυνομίας, ναυτικού, της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφάλειας Πληροφοριών (BSI) και άλλων αρχών συνιστά πρόκληση. Για λόγους συνταγματικού δικαίου, το ομοσπονδιακό επίπεδο, όπως το υπουργείο Άμυνας, δεν μπορεί απλώς να “αναλάβει τα ηνία”», δήλωσε στο Euronews Earth.

Ωστόσο, το Γερμανικό Κέντρο Θαλάσσιας Ασφάλειας και Προστασίας (MSSC) διαδραματίζει ήδη κεντρικό ρόλο ως βασικό σημείο επαφής σε περίπτωση περιστατικού και διασφαλίζει ότι λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα, εξήγησε η Schulz.

Παρά ταύτα, η σύγκριση της Γερμανίας με χώρες όπως η Νορβηγία είναι «σχεδόν αδύνατη», ανέφερε η Schulz. «Παρόλα αυτά, η Γερμανία θα πρέπει να αντλήσει διδάγματα από τις βέλτιστες πρακτικές άλλων χωρών της Βόρειας Θάλασσας και να τις προσαρμόσει στο εθνικό της πλαίσιο».

Γιατί τα υπεράκτια αιολικά πάρκα είναι τόσο σημαντικά;

Όταν η Ρωσία εξαπέλυσε τη γενικευμένη εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα ηχηρό καμπανάκι όχι μόνο για την άμυνα, αλλά και για την ενεργειακή ασφάλεια. Σε μια προσπάθεια να μειώσουν την εξάρτηση από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, χώρες όπως η Γερμανία έσπευσαν να εξασφαλίσουν εναλλακτικές πηγές, στρεφόμενες εν μέρει στις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από το Κατάρ και τις ΗΠΑ.

Αυτή η στροφή, ωστόσο, δέχθηκε επίσης πιέσεις εν μέσω της κλιμάκωσης της έντασης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, με την Τεχεράνη να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Χορμούζ – μια βασική αρτηρία για τις παγκόσμιες μεταφορές πετρελαίου.

Ο Daniel Greve, εκπρόσωπος του γερμανικού Ομοσπονδιακού Υπουργείου Οικονομικών Υποθέσεων και Ενέργειας (BMWΕ), δήλωσε στο Euronews Earth ότι «η υπεράκτια αιολική ενέργεια αποτελεί στρατηγικό θεμέλιο ενός ανθεκτικού γερμανικού και ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και βιομηχανικού πυλώνα. Με τις υψηλές ώρες πλήρους φορτίου και το σταθερό προφίλ παραγωγής, μειώνει την εξάρτησή μας από τις εισαγωγές».

Η Ευρώπη ποντάρει στην αιολική ενέργεια της Βόρειας Θάλασσας

Πολύ πριν από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, οι ευρωπαϊκές χώρες είχαν δεσμευθεί να ενισχύσουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα στο πλαίσιο της Διακήρυξης του Αμβούργου, που υπεγράφη τον Ιανουάριο από εννέα κράτη της Βόρειας Θάλασσας, μεταξύ των οποίων η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η συμφωνία δεσμεύει τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τη δυναμικότητα υπεράκτιας αιολικής ενέργειας κατά 15 γιγαβάτ τον χρόνο από το 2031, με τον κλάδο να υπόσχεται σε αντάλλαγμα χαμηλότερο κόστος και τη δημιουργία 91.000 νέων θέσεων εργασίας. Αναμένεται επίσης να δημιουργήσει περίπου 1 τρισεκατομμύριο ευρώ οικονομικής δραστηριότητας.

Ο Greve ανέφερε ότι ο ετήσιος στόχος των 15 γιγαβάτ αφορά το σύνολο της Ευρώπης, τονίζοντας ότι ο στενότερος συντονισμός των υπεράκτιων έργων στη Βόρεια Θάλασσα θα είναι καθοριστικός για την επίτευξή του. Ισχύς 15 γιγαβάτ επαρκεί για να καλύψει για ένα έτος τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια περίπου 10,5 εκατομμυρίων μέσων νοικοκυριών.

Οι χώρες της περιοχής εργάζονται για να ευθυγραμμίσουν καλύτερα τα χρονοδιαγράμματα των δημοπρασιών, τις φάσεις κατασκευής και την έναρξη λειτουργίας των έργων, ώστε να αποφευχθούν αιφνίδιες κορυφώσεις δραστηριότητας. Στόχος είναι να μειωθεί η πίεση στις εφοδιαστικές αλυσίδες και να περιοριστεί ο κίνδυνος καθυστερήσεων, πρόσθεσε ο Greve.

Τα υπεράκτια αιολικά αντιμετωπίζουν αυξανόμενες προκλήσεις ασφάλειας

Ο υπεράκτιος αιολικός τομέας της Γερμανίας αναπτύσσεται πράγματι με ταχείς ρυθμούς, αλλά η κλίμακα και η γεωγραφική του θέση δημιουργούν ολοένα περισσότερες προκλήσεις ασφάλειας, όπως εξήγησε η Schulz, διευθύντρια Γερμανίας της EIES. Σχεδόν όλα τα υπεράκτια αιολικά πάρκα βρίσκονται στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Βόρειας και της Βαλτικής Θάλασσας, εκτός των γερμανικών χωρικών υδάτων, γεγονός που δυσχεραίνει την επιτήρηση και την προστασία τους.

Πρόσθεσε ότι στα τέλη του 2025 η Γερμανία διέθετε περίπου 9,7 γιγαβάτ υπεράκτιας αιολικής ισχύος, δεύτερη στην Ευρώπη μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, με σχέδια να επταπλασιάσει αυτή τη δυναμικότητα έως το 2045. Παρ’ όλα αυτά, η Schulz υποστήριξε ότι οι υποδομές υπεράκτιας αιολικής ενέργειας είναι εκ φύσεως πιο ανθεκτικές από τις εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, επειδή δεν διαθέτουν ένα μόνο κρίσιμο σημείο αστοχίας και δεν περιλαμβάνουν πτητικά υλικά ή εργαζομένους επί τόπου.

«Αν δούμε τις υβριδικές επιθέσεις του παρελθόντος, υπήρξε μια εστίαση στις χώρες της Βαλτικής», είπε. «Παρόλα αυτά, πρέπει να προετοιμαστούμε ώστε αυτές οι επιθέσεις να επεκταθούν στη Βόρεια Θάλασσα στο μέλλον».