Οι καταιγίδες ευνοούν τις πυρκαγιές: Η Πορτογαλία προετοιμάζεται για ένα «τρομερό» καλοκαίρι

Το έτος 2025 έφερε την πιο καταστροφική περίοδο δασικών πυρκαγιών που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), με πάνω από ένα εκατομμύριο καμένα εκτάρια, με την Πορτογαλία να συγκαταλέγεται στις χώρες όπου οι φλόγες είχαν τον πιο έντονο αντίκτυπο.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σύμφωνα με το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (πηγή στα Πορτογαλικά), σημειώθηκαν 999 πυρκαγιές στο εθνικό έδαφος, που κατέκαψαν 284 012 εκτάρια. Η καμένη έκταση διπλασιάστηκε σε σχέση με το 2024, γεγονός που καθιστά το 2025 τη δεύτερη χειρότερη χρονιά της τελευταίας δεκαετίας, μετά το μοιραίο 2017, όταν καταστράφηκε μια περιοχή άνω των 500 χιλιάδων εκταρίων και έχασαν τη ζωή τους πάνω από 100 άνθρωποι.

Ο ίδιος φορέας επιβεβαιώνει την τάση επιδείνωσης και κάνει λόγο για αύξηση της πιθανότητας ακραίων κλιματικών φαινομένων, με κυρίαρχες τις λεγόμενες μεγαπυρκαγιές, πιο βίαιες, που εξαπλώνονται ταχύτερα και, για τον λόγο αυτό, είναι δυσκολότερο να τεθούν υπό έλεγχο. Το νέο πρότυπο κατέστη ιδιαίτερα εμφανές μετά το 2017, ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης συχνότητας των καυσώνων, των πιο παρατεταμένων καλοκαιριών και των περιόδων ξηρασίας.

Σε αυτόν τον κρίσιμο συνδυασμό προστίθεται, το 2026, το αποτύπωμα των καταιγίδων στις αρχές του έτους: οι ισχυρές ριπές ανέμου στην αρχή του χρόνου ξερίζωσαν κόμες και έριξαν δέντρα, σκορπίζοντας φύλλα και άλλη βλάστηση που, με την άνοδο της θερμοκρασίας, στεγνώνουν γρήγορα, διευκολύνοντας τις αναφλέξεις και αυξάνοντας την αρχική ταχύτητα εξάπλωσης των φλογών.

Πέρα από αυτήν την πιο λεπτή καύσιμη ύλη, υπάρχει όλη η ξύινη βιομάζα που έχει συσσωρευτεί σε πυκνά στρώματα, από κλαδιά μέχρι κορμούς, πολλαπλασιάζοντας την ένταση και τη διάρκεια της φωτιάς. Σύμφωνα με αποτύπωση που έκανε ο Δήμος Λεϊρία με χρήση drones, η οποία μεταδόθηκε από την εφημερίδα Expresso, μόνο σε αυτόν τον δήμο χάθηκαν μεταξύ πέντε και οκτώ εκατομμύρια δέντρα, τόσο σε αστικές περιοχές όσο και στη δασική ζώνη.

Ο υπουργός Εσωτερικής Διοίκησης έχει υιοθετήσει τον ίδιο τόνο ανησυχίας και από τις αρχές Απριλίου πολλαπλασιάζει τις προειδοποιήσεις προς τον πληθυσμό, ζητώντας από τους πολίτες να κάνουν «το δικό τους μέρος» και να καθαρίσουν τα οικόπεδα γύρω από τις κατοικίες.

Ο Λουίς Νέβες, όπως μετέδωσε το πρακτορείο Lusa, προέβλεψε ένα «τρομερό καλοκαίρι» ακριβώς λόγω των «νέων, εξαιρετικών και αρνητικών παραγόντων» που δημιούργησε η διαδοχή των καταιγίδων, επαναλαμβάνοντας ότι υπάρχει περισσότερη βλάστηση προς καθαρισμό και περισσότεροι δρόμοι φραγμένοι.

Ο νόμος περιορίζει την παρέμβαση σε ιδιωτικές ιδιοκτησίες, υπενθύμισε ο υπουργός, ο οποίος ωστόσο απηύθυνε έκκληση στους πολίτες να επισημάνουν τις περιοχές με δυσκολότερη πρόσβαση, όπου οι ομάδες πολιτικής προστασίας θα μπορέσουν να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους.

Καταρτίστηκε επίσης μοντέλο αξιολόγησης κινδύνου, ώστε να δοθεί προτεραιότητα στις επιχειρήσεις στις ζώνες που επλήγησαν περισσότερο από τη φυσική καταστροφή, με στόχο κυρίως τη στήριξη των μικρότερων οικιστικών πυρήνων.

Ο Λουίς Νέβες τόνισε τη συνεργασία ανάμεσα στην Πολιτική Προστασία, τις δυνάμεις ασφαλείας, τους δήμους και τις Ένοπλες Δυνάμεις στο Comando Integrado de Prevenção e Operações (CIPO), μια δομή που συγκεντρώνει τα υπουργεία Εσωτερικής Διοίκησης και Άμυνας, καθώς και το υπουργείο Γεωργίας και Θάλασσας, με αποστολή την απομάκρυνση εμποδίων και τη βελτίωση της πρόσβασης στις δασικές περιοχές.

«Στους 22 δήμους εντοπίστηκαν 10 χιλιάδες χιλιόμετρα δρόμων, αγροτικών διαδρομών, αντιπυρικών λωρίδων και εκτάσεων προς καθαρισμό και μέσα σε μία εβδομάδα έχουν ήδη καθαριστεί τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα, σχεδόν το ένα τρίτο», ανέφερε, προσθέτοντας ότι το CIPO, το οποίο αρχικά είχε σχεδιαστεί να λειτουργήσει μέχρι τις 31 Μαΐου στις περιοχές Κέντρο και Λισαβόνα & Κοιλάδα του Τάγου, τελικά δεν έχει ημερομηνία λήξης και θα μπορεί να συνεχίσει να είναι χρήσιμο αν επιδεινωθεί η εικόνα των πυρκαγιών.

Η Μαρίνα Γκράντε έχει ήδη ανοίξει πάνω από 154 χιλιόμετρα δασικών δρόμων

Εδώ και αρκετές εβδομάδες, στη Μαρίνα Γκράντε ακούγονται αλυσοπρίονα που προσπαθούν να καθαρίσουν τις στοίβες ξυλείας στους δρόμους ανάμεσα στα πευκοδάση και τα δάση ευκαλύπτων.

Πρόκειται για μια μεγάλης κλίμακας επιχείρηση, που διεξάγεται επτά ημέρες την εβδομάδα από τις αρχές Μαρτίου, από μια μεγάλη ομάδα στην οποία συμμετέχουν η Δημοτική Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας, το Δασικό Τεχνικό Γραφείο, στρατιωτικοί της Εθνικής Ρεπουμπλικανικής Φρουράς (GNR), το Ινστιτούτο Διατήρησης της Φύσης και των Δασών (ICNF), η Ειδική Δύναμη Πολιτικής Προστασίας, οι εθελοντές πυροσβέστες της Μαρίνα Γκράντε και της Βιέιρα ντε Λεϊρία, καθώς και οι Ένοπλες Δυνάμεις.

«Η καταιγίδα μας έπληξε τη νύχτα 27 προς 28 Ιανουαρίου και ακόμη υπάρχουν πολλές ζημιές στο πεδίο», υπογράμμισε στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) ο Πάουλου Βισέντε, δήμαρχος της Μαρίνα Γκράντε.

Εντοπίστηκαν σημαντικές ζημιές στο δασικό οδικό δίκτυο, που καλύπτει περιοχή περίπου 289 χιλιομέτρων, ανακοίνωσε ο δήμος σε ανακοίνωση (πηγή στα Πορτογαλικά) που δημοσιεύθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του. Πολλοί από αυτούς τους δρόμους είναι «θεμελιώδους σημασίας για την πρόσβαση των οχημάτων διάσωσης και για την πρόληψη και την καταπολέμηση αγροτοδασικών πυρκαγιών», προειδοποιεί ο δήμος.

Προτεραιότητα είναι η δημιουργία συνδέσεων μεταξύ των δασικών δρόμων, ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής κυκλοφορία σε αυτές τις περιοχές και η πρόσβαση στους κοντινότερους οικισμούς.

Στις 6 Μαΐου είχαν ήδη καθαριστεί 154,22 χιλιόμετρα του δασικού οδικού δικτύου, πάνω από τα 115 χιλιόμετρα που είχαν τεθεί ως αρχικός στόχος. «Με βάση την καλή εξέλιξη της επιχείρησης, την κλίμακα της παρέμβασης και τις ανάγκες που καταγράφηκαν στο πεδίο, ορίστηκε νέος στόχος στα 178,31 χιλιόμετρα», ανέφερε ο δήμος στην ίδια ανακοίνωση.

«Αν οι αρχές κατάφερναν να απομακρύνουν όλη αυτή τη ξυλεία, θα ένιωθα πολύ πιο ήρεμος, γιατί είναι μια τεράστια ποσότητα καύσιμης ύλης για πυρκαγιές… εδώ στη δική μου ιδιοκτησία προσπαθώ να απομακρύνω όσο περισσότερο μπορώ», δηλώνει ο 79χρονος συνταξιούχος Μανουέλ Καλάνιας στο AFP.

Οι εργασίες δεν περιλαμβάνουν μόνο τον καθαρισμό των δρόμων, αλλά και τον καθαρισμό οικοπέδων και τη δημιουργία λωρίδων διαχείρισης καύσιμης ύλης (περιοχές όπου η βλάστηση αραιώνεται ή κόβεται) – καθήκοντα που, όπως τονίζει ο δήμος, είναι κρίσιμα για τον περιορισμό του κινδύνου αγροτοδασικών πυρκαγιών.

Η προβλεπόμενη παρέμβαση καλύπτει συνολικά 198,95 εκτάρια, «συμπεριλαμβανομένων των λωρίδων κατά μήκος του δημοτικού οδικού δικτύου και στις ζώνες επαφής με τις βιομηχανικές περιοχές της Μαρίνα Γκράντε και της Βιέιρα ντε Λεϊρία», αναφέρεται στην ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του δήμου.

Οι επιστήμονες της ομάδας World Weather Attribution (πηγή στα Πορτογαλικά) προειδοποίησαν πριν από λίγες ημέρες ότι το 2026 θα μπορούσε να είναι ένα από τα πιο ακραία χρόνια που έχουν καταγραφεί ποτέ σε ό,τι αφορά τις δασικές πυρκαγιές σε παγκόσμιο επίπεδο, λόγω του συνδυασμού της κλιματικής αλλαγής με την ενίσχυση του φαινομένου Ελ Νίνιο.

«Προβλέπεται ένα ιδιαίτερα ζεστό καλοκαίρι και, για την περιοχή μας, αυτά τα πευκοδάση είναι μια πραγματική πυριτιδαποθήκη», προειδοποιεί ο δήμαρχος της Μαρίνα Γκράντε.

Το επιβραδυντικό πυρός θα είναι από τα βασικά όπλα στη μάχη με τις φλόγες

Η Εθνική Αρχή Εκτάκτων Αναγκών και Πολιτικής Προστασίας (ANEPC (πηγή στα Πορτογαλικά)) αναγνωρίζει ότι, το 2026, θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην περιφέρεια Λεϊρία (με την Πεδρογκάου Γκράντε ξανά στο επίκεντρο), η οποία επλήγη περισσότερο από την καταιγίδα Kristin, λόγω της καύσιμης ύλης που υπάρχει στις εκτάσεις της.

Στις κρίσιμες ζώνες περιλαμβάνονται επίσης οι άλλες δύο περιφέρειες της εσωτερικής ζώνης πευκοδασών – Κοΐμπρα και Καστελού Μπράνκου – καθώς και ο Βορράς και το Αλγκάρβε, όπως ανέφερε ο εθνικός διοικητής Εκτάκτων Αναγκών και Πολιτικής Προστασίας, Μάριου Σιλβέστρε, σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Lusa.

Οι αρχές θέλουν να αντιμετωπίζουν τις πυρκαγιές στα πρώτα τους λεπτά και σκοπεύουν να γενικεύσουν τη χρήση επιβραδυντικού πυρός, μιας χημικής ουσίας ικανής να επιβραδύνει ή ακόμη και να σταματήσει την προέλαση των φλογών.

«Φέτος θα έχουμε ακόμη τέσσερα κέντρα εναέριων μέσων που θα επιχειρούν με επιβραδυντικό πυρός. Θα γίνουν πέντε συνολικά. Αυτό που θέλουμε είναι να αυξήσουμε ακόμη περισσότερο το ποσοστό επιτυχίας που έχουμε σήμερα στην αρχική προσβολή», ανέφερε ο Μάριου Σιλβέστρε.

Η συγκεκριμένη ουσία χρησιμοποιήθηκε το 2025 μόνο σε μία αεροπορική βάση, αλλά, μετά τα καλά αποτελέσματα που καταγράφηκαν, θα αποτελέσει «ένα από τα μεγάλα στοιχήματα» του 2026, σύμφωνα με τον Μάριου Σιλβέστρε, στην προσπάθεια να περιοριστούν πυρκαγιές που σήμερα εξαπλώνονται πολύ πιο βίαια σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια.

Στο ίδιο πνεύμα πρόληψης, θα αναπτυχθούν σε καθεμία από τις υποπεριφέρειες της χώρας, εξειδικευμένα κλιμάκια αναγνώρισης, επιφορτισμένα με τη μετάδοση στον επικεφαλής των επιχειρήσεων των κρίσιμων πληροφοριών για τον κίνδυνο και το είδος της πυρκαγιάς. Στόχος είναι να βελτιωθεί η ικανότητα επικοινωνίας του μηχανισμού και να εξασφαλιστεί πιο έγκαιρη παρέμβαση.

Παράλληλα, αυξήθηκαν οι ομάδες ενισχυμένης προσβολής, που από μία γίνονται τέσσερις. Πρόκειται για μια δύναμη με προηγμένες τακτικές δυνατότητες, η οποία καλείται σε περιπτώσεις που απαιτούν παρατεταμένη επέμβαση.

Όλες οι αλλαγές που εισάγονται θα δοκιμαστούν σε μια εντατική επιχειρησιακή άσκηση, στην οποία θα επιδιωχθεί ο καλύτερος δυνατός συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

Ο Ειδικός Μηχανισμός Αντιμετώπισης Αγροτοδασικών Πυρκαγιών (DECIR) για το 2026 παρουσιάζει ελαφρά ενίσχυση σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Η πιο κρίσιμη φάση – Δέλτα – εκτείνεται από 1η Ιουλίου έως 30 Σεπτεμβρίου, περίοδος κατά την οποία ο DECIR θα διαθέτει 15.149 στελέχη από 2.596 ομάδες, 3.463 χερσαία οχήματα και 81 εναέρια μέσα. Δύο ελικόπτερα Black Hawk της Πολεμικής Αεροπορίας, με μεγαλύτερη ικανότητα μεταφοράς νερού και εκτέλεσης πιο σύνθετων επιχειρήσεων, θα κινητοποιηθούν για πρώτη φορά για την καταπολέμηση των πυρκαγιών.

Σε αυτήν την πιο απαιτητική περίοδο, θα βρίσκονται στη διάθεση των αρχών 50 ερπυστριοφόρα μηχανήματα, διπλάσια σε σχέση με το 2025, ενώ το ICNF θα διαθέσει ακόμη 18, όπως ανέφερε ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας, Ρούι Ρόσα, σε συνέντευξή του στο JN/TSF (πηγή στα Πορτογαλικά).

Από την περασμένη Παρασκευή βρίσκεται ήδη στο πεδίο η πρώτη ενίσχυση δυνάμεων του έτους, με την ονομασία «επίπεδο Bravo», η οποία θα διατηρηθεί έως τα τέλη Μαΐου: βρίσκονται σε επιφυλακή 11.955 στελέχη, ενταγμένα σε 2.031 ομάδες, που θα υποστηρίζονται από 2.599 οχήματα και 37 εναέρια μέσα.

Σύμφωνα με τον εθνικό διοικητή Εκτάκτων Αναγκών και Πολιτικής Προστασίας**,** το σχέδιο που ανακοινώθηκε μπορεί να τροποποιηθεί, ανάλογα με τις αξιολογήσεις που θα γίνονται στα διάφορα στάδια εφαρμογής του.