Η ΕΕ δίνει δισεκατομμύρια στην Αίγυπτο για το μεταναστευτικό, αλλά το Κάιρο τα θεωρεί λίγα

Η Αίγυπτος πιέζει την Ευρώπη να επωμιστεί μεγαλύτερο μέρος του κόστους φιλοξενίας των –κατά το Κάιρο– εκατομμυρίων προσφύγων και μεταναστών, την ώρα που η ΕΕ επανεξετάζει τον βαθμό εξάρτησής της από μια χώρα που θεωρεί κρίσιμο ανάχωμα στην παράτυπη μετανάστευση μέσω της Μεσογείου.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Και οι δύο πλευρές διαθέτουν ισχυρά διαπραγματευτικά χαρτιά: η Ευρώπη χρειάζεται την Αίγυπτο για να συγκρατεί την παράτυπη μετανάστευση, ενώ η Αίγυπτος χρειάζεται ευρωπαϊκά χρήματα για να διαχειριστεί μια προσφυγική κρίση που, όπως υποστηρίζει, της κοστίζει πάνω από 8,5 δισ. ευρώ ετησίως, σύμφωνα με ειδικούς.

«Η διαπραγματευτική ισχύς της Αιγύπτου έχει σαφώς ενισχυθεί έναντι της ΕΕ, επειδή οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δέχονται εσωτερικές πιέσεις να μειώσουν την παράτυπη μετανάστευση», δήλωσε στο Euronews ο Andrew Geddes, καθηγητής Σπουδών Μετανάστευσης και διευθυντής του Migration Policy Centre στο Robert Schuman Centre.

Το ζήτημα έχει καταστεί πιο επείγον, καθώς οι ανθρωπιστικοί οργανισμοί προειδοποιούν για ολοένα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά κενά στην Αίγυπτο, όπου ο πόλεμος στο Σουδάν ήρθε να προστεθεί σε έναν μακροχρόνιο πληθυσμό προσφύγων και μεταναστών που περιλαμβάνει επίσης Σύρους, Παλαιστίνιους, Νοτιοσουδανούς, Ερυθραίους, Αιθίοπες, Υεμενίτες, Σομαλούς και Ιρακινούς.

«Η άφιξη Σύρων προσφύγων οδήγησε στο να θεωρείται η Αίγυπτος αξιόπιστη χώρα υποδοχής. Ο εκτοπισμός Σουδανών έχει εντείνει εκ νέου την πίεση και έχει ενισχύσει το επιχείρημα της Αιγύπτου ότι αντιμετωπίζει διαρκή και κλιμακούμενα βάρη», εξήγησε ο Geddes.

Συνεργασία παρά τις επικρίσεις

Το 2024, η ΕΕ και η Αίγυπτος αναβάθμισαν τις σχέσεις τους σε Στρατηγική και Ολοκληρωμένη Εταιρική Σχέση που καλύπτει τις πολιτικές σχέσεις, τη μακροοικονομική σταθερότητα, το εμπόριο και τις επενδύσεις, τη μετανάστευση και την κινητικότητα, την ασφάλεια καθώς και τους ανθρώπους και τις δεξιότητές τους.

Στη συνέχεια, οι Βρυξέλλες ανακοίνωσαν ένα χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 7,4 δισ. ευρώ (πηγή στα Αγγλικά) για την Αίγυπτο για την περίοδο 2024-2027, που περιλαμβάνει 5 δισ. ευρώ σε δάνεια με ευνοϊκούς όρους, 1,8 δισ. ευρώ σε πρόσθετες επενδύσεις και 600 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις, εκ των οποίων 200 εκατ. ευρώ έχουν δεσμευθεί για τη διαχείριση της μετανάστευσης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το πακέτο ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής εταιρικής σχέσης με την Αίγυπτο, που καλύπτει τη μακροοικονομική σταθερότητα, τις επενδύσεις, τη μετανάστευση, την ασφάλεια και τις δεξιότητες.

Ωστόσο, η συμφωνία έχει δεχθεί επικρίσεις από ορισμένους ευρωβουλευτές και οργανώσεις δικαιωμάτων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η ΕΕ διευρύνει τη συνεργασία της με την Αίγυπτο στο μεταναστευτικό χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την προστασία ασύλου ή τη λογοδοσία για τις καταγγελλόμενες παραβιάσεις.

Η Τίνεκε Στρικ, ευρωβουλευτής των Πρασίνων/ΕFA, Ολλανδή ειδική σε θέματα μετανάστευσης και εισηγήτρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την εξωτερική διάσταση της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ το 2024, δήλωσε ότι η συνεργασία με τον πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι θα οδηγήσει σε «περισσότερη βία κατά των μεταναστών, περισσότερη καταστολή και περισσότερους αντιφρονούντες που θα αναγκάζονται να εγκαταλείπουν τη χώρα».

Ο Μουνίρ Σατουρί, Γάλλος ευρωβουλευτής και εισηγητής του Κοινοβουλίου για την Αίγυπτο, άσκησε τότε κριτική στην ευρύτερη περιφερειακή προσέγγιση που περιλάμβανε και συμφωνία με την Τυνησία, δηλώνοντας: «Αυτά δεν είναι ιδιωτικά χρήματα του (τότε επιτρόπου για τη Γειτονία και τη Διεύρυνση Όλιβερ) Βάρχελι. Είναι ευρωπαϊκά χρήματα».

Πολλοί ακόμη ευρωβουλευτές υπέβαλαν επίσημες ερωτήσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητώντας αιτιολόγηση για την εκταμίευση των κονδυλίων.

Η Επιτροπή υπερασπίστηκε τη συμφωνία ως μέσο επιμερισμού της ευθύνης και προώθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και όχι υπονόμευσής τους.

«Μαζί θα εργαστούμε επίσης για τη δέσμευσή μας να προωθήσουμε τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν κατά την τελετή υπογραφής στο Κάιρο, απαντώντας έμμεσα στους επικριτές που υποστήριξαν ότι οι Βρυξέλλες επιβραβεύουν μια αυταρχική κυβέρνηση.

Το ερώτημα των 10 εκατομμυρίων

Μιλώντας τον Απρίλιο σε υπουργική σύνοδο αφρικανικών χωρών που ηγούνται της εφαρμογής του Παγκόσμιου Συμφώνου για τη Μετανάστευση, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπάντρ Άμπντελατι δήλωσε ότι η χώρα του φιλοξενεί «περισσότερους από 10 εκατομμύρια μετανάστες και φιλοξενούμενους στην επικράτειά της, οι οποίοι ζουν μέσα στον ιστό της αιγυπτιακής κοινωνίας και όχι σε απομονωμένα στρατόπεδα, και απολαμβάνουν βασικές υπηρεσίες χωρίς διακρίσεις».

Σε τηλεφωνική επικοινωνία τον Φεβρουάριο 2025 με τον επίτροπο της ΕΕ για Εσωτερικές Υποθέσεις και Μετανάστευση Magnus Brunner, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι ο Άμπντελατι επεσήμανε «το περιορισμένο μέγεθος της διεθνούς στήριξης που έχει λάβει η Αίγυπτος και τη δυσαναλογία της σε σχέση με τα ολοένα αυξανόμενα βάρη που φέρει».

Το υπουργείο ανέφερε ότι ο Άμπντελατι τόνισε επίσης «τη σημασία μιας συνολικής προσέγγισης στη μετανάστευση που να τη συνδέει με την ανάπτυξη και την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της», επισημαίνοντας παράλληλα αυτό που αποκάλεσε «επιτυχία της αιγυπτιακής εμπειρίας στην καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης, ιδίως στη διακοπή όλων των πλοιαρίων με προορισμό την Ευρώπη από την Αίγυπτο από τον Σεπτέμβριο 2016».

Τον Απρίλιο, ο Άμπντελατι ζήτησε επίσης τη δημιουργία «νόμιμων οδών μετανάστευσης» με διεθνείς εταίρους, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων κατάρτισης και νόμιμης μετανάστευσης για νέους που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς εργασίας στις χώρες προορισμού.

Τόνισε ακόμη την ανάγκη ενσωμάτωσης των αρχών του «επιμερισμού βαρών, της κοινής ευθύνης και της διεθνούς αλληλεγγύης», υποστηρίζοντας ότι η στήριξη δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε βραχυπρόθεσμα προγράμματα, αλλά να περιλαμβάνει μακροπρόθεσμη, δομική χρηματοδότηση που βοηθά τις χώρες υποδοχής να συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες και να στηρίζουν την κοινωνική συνοχή.

Ο πρωθυπουργός Μουστάφα Μαντμπούλι έχει επίσης δηλώσει ότι η Αίγυπτος φιλοξενεί περισσότερους από 10 εκατομμύρια μετανάστες, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, προσθέτοντας ότι το κόστος παροχής υπηρεσιών σε αυτούς –που εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 10 δισ. δολάρια (8,5 δισ. ευρώ)– είναι υψηλό.

Ο αριθμός των ανθρώπων που, σύμφωνα με την Αίγυπτο, φιλοξενούνται στη χώρα είναι πολύ μεγαλύτερος από την καταμέτρηση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) όσον αφορά τους καταγεγραμμένους πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο.

Στην επιχειρησιακή της ενημέρωση για τον Φεβρουάριο, η UNHCR υπολόγισε τον καταγεγραμμένο πληθυσμό στην Αίγυπτο σε σχεδόν 1,1 εκατομμύριο ανθρώπους, με τις γυναίκες και τα παιδιά να αντιστοιχούν σε σχεδόν τα τρία τέταρτα του συνόλου.

Η διαφορά οφείλεται εν μέρει στις διαφορετικές κατηγορίες αλλοδαπών σε ανάγκη. Τα στοιχεία της UNHCR καλύπτουν καταγεγραμμένους πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο – όσους έχουν επίσημα αναγνωριστεί ότι χρειάζονται προστασία και όσους αναμένουν ακόμη απόφαση για το καθεστώς τους – ενώ οι αιγυπτιακές αρχές αναφέρονται ευρύτερα, περιλαμβάνοντας επίσης μετανάστες, αλλοδαπούς και άτυπα διαμένοντες στη χώρα.

«Οι αποκλίσεις στους αριθμούς είναι πολύ σημαντικές», δήλωσε ο Geddes. «Για τις αρχές στην Αίγυπτο, οι μεγαλύτεροι αριθμοί βοηθούν την κυβέρνηση να αναδεικνύει το μέγεθος του βάρους και να δικαιολογεί τις πολιτικές της».

Γιατί η Αίγυπτος έγινε τόπος καταφυγίου

Η Αίγυπτος έχει εξελιχθεί σε βασικό προορισμό εν μέρει λόγω της γεωγραφίας και της ιστορίας της. Διαθέτει μακρά μεθόριο με το Σουδάν και διατηρεί διαχρονικούς κοινωνικούς, οικογενειακούς και οικονομικούς δεσμούς με τις σουδανικές κοινότητες.

Ως χώρα που βρίσκεται στο σταυροδρόμι Αφρικής και Μέσης Ανατολής, έχει δεχθεί επίσης Σύρους, Παλαιστίνιους, Υεμενίτες, Ερυθραίους και άλλους που διαφεύγουν από συγκρούσεις ή αστάθεια στις δύο ηπείρους.

Για πολλούς ανθρώπους που δραπετεύουν από τον πόλεμο, η Αίγυπτος προσφέρει σχετική σταθερότητα, εδραιωμένες κοινότητες, μεγάλες πόλεις όπου μπορούν να νοικιάσουν σπίτια και να βρουν άτυπη εργασία, καθώς και χαμηλότερο κόστος ζωής σε σχέση με πολλούς άλλους προορισμούς.

Όμως οι ίδιοι παράγοντες σημαίνουν επίσης ότι πρόσφυγες και μετανάστες απορροφώνται σε ήδη υπερφορτωμένες αστικές περιοχές.

Σε αντίθεση με χώρες όπως η Ιορδανία και η Τουρκία, που έχουν φιλοξενήσει μεγάλα επίσημα προσφυγικά στρατόπεδα, ή ο Λίβανος, που έχει φιλοξενήσει πολλούς Σύρους σε άτυπους καταυλισμούς σκηνών, η Αίγυπτος δεν λειτουργεί ούτε επίσημα στρατόπεδα ούτε τέτοιους άτυπους καταυλισμούς.

Στην Αίγυπτο, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες ζουν γενικά σε πόλεις όπως το Κάιρο, η Αλεξάνδρεια, η Δαμιέτα και το Ασουάν, πλάι σε αιγυπτιακές κοινότητες.

Οι αιγυπτιακές αρχές το επικαλούνται συχνά ως απόδειξη ότι πρόσφυγες και μετανάστες είναι ενταγμένοι στην κοινωνία και έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, όμως οι ανθρωπιστικές οργανώσεις λένε ότι αυτό το μοντέλο επιβαρύνει παράλληλα τη στέγαση, τα σχολεία, την υγεία και τις τοπικές υπηρεσίες.

Η ίδια η οικονομική κρίση της Αιγύπτου έχει οξύνει τις πιέσεις, ιδίως σε μια χώρα με πάνω από 120 εκατομμύρια κατοίκους που ήδη πασχίζει με τις υψηλές τιμές και τις περιορισμένες δημόσιες υπηρεσίες.

Παρότι η Αίγυπτος μπορεί να είναι φθηνότερη από πολλές χώρες της Ευρώπης ή του Κόλπου, η αγοραστική δύναμη έχει αποδυναμωθεί για όσους πληρώνονται σε αιγυπτιακές λίρες.

Η χώρα έχει υποστεί αλλεπάλληλες υποτιμήσεις του νομίσματός της, υψηλό πληθωρισμό και μεταρρυθμίσεις επιδοτήσεων στο πλαίσιο προγράμματος υποστηριζόμενου από το ΔΝΤ, γεγονός που έχει αποδυναμώσει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς τόσο των Αιγυπτίων όσο και των προσφύγων.

Ο ετήσιος πληθωρισμός στις αστικές περιοχές διαμορφώθηκε σε 14,9% τον Απρίλιο 2026, μετά το 15,2% τον Μάρτιο, σύμφωνα με τη στατιστική υπηρεσία της Αιγύπτου CAPMAS. (πηγή στα Αγγλικά)

Έναν μήνα νωρίτερα, ο εθνικός πληθωρισμός είχε αυξηθεί στο 13,5% (πηγή στα Αγγλικά), λόγω κυρίως της ανόδου στις τιμές τροφίμων και μεταφορών, με τις τιμές τροφίμων και ποτών να αυξάνονται κατά 5,2% σε μηνιαία βάση και το κόστος μεταφορών κατά 8%.

Η στέγαση έχει επίσης εξελιχθεί σε βασικό σημείο πίεσης, ιδίως στο Κάιρο, που έχει γίνει απροσδόκητα ακριβός για πολλούς νεοαφιχθέντες.

Τα ενοίκια στο ευρύτερο Κάιρο εκτιμάται ότι αυξήθηκαν κατά 10% έως 18% σε ετήσια βάση το 2026, ξεπερνώντας τον επίσημο πληθωρισμό.

Στις αρχές του 2026, το μέσο μηνιαίο ενοίκιο για ένα διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου στο ευρύτερο Κάιρο ανέρχεται σε περίπου 27.000 αιγυπτιακές λίρες, δηλαδή γύρω στα 510 ευρώ.

Γκαρσονιέρες στις απομακρυσμένες συνοικίες ξεκινούν από περίπου 10.000 αιγυπτιακές λίρες τον μήνα, με τα ενοίκια να φτάνουν τις 40.000 λίρες ή και περισσότερο σε κεντρικές περιοχές.

Ο κατώτατος μισθός στην Αίγυπτο ανέρχεται σε 7.000 αιγυπτιακές λίρες (132 ευρώ) τον μήνα, πράγμα που σημαίνει ότι ένας εργαζόμενος με κατώτατο μισθό δεν μπορεί να καλύψει ούτε το ενοίκιο της πιο λιτής γκαρσονιέρας στο ευρύτερο Κάιρο, πόσο μάλλον να θρέψει οικογένεια.

Για τις οικογένειες προσφύγων, που συνήθως δεν διαθέτουν άδεια εργασίας και εξαρτώνται από άτυπη απασχόληση ή από χρηματική βοήθεια της UNHCR, η εξίσωση είναι ακόμη πιο σκληρή.

Η UNHCR ανέφερε ότι το μέσο ποσό χρηματοδότησης που αντιστοιχεί σε κάθε πρόσφυγα στην Αίγυπτο μειώθηκε από περίπου 11 δολάρια (9,4 ευρώ) τον μήνα ανά άτομο το 2022 σε λιγότερα από 4 δολάρια (3,4 ευρώ) το 2025.

Ο οργανισμός σημείωσε ότι πολλές οικογένειες προσφύγων δυσκολεύονται να πληρώσουν το ενοίκιο, να αγοράσουν τρόφιμα και να καλύψουν ιατρικά έξοδα.

Για πολλές οικογένειες, η χρηματική βοήθεια είναι μία από τις ελάχιστες μορφές στήριξης που έχουν στη διάθεσή τους.

Η Νάουαλ, μια χήρα από το Σουδάν που ζει στο Κάιρο με τα έξι παιδιά της, ανέφερε σε μαρτυρία που δημοσίευσε η UNHCR ότι μπορεί να στέλνει στο σχολείο μόνο τα τρία από αυτά.

«Ο μεγαλύτερος γιος μου άφησε το σχολείο για να φροντίζει τα αδέλφια του, όσο εγώ δουλεύω», είπε.

Για την Αίγυπτο, η έλλειψη αυτή ενισχύει επίσης το επιχείρημα ότι οι διεθνείς εταίροι θα πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους.

Η πίεση έχει καταστήσει το ζήτημα πιο ευαίσθητο και στο εσωτερικό της Αιγύπτου. Καθώς το κόστος ζωής αυξάνεται, εντείνεται ο δημόσιος διάλογος για την παρουσία προσφύγων και μεταναστών και την πίεση που ενδεχομένως ασκούν στη στέγαση, τις θέσεις εργασίας και τις δημόσιες υπηρεσίες.

Γι’ αυτό το Κάιρο θεωρεί ότι, παρά τα δισεκατομμύρια που έχουν δεσμευθεί, τα εξωτερικά κονδύλια απλώς δεν επαρκούν.

«Υπάρχει μια κάποια διάσταση απόψεων σχετικά με τη χρηματοδότηση», είπε ο Geddes. «Η ΕΕ έχει αυξήσει τα επίπεδα χρηματοδότησης, όμως από αιγυπτιακής πλευράς αυτά δεν θεωρούνται επαρκή, δεδομένου, για παράδειγμα, του υψηλού κόστους στέγασης ενός τόσο μεγάλου πληθυσμού μεταναστών και προσφύγων».

«Είναι πιθανό να παραμείνει ένα ανοικτό, ακανθώδες ζήτημα», κατέληξε.

Το Σουδάν άλλαξε τα δεδομένα

Οι πιέσεις που δέχεται η Αίγυπτος στο προσφυγικό δεν ξεκίνησαν με τον πόλεμο στο Σουδάν.

Για χρόνια, οι Σύροι ήταν η πολυπληθέστερη ομάδα καταγεγραμμένων προσφύγων στη χώρα, μετά την άφιξη πολλών εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου στη Συρία από το 2011 και μετά.

Η UNHCR αναφέρει ότι ο αριθμός των Σύρων που είναι καταγεγραμμένοι στην Αίγυπτο αυξήθηκε από 12.800 στο τέλος του 2012 σε πάνω από 147.000 έως το τέλος του 2024.

Πολλοί Σύροι ζουν πλέον στην Αίγυπτο πάνω από μια δεκαετία, δημιουργώντας επιχειρήσεις, γράφοντας τα παιδιά τους στα σχολεία και αποτελώντας μέρος των αστικών κοινοτήτων.

Ο πόλεμος στο Σουδάν, όμως, έχει αλλάξει ριζικά την κλίμακα του ζητήματος.

Από τότε που ξέσπασαν οι συγκρούσεις στο Σουδάν τον Απρίλιο 2023, μεταξύ των Ενόπλων Δυνάμεων του Σουδάν και των παραστρατιωτικών Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης, εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί εντός και εκτός της χώρας.

Η UNHCR ανέφερε ότι ο αριθμός προσφύγων και αιτούντων άσυλο στην Αίγυπτο τριπλασιάστηκε από την έναρξη του πολέμου, με την Αίγυπτο να γίνεται η μεγαλύτερη χώρα υποδοχής για όσους διαφεύγουν από το Σουδάν, καθώς και μία από τις χώρες με τον υψηλότερο αριθμό νέων αιτήσεων ασύλου παγκοσμίως.

Τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, οι Σουδανοί υπήκοοι αποτελούσαν τη μεγαλύτερη ομάδα προσφύγων και αιτούντων άσυλο, με πάνω από 830.000 άτομα.

Η πίεση στο αιγυπτιακό σύστημα υποδοχής προσφύγων έχει επιταθεί από ένα σοβαρό χρηματοδοτικό έλλειμμα που πλήττει τα προγράμματα βοήθειας της UNHCR.

Τον Απρίλιο, η UNHCR προειδοποίησε ότι οι σοβαρές ελλείψεις χρηματοδότησης θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην αναστολή της χρηματικής βοήθειας για ορισμένες από τις πιο ευάλωτες οικογένειες προσφύγων στην Αίγυπτο.

Ο οργανισμός ανέφερε ότι τουλάχιστον 20.000 οικογένειες προσφύγων, δηλαδή περίπου 87.000 άνθρωποι, ενδέχεται να χάσουν την οικονομική στήριξη, εάν δεν εξασφαλιστεί επειγόντως νέα χρηματοδότηση.

Πάνω από τις μισές από αυτές τις οικογένειες είχαν ήδη δει τη βοήθεια να μειώνεται ή να διακόπτεται μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου 2026, σύμφωνα με την UNHCR.

Ο οργανισμός σημείωσε ότι είχε εξασφαλιστεί μόλις περίπου το 2% της χρηματοδότησης που απαιτείται για το πρόγραμμα χρηματικής βοήθειας του 2026 στην Αίγυπτο.

«Χωρίς άμεση και σταθερή χρηματοδότηση, αυτή η ζωτικής σημασίας σανίδα σωτηρίας κινδυνεύει να εξαφανιστεί», ανέφερε η UNHCR στην ανακοίνωσή της τον Απρίλιο.

Κατά τη διάρκεια συνομιλιών με τον αλ-Σίσι νωρίτερα φέτος, ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να μοιράζεται την ευθύνη για τη φιλοξενία μεγάλων προσφυγικών πληθυσμών, σύμφωνα με ανακοίνωση της αιγυπτιακής προεδρίας.

Οι ανησυχίες για τα δικαιώματα δοκιμάζουν την εταιρική σχέση

Η συνεργασία ΕΕ–Αιγύπτου στο μεταναστευτικό έχει επίσης βρεθεί στο μικροσκόπιο οργανώσεων δικαιωμάτων και εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ (πηγή στα Αγγλικά).

Τον Μάρτιο, ανεξάρτητοι ειδικοί που έχουν οριστεί από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, μεταξύ των οποίων και ειδικοί εισηγητές για τα δικαιώματα των μεταναστών, την εμπορία προσώπων, τα βασανιστήρια, τον ρατσισμό και τη βία κατά γυναικών και κοριτσιών, προειδοποίησαν για αυτό που περιέγραψαν ως «κλιμακούμενη εκστρατεία απελάσεων, αυθαίρετων συλλήψεων (πηγή στα Αγγλικά) και παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων» σε βάρος προσφύγων, αιτούντων άσυλο και μεταναστών στην Αίγυπτο.

Οι ειδικοί ανέφεραν ότι είχαν λάβει αναφορές για στοχοποίηση προσφύγων στα σπίτια, στους χώρους εργασίας και σε κέντρα παροχής υπηρεσιών που διαχειρίζονται πρόσφυγες, με τις πρακτικές αυτές να πλήττουν ιδιαίτερα Σουδανούς και Σύρους υπηκόους.

Σύμφωνα με τους ίδιους, οι συλλήψεις και οι απελάσεις αυξήθηκαν από τα τέλη του 2025 και μετά, με ορισμένες απελάσεις να πραγματοποιούνται, όπως καταγγέλλεται, χωρίς εξατομικευμένη αξιολόγηση των κινδύνων για την προστασία των ενδιαφερομένων.

Οι ίδιοι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ εξέφρασαν επίσης ανησυχίες για τον αιγυπτιακό νόμο περί ασύλου, (πηγή στα Αγγλικά) που υιοθετήθηκε τον Δεκέμβριο 2024.

Οργανώσεις δικαιωμάτων λένε ότι ο νόμος δίνει στις αρχές ευρείες εξουσίες να απορρίπτουν ή να ανακαλούν το καθεστώς πρόσφυγα με βάση λόγους όπως η εθνική ασφάλεια, η δημόσια τάξη και η μη συμμόρφωση με τις αιγυπτιακές «αξίες και παραδόσεις».

Σε απάντησή της τον Δεκέμβριο 2025 (πηγή στα Αγγλικά) προς τις Ειδικές Διαδικασίες του ΟΗΕ, η Αίγυπτος ανέφερε ότι τα περιστατικά κράτησης αποτελούν «προσωρινά προληπτικά μέτρα» για την εξακρίβωση της ταυτότητας και την καταπολέμηση δικτύων διακινητών και εμπορίας ανθρώπων. Προσέθεσε επίσης ότι, προκειμένου να τηρεί την αρχή της μη επαναπροώθησης, η Αίγυπτος «δεν επιστρέφει κανένα άτομο που αντιμετωπίζει κίνδυνο».

Σύμφωνα με τον Geddes, η μετανάστευση αποτελεί πλέον μέρος μιας ευρύτερης σχέσης ΕΕ–Αιγύπτου, που περιλαμβάνει χρήματα, πολιτική, εμπόριο, ανάπτυξη και ασφάλεια.

«Η μετανάστευση είναι βασικός πυλώνας της σχέσης ΕΕ–Αιγύπτου και έχει καθορίσει τα χρηματοδοτικά πακέτα, την πολιτική εμπλοκή και τους διπλωματικούς δεσμούς που τη συνοδεύουν», δήλωσε ο Geddes.

«Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι η μετανάστευση εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική εταιρική σχέση που αφορά ζητήματα εμπορίου, ανάπτυξης και ασφάλειας», κατέληξε.