Διχάζει η υιοθέτηση νόμου γενικής αμνηστίας στον Λίβανο: λύση στον συνωστισμό ή δίοδος στην ατιμωρησία;

Tο κοινοβούλιο του Λιβάνου ενέκρινε, την Τετάρτη, τον νόμο για τη γενική αμνηστία, ωστόσο αμέσως μόλις αυτό συνέβη, η πολιτική αντιπαράθεση άναψε εκ νέου ακόμα και στους δρόμους, φορτωμένη με νομικά και πολιτικά ερωτήματα. Πρόκειται για την πρώτη απόφαση αυτού του είδους που εκτιμάται ότι αφορά χιλιάδες κρατουμένους, μια εξέλιξη που θυμίζει όσα συνέβησαν το 1991, τη χρονιά κατά την οποία ο Λίβανος έκλεισε τον φάκελο του αιματηρού εμφυλίου πολέμου που κράτησε 15 χρόνια, οι συνέπειες του οποίου παραμένουν αισθητές μέχρι σήμερα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η ανακοίνωση της προεδρίας της Βουλής του Λιβάνου ήταν λιτή: «Έγκριση πρότασης νόμου που αποσκοπεί στη χορήγηση γενικής αμνηστίας και στη κατ’ εξαίρεση τροποποιημένη μείωση της διάρκειας ορισμένων ποινών». Η κίνηση έχει ως βασικό στόχο την «αποσυμφόρηση των φυλακών», όπου η πληρότητα έχει φτάσει το 300% και κρατούμενοι παραμένουν έγκλειστοι επί χρόνια χωρίς δίκη.

Ωστόσο, το ζήτημα αυτό, αν και δεν είναι το μόνο, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο βαθιών θρησκευτικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων, που βαραίνουν ολοένα περισσότερο μέσα στο κλίμα πόλωσης που υπάρχει, την ίδια ώρα που επισήμως οι αρχές τηρούν σιγή ιχθύος για τη φύση του νόμου και τον αριθμό των ωφελουμένων.

Σύμφωνα με τις διατάξεις της νέας νομοθεσίας, οι ποινές όσων έχουν καταδικαστεί σε θάνατο ή ισόβια κάθειρξη μειώνονται σε μόλις 17 έτη, με το σωφρονιστικό έτος, βάσει του Ποινικού Κώδικα της χώρας, να υπολογίζεται σε εννέα μήνες και όχι σε 12.

Τι σημαίνει η γενική αμνηστία;

Σε επίπεδο ορισμού, η γενική αμνηστία θεωρείται εξαιρετικός νόμος που επιτρέπει στη νομοθετική ή την εκτελεστική εξουσία να παρακάμπτει τις εκδοθείσες δικαστικές αποφάσεις, ώστε να μειώσει ή να άρει την ποινή για συγκεκριμένα εγκλήματα. Η αμνηστία όμως δεν σβήνει το έγκλημα και δεν αναιρεί τα προσωπικά δικαιώματα των θυμάτων, ενώ δεν καλύπτει τα μείζονα εγκλήματα ούτε εκείνα που σχετίζονται με την ασφάλεια του κράτους.

Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει αυτό το φαινόμενο εκτός του πολιτικού και ιστορικού πλαισίου του Λιβάνου, καθώς οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν εκδώσει από τη δεκαετία του 1920 δεκάδες νόμους και διατάγματα για γενική αμνηστία, ο αριθμός των οποίων υπολογίζεται σε 44 από το 1923, καλύπτοντας ποικίλα εγκλήματα. Οι πιο καθοριστικές όμως ρυθμίσεις είναι εκείνες που συνδέθηκαν με μεγάλες κρίσεις, πολέμους ή σταθμούς εθνικής συμφιλίωσης.

Μερικοί από τους σημαντικότερους σταθμούς:

-Η γενική αμνηστία του 1958: εκδόθηκε μετά από πολιτική κρίση και ένοπλη αντιπαράθεση που λίγο έλειψε να εξελιχθεί σε εμφύλιο πόλεμο, λόγω διαφωνιών για τη στάση του Λιβάνου απέναντι στο τότε κυρίαρχο ρεύμα του αραβικού εθνικισμού.

- Η γενική αμνηστία του 1969: κάλυψε εγκλήματα που διαπράχθηκαν πριν από το 1968, καθώς και υποθέσεις που συνδέονταν με τον πόλεμο του 1967, ο οποίος όξυνε τις εσωτερικές εντάσεις.

- Η γενική αμνηστία του 1991: θεσπίστηκε μετά τη λήξη του εμφυλίου (1975-1990) και θεωρείται η πιο εκτεταμένη στην ιστορία του Λιβάνου, καθώς κάλυψε μεγάλο αριθμό πολιτικών και στρατιωτικών εγκλημάτων με στόχο να κλείσει η σελίδα του πολέμου και να προωθηθεί η εθνική συμφιλίωση, εξαιρώντας ωστόσο τα εγκλήματα που αφορούν την ασφάλεια του κράτους, τις πολιτικές δολοφονίες και τα μεγάλης κλίμακας οικονομικά εγκλήματα.

- Η γενική αμνηστία του 2005: εγκρίθηκε στις 19 Ιουλίου, λίγους μήνες μετά την αποχώρηση των συριακών στρατευμάτων από τον Λίβανο και σε μια περίοδο που συνέπεσε με τη δολοφονία του πρώην πρωθυπουργού Ραφίκ Χαρίρι. Περιέλαβε αμνηστία για τον Σαμίρ Τζατζά, ηγέτη του Κόμματος των Λιβανικών Δυνάμεων, που εξέτιε ισόβια κάθειρξη από το 1994 για τον ρόλο του στη δολοφονία του τότε πρωθυπουργού Ρασίντ Καράμι, καθώς και για ισλαμιστές ενόπλους που κρατούνταν με την κατηγορία ότι σκότωσαν ή τραυμάτισαν στρατιώτες. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τις οικογένειες των θυμάτων και στρατιωτικούς κύκλους, επειδή κάλυψε και κατηγορουμένους εις βάρος των οποίων δεν είχαν εκδοθεί ακόμη καταδικαστικές αποφάσεις.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι εκτιμήσεις για τέτοιου είδους αποφάσεις συχνά διίστανται: κάποιοι τις βλέπουν ως δρόμο προς την εθνική συμφιλίωση, ενώ άλλοι τις θεωρούν κάλυψη που νομιμοποιεί την ατιμωρησία, καθώς, όπως υποστηρίζουν, εξισώνουν το θύμα με τον θύτη και παραβλέπουν τα δικαιώματα των θυμάτων χωρίς αποζημιώσεις ή άλλα μέτρα αποκατάστασης.

Νομικά ερωτήματα για τη γενική αμνηστία

Σε συνέντευξή του στο «Euronews», ο δημοσιογράφος που ειδικεύεται σε δικαστικά θέματα, Όμαρ Νασάμπα, εξηγεί ότι η γενική αμνηστία στον Λίβανο έχει ιδιαιτερότητες που τη διαφοροποιούν από άλλες χώρες, καθώς μπορεί να καλύψει ακόμη και άτομα εις βάρος των οποίων δεν έχει εκδοθεί καμία δικαστική απόφαση, επικαλούμενος το παράδειγμα του νόμου της γενικής αμνηστίας που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2005.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Νασάμπα θέτει ένα κεντρικό ερώτημα για το αν υπάρχουν διαδικασίες που να διασφαλίζουν ότι δεν θα επαναληφθούν τα εγκλήματα που καλύπτονται σήμερα από την αμνηστία, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε αμνηστία, σε οποιαδήποτε χώρα, συνοδεύεται συνήθως από δεσμεύσεις μη επανάληψης. Σκοπός, όπως λέει, δεν είναι να δοθεί χάρη σε κάποιον που θα επιστρέψει για να διαπράξει το ίδιο έγκλημα, κάτι που καθιστά αναγκαία τη διατύπωση σοβαρών ερωτημάτων για το κατά πόσο η κυβέρνηση είναι έτοιμη να μεταρρυθμίσει το δικαστικό σύστημα ώστε να αποτραπούν στο μέλλον παρόμοια λάθη στις δίκες.

Στη συνέχεια, ο Νασάμπα θέτει μια σειρά βασικών ερωτημάτων, που τα θεωρεί κομβικά σε αυτόν τον φάκελο: «Είναι ο στόχος της αμνηστίας η επανάληψη των δικών ή απλώς η έκδοση μιας πράξης χάριτος για ένα έγκλημα; Αυτό που επιδιώκεται είναι η διόρθωση ενός δικαστικού σφάλματος ή το οριστικό κλείσιμο του φακέλου; Υπήρξε πράγματι έγκλημα ή όχι; Και αν υπήρξε, η λύση είναι να δοθεί αμνηστία ή να ξαναγίνει η δίκη από την αρχή για να αποδοθεί δικαιοσύνη; Ή μήπως το ζητούμενο είναι η μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης, ώστε να μην επαναληφθούν τέτοια λάθη στο μέλλον;».

Ο Νασάμπα ολοκληρώνει απευθύνοντας αυτά τα ερωτήματα στον Λιβανέζο πρωθυπουργό Ναουάφ Σαλάμ, λέγοντας: «Αυτά είναι ερωτήματα προς τον πρωθυπουργό Ναουάφ Σαλάμ: ποια είναι η πραγματική πρόθεση; Αυτά δεν είναι πολιτικά λόγια, αλλά λόγια που αφορούν το κράτος. Αναλαμβάνει ο αρμόδιος την ευθύνη του ή την αποποιείται;».

Τεταμένη συνεδρίαση στη Βουλή

Παρά την έγκριση του νόμου, η συνεδρίαση της Βουλής σημαδεύτηκε από ένταση, καθώς οι κοινοβουλευτικές ομάδες του «Ελεύθερου Πατριωτικού Ρεύματος» και της Χεζμπολάχ αποχώρησαν από τη νομοθετική συνεδρίαση, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την απόφαση του πρωθυπουργού Ναουάφ Σαλάμ να μην επιτρέψει στον υπουργό Άμυνας να εκφωνήσει την ομιλία του στρατού. Ο αντιπρόεδρος του κοινοβουλίου, Ηλίας Μπου Σάαμπ, χαρακτήρισε την απόφαση «λανθασμένη και αντισυνταγματική».

Σε επίπεδο πολιτικών αιτημάτων, οι θέσεις των λιβανικών δυνάμεων διχάστηκαν, καθώς ισλαμικές πλευρές ζήτησαν την αποφυλάκιση 79 από τους 146 κρατουμένους, κυρίως από την Τρίπολη, που βρίσκονται στη φυλακή για υποθέσεις συνδεδεμένες με γεγονότα που σχετίζονται με τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία.

Αντίθετα, άλλοι φορείς επιδίωξαν να εφαρμοστεί ο νόμος αμνηστίας σε κρατουμένους από τις περιοχές Μπάαλμπεκ και Χερμέλ, η πλειονότητα των οποίων κατηγορείται για εγκλήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά και κλοπές αυτοκινήτων, ενώ χριστιανικοί κύκλοι ζήτησαν να συμπεριληφθούν οικογένειες που συνεργάστηκαν με το Ισραήλ και κατέφυγαν στο εβραϊκό κράτος μετά την απελευθέρωση του νότου το 2000.