Καθώς οι λίστες αναμονής για υπηρεσίες ψυχικής υγείας μεγαλώνουν, κοινοτικές πρωτοβουλίες σε όλη την Ευρώπη βρίσκουν ιδιαίτερους τρόπους στήριξης των ανδρών.
Σε ένα μικρό κουρείο στο Μπρίξτον, στο νότιο Λονδίνο, οι ζωές των ανδρών αλλάζουν. Όχι μόνο χάρη σε ένα νέο κούρεμα ή ένα φρέσκο τριμάρισμα γενειάδας, αλλά επειδή ανοίγονται και μιλούν για την ψυχική τους υγεία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Οι άνθρωποι ανοίγονται στους κουρείς και συχνά μοιράζονται πράγματα που ίσως δεν θα έλεγαν στους συντρόφους ή στους φίλους τους», δήλωσε στο Euronews Health ο Ben Theophanous, ιδιοκτήτης και συνιδρυτής της Curfew Grooming.
«Η σχέση είναι συχνά δυνατή, αλλά υπάρχει και ένα στοιχείο επιφανειακότητας που δημιουργεί μια μοναδική πλατφόρμα για να μοιράζονται τα συναισθήματά τους», πρόσθεσε.
Η Curfew Grooming είναι ένα από τα περισσότερα από 100 κουρεία σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο που έχουν λάβει εκπαίδευση Mental Health First Aid (MHFA) μέσω της 12th Man Campaign, μιας πρωτοβουλίας με επίκεντρο την κοινότητα που ιδρύθηκε το 2013 από τον νοσηλευτή ψυχικής υγείας Nick Little και τον αείμνηστο φίλο του Oz Osborne.
Η εκστρατεία πήρε το όνομά της από τον ποδοσφαιρικό όρο για τους φιλάθλους μιας ομάδας και προσφέρει στήριξη στους άνδρες, κάνοντας το να μιλά κανείς για την ψυχική του υγεία κάτι φυσιολογικό στην καθημερινότητα.
Σε αυτούς τους χώρους περιλαμβάνονται κουρεία και στούντιο τατουάζ, μέρη όπου υπάρχει ήδη μια σχέση ένας προς έναν. Οι εργαζόμενοι που συμμετέχουν εθελοντικά παρακολουθούν ένα διαδικτυακό σεμινάριο που τους καθοδηγεί στο πώς να εντοπίζουν σημάδια ότι ένας πελάτης δυσκολεύεται, πώς να κάνουν ουσιαστικές ερωτήσεις και πώς να τον κατευθύνουν στους κατάλληλους πόρους, αν χρειαστεί.
«Απλώς αναθέτουμε στους άνδρες στην κοινωνία την ευθύνη να προσέχουν τους φίλους και τις οικογένειές τους. Να αναγνωρίζουν περισσότερο την ψυχική υγεία στη ζωή τους και να μιλούν γι’ αυτήν», είπε ο Nick Little στο Euronews Health.
Σχεδόν 1 στα 7 άτομα σε όλο τον κόσμο ζουν με κάποια πάθηση ψυχικής υγείας, αλλά οι άνδρες εξακολουθούν να είναι λιγότερο πιθανό από τις γυναίκες να ζητήσουν βοήθεια – και τρεις φορές πιο πιθανό να πεθάνουν από αυτοκτονία, σύμφωνα με το Office for National Statistics.
Όσοι αναζητούν επαγγελματική βοήθεια έρχονται αντιμέτωποι με ένα ακόμη πρόβλημα: τους μεγάλους χρόνους αναμονής. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με δεδομένα που ανέλυσε η οργάνωση Rethink το 2025, οι άνθρωποι ήταν οκτώ φορές πιο πιθανό να περιμένουν πάνω από 18 μήνες για θεραπεία ψυχικής υγείας στο National Health Service σε σύγκριση με όσους περίμεναν για θεραπείες σωματικής υγείας.
Όλο και περισσότερο, πρωτοβουλίες που ξεκινούν από την κοινότητα αναλαμβάνουν να καλύψουν αυτά τα κενά στο σύστημα – όχι για να αντικαταστήσουν τις επαγγελματικές υπηρεσίες, αλλά για να εισαγάγουν περισσότερα προληπτικά μέτρα προτού οι άνθρωποι φτάσουν σε κρίση.
«Ας εμπιστευτούμε την κοινωνία και ας επενδύσουμε στις επιχειρήσεις της κοινότητάς μας, γιατί εκεί βρίσκεται η πρώτη γραμμή», είπε ο Little.
Εμπλέκοντας τους άνδρες μέσω της φύσης
Παρόμοιες πρωτοβουλίες, βασισμένες στην κοινότητα και επικεντρωμένες στους άνδρες, υλοποιούνται σε όλη την Ευρώπη.
Στη Δανία, πολλές από αυτές έχουν χρησιμοποιήσει το πρόγραμμα Vildmandsprojektet (Wild Man) ως πρότυπο· ένα πρόγραμμα αποκατάστασης στη φύση διάρκειας 9 έως 12 εβδομάδων για άνδρες σε κρίση.
Συνιδρυτής του προγράμματος το 2014 ήταν ο ψυχολόγος της φύσης Simon Høegmark, ο οποίος άντλησε έμπνευση εν μέρει από τις προσωπικές του εμπειρίες με την ψυχική υγεία.
Πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, ταξίδεψε στη Νορβηγία για πεζοπορία, προσπαθώντας να ξαναβρεί «το έδαφος κάτω από τα πόδια του».
«Ύστερα από αρκετές ημέρες βαριών σκέψεων, έφτασα στην κορυφή ενός βουνού με θέα στο Lysefjord. Για μια σύντομη στιγμή, μου πέρασε από το μυαλό η σκέψη να πηδήξω», θυμήθηκε.
Όμως, όσο γρήγορα τον κυρίευσαν αυτές οι σκέψεις, τόσο γρήγορα το τοπίο του Lysefjord λούστηκε στο φως – και κάτι μέσα στον Simon άλλαξε.
«Ο ήλιος έσπασε τα σύννεφα, φωτίζοντας ολόκληρο το τοπίο. Βίωσα μια στιγμή αυτολησμονιάς, ένα αίσθημα σύνδεσης και αγάπης για τη ζωή», είπε ο Høegmark στο Euronews Health.
Αν και η εμπειρία δεν έλυσε αμέσως την ψυχολογική του κρίση, επέτρεψε στην ομορφιά της φύσης να επικρατήσει – η γαλήνη της βοήθησε να καταλαγιάσουν οι σκέψεις στο μυαλό του και τις αντικατέστησε με μια αίσθηση ελπίδας.
«Είδα την κατάστασή μου πιο καθαρά. Αποφάσισα να εξετάσω γιατί η επαφή με τη φύση μπορεί να επηρεάσει τους ανθρώπους τόσο βαθιά και πώς η φύση μπορεί να αξιοποιηθεί επαγγελματικά ως πλαίσιο για ανάκαμψη και αποκατάσταση», είπε.
Μετά την έναρξη του Vildmandsprojektet το 2014, ο Høegmark πραγματοποίησε πολλές μελέτες μαζί με μια ομάδα ερευνητών για να παρακολουθήσουν τα αποτελέσματα. Μια τέτοια μελέτη (πηγή στα Αγγλικά) περιλάμβανε 114 άνδρες, οι οποίοι εμφάνισαν σημαντική βελτίωση στη σωματική και ψυχική ποιότητα ζωής, καθώς και μείωση των συμπτωμάτων στρες όπως το αντιλαμβάνονταν οι ίδιοι, μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.
«Αυτές οι βελτιώσεις ήταν εμφανείς αμέσως μετά το πρόγραμμα και – σε αρκετές παραμέτρους – έξι μήνες αργότερα», είπε ο Høegmark, σημειώνοντας επίσης ένα διαρκές αίσθημα κοινότητας ακόμη και μετά τη λήξη των κύκλων.
«Αυτό λειτουργεί ως ζωτικής σημασίας γέφυρα ανάμεσα σε ένα δημόσιο πρόγραμμα με χρονικό περιορισμό και την καθημερινή ζωή, όπου οι συνήθειες και οι σχέσεις πρέπει να αντέξουν στον χρόνο», πρόσθεσε.
Το πρόγραμμα λειτούργησε από το 2014 για διάστημα άνω των οκτώ ετών, κατά το οποίο περίπου 700 άνδρες συμμετείχαν στους κύκλους του. Έκτοτε, η μέθοδος Nature, Body, Mind, and Community (NBMC) έχει υιοθετηθεί από περισσότερους από 50 δανικούς δήμους και έχει προσαρμοστεί τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες.
Παρότι ο Høegmark επισημαίνει ότι το Vildmandsprojektet δεν σχεδιάστηκε ποτέ για να αντικαταστήσει τη ψυχιατρική θεραπεία, έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί ένα προσβάσιμο πλαίσιο για άνδρες που διαφορετικά μπορεί να διστάζουν να απευθυνθούν σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
«Η επαγγελματική μου εκτίμηση είναι ότι η μέθοδος [NBMC] μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα αυτενέργειας και προσωπικής ευθύνης των συμμετεχόντων σε ό,τι αφορά την ευημερία τους», είπε ο Høegmark.
«Ωστόσο, η μέθοδος πρέπει να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά, μέσα σε ένα συνεκτικό πλαίσιο υπηρεσιών υγείας που να περιλαμβάνει σαφείς διαδρομές παραπομπής, σε περίπτωση που κάποιος συμμετέχων χρειαστεί πιο εξειδικευμένη φροντίδα», πρόσθεσε.
Η αυξανόμενη σημασία της φροντίδας με επίκεντρο την κοινότητα
Παράλληλα με τις τοπικές πρωτοβουλίες, τα εθνικά συστήματα υγείας έχουν αρχίσει επίσης να εξετάζουν τη φροντίδα με επίκεντρο την κοινότητα ως εργαλείο για τη μείωση των χρόνων αναμονής.
Ένα παράδειγμα είναι η κοινωνική συνταγογράφηση, την οποία το NHS προσφέρει ως τρόπο σύνδεσης των ασθενών με ομάδες δραστηριοτήτων. Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται κηπουρική, περίπατοι, τέχνη και λέσχες χειροτεχνίας – οτιδήποτε ενθαρρύνει την επανασύνδεση με τον έξω κόσμο.
«Ο λόγος που υποστηρίζω τόσο πολύ αυτό το πιο κοινοτικό είδος υποστήριξης είναι ότι το πλαίσιο μπορεί να είναι πιο σχετικό με την καθημερινή ζωή, πιο εναρμονισμένο με τα χόμπι των ανθρώπων και με πράγματα που έτσι κι αλλιώς θα έκαναν», είπε στο Euronews Health η Stella Chan, καθηγήτρια τεκμηριωμένων ψυχολογικών θεραπειών στο University of Reading στην Αγγλία.
«Είναι λιγότερο στιγματιστικό και επίσης πιο εύκολο να αξιολογηθεί», πρόσθεσε, κάτι που με τη σειρά του μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της αντίστασης.
Αν και ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η κοινωνική συνταγογράφηση δεν επαρκεί – και αποφεύγει να αντιμετωπίσει πιο σοβαρά, υποκείμενα κοινωνικά ζητήματα όπως η οικονομική ανισότητα – η έρευνα (πηγή στα Αγγλικά) δείχνει ότι έχει εξελιχθεί σε έναν σημαντικό τρόπο γεφύρωσης της ιατρικής και της μη ιατρικής υποστήριξης.
«Οι ψυχικές ασθένειες και οι διαταραχές ψυχικής υγείας είναι ανάμεσα στις μεγάλες προκλήσεις για την παγκόσμια υγεία και χρειαζόμαστε τόσο ισχυρές θεραπείες όσο και πολύ περισσότερη πρόληψη», είπε ο Høegmark.