Η Ελλάδα επιδιώκει παράλληλα να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής πολιτικής για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, ενόψει των συζητήσεων για το λεγόμενο EU Kids Act
Σε απαγόρευση της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης προχωρά η Ελλάδα, θεσπίζοντας ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027. Οι βασικές προβλέψεις του νομοσχεδίου παρουσιάστηκαν σήμερα από τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου, με επίκεντρο την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και τη διασφάλιση της ιδιωτικότητας των χρηστών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το νομοσχέδιο εισάγεται στις επιτροπές της Βουλής στις 13 Οκτωβρίου, ενώ η συζήτησή του στην Ολομέλεια και η ψήφισή του έχει προγραμματιστεί για τις 22 Οκτωβρίου. Η εφαρμογή του νέου πλαισίου προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027, δίνοντας στις πλατφόρμες χρόνο να προετοιμαστούν για τις αλλαγές.
Οριζόντιο ηλικιακό όριο στα 15 έτη
Κεντρική πρόβλεψη της ρύθμισης είναι η απαγόρευση πρόσβασης στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που παρέχονται από επιγραμμικές πλατφόρμες για ανηλίκους που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους. Το μέτρο αφορά υπηρεσίες όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook και συνοδεύεται από υποχρέωση των πλατφορμών να εφαρμόζουν κατάλληλες, αναλογικές και αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης της ηλικίας.
Με αυτόν τον τρόπο, η ευθύνη για τον αποτελεσματικό έλεγχο της πρόσβασης μεταφέρεται στις ίδιες τις εταιρείες, οι οποίες θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι το ηλικιακό όριο εφαρμόζεται στην πράξη και δεν παραμένει μια τυπική απαγόρευση.
Kids Wallet και Gov.gr Wallet: Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας
Κομβικό ρόλο στην εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να έχουν το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet, τα οποία παρουσιάζονται ως ενδεικτικοί μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας. Ωστόσο, δεν θα αποτελούν τις αποκλειστικές τεχνολογικές λύσεις που θα μπορούν να χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες, καθώς το νομοσχέδιο ακολουθεί την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας.
Αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες θα μπορούν να επιλέγουν διαφορετικές τεχνικές λύσεις, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές πληρούν τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Στόχος είναι να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή του ηλικιακού ορίου, χωρίς να επιβάλλεται μία συγκεκριμένη τεχνολογία σε όλες τις υπηρεσίες.
Ψηφιακά «διακριτικά ηλικίας» και προστασία προσωπικών δεδομένων
Οι μηχανισμοί που παρουσιάστηκαν βασίζονται στη χρήση ψηφιακών «διακριτικών ηλικίας» (age tokens), τα οποία επιτρέπουν την επιβεβαίωση του ηλικιακού ορίου χωρίς να απαιτείται η κοινοποίηση περισσότερων προσωπικών δεδομένων από όσα είναι απολύτως αναγκαία.
Με αυτόν τον τρόπο, η πλατφόρμα μπορεί να λαμβάνει την απαραίτητη επιβεβαίωση για το αν ο χρήστης πληροί το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο, χωρίς να χρειάζεται να αποκτά πρόσβαση σε πλήρη στοιχεία ταυτότητας ή άλλα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα του ανηλίκου.
Σύμφωνα με τις προδιαγραφές που παρουσιάστηκαν, οι μηχανισμοί επαλήθευσης θα πρέπει να βασίζονται σε αξιόπιστες και ακριβείς τεχνικές, να λειτουργούν αποτελεσματικά σε πραγματικές συνθήκες χρήσης και να διαθέτουν επαρκείς εγγυήσεις ώστε να μην μπορούν να παρακάμπτονται. Παράλληλα, θα πρέπει να είναι προσβάσιμοι και κατάλληλοι για διαφορετικές κατηγορίες χρηστών, να μην παρεμβαίνουν δυσανάλογα στα δικαιώματά τους και να μην επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα πέραν όσων είναι απολύτως αναγκαία.
Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται και η προοπτική διασύνδεσης των σχετικών μηχανισμών, ώστε να διευκολύνεται η εφαρμογή της επαλήθευσης ηλικίας στις ψηφιακές υπηρεσίες.
Συμβατότητα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία και την DSA
Το νομοσχέδιο εντάσσεται στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες και ειδικότερα στον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA). Κεντρικό σημείο αποτελεί το άρθρο 28 της DSA, το οποίο αφορά την προστασία των ανηλίκων που χρησιμοποιούν επιγραμμικές πλατφόρμες.
Η ελληνική ρύθμιση επιχειρεί να εξειδικεύσει αυτή την προστασία μέσω ενός συγκεκριμένου ηλικιακού ορίου, ενώ οι μέθοδοι επαλήθευσης θα πρέπει να συμβαδίζουν με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις για την αναλογικότητα, την ασφάλεια και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Η εφαρμογή του μέτρου εντάσσεται, επομένως, σε ένα ήδη υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες και μηχανισμούς εποπτείας και επιβολής των κανόνων στα κράτη-μέλη.
Ποιοι φορείς θα ελέγχουν την εφαρμογή του μέτρου
Η εποπτεία δεν θα πραγματοποιείται αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο, αλλά μέσω του υφιστάμενου μηχανισμού της DSA, ο οποίος προβλέπει διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Στην Ελλάδα, βασικός φορέας είναι η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), η οποία λειτουργεί ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους εμπλέκονται επίσης το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), για ζητήματα εποπτείας των σχετικών διατάξεων, και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), για θέματα προστασίας προσωπικών δεδομένων και τις σχετικές απαιτήσεις της DSA.
Πώς ενεργοποιείται η διαδικασία ελέγχου
Η διαδικασία ελέγχου μπορεί να ενεργοποιείται έπειτα από καταγγελία χρήστη ή ενημέρωση της ΕΕΤΤ από άλλη αρχή ή φορέα. Εφόσον η υπόθεση αφορά πλατφόρμα που υπάγεται στην εποπτεία άλλου κράτους-μέλους, διαβιβάζεται στην αρμόδια αρχή της χώρας εγκατάστασής της.
Για παράδειγμα, σε περιπτώσεις που αφορούν πλατφόρμες οι οποίες υπάγονται στην εποπτεία της Ιρλανδίας, προβλέπεται συνεργασία με τις αρμόδιες ιρλανδικές αρχές. Όταν η υπόθεση αφορά πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες (Very Large Online Platforms – VLOPs), ενημερώνεται παράλληλα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της βάσει της DSA.
Οι πλατφόρμες θα φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή κατάλληλων μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας και τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, μπορούν να κινηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες επιβολής κυρώσεων, ανάλογα με τη φύση της παράβασης και την αρμοδιότητα της αντίστοιχης εθνικής ή ευρωπαϊκής αρχής.
Στόχος η προστασία της ψυχικής υγείας των ανηλίκων
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συζήτηση για τις επιπτώσεις της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε μικρές ηλικίες. Μεταξύ των κινδύνων που απασχολούν την επιστημονική κοινότητα και τις αρμόδιες αρχές περιλαμβάνονται η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας, τα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying), η προβληματική χρήση των ψηφιακών μέσων και οι δυσκολίες συγκέντρωσης.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η θέσπιση ενός σαφούς ηλικιακού ορίου, σε συνδυασμό με αξιόπιστους ελέγχους, θα συμβάλει στην προστασία των παιδιών από τους κινδύνους αυτούς. Παράλληλα, η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των υποχρεώσεων από τις πλατφόρμες και τη λειτουργία των μηχανισμών εποπτείας.
Το ελληνικό σχέδιο και το ευρωπαϊκό «EU Kids Act»
Η Ελλάδα επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής πολιτικής για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, ενόψει των συζητήσεων για το λεγόμενο EU Kids Act. Η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να αποτελέσει μέρος της συζήτησης για κοινούς κανόνες και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε ένα περιβάλλον όπου οι ψηφιακές υπηρεσίες λειτουργούν διασυνοριακά.
Με την έναρξη εφαρμογής να έχει οριστεί για την 1η Ιανουαρίου 2027, το νέο πλαίσιο θέτει τρεις βασικούς στόχους: τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, την υποχρέωση των πλατφορμών να εφαρμόζουν αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας και την προστασία της ιδιωτικότητας μέσω μηχανισμών που περιορίζουν τη συλλογή προσωπικών δεδομένων.
Η τελική μορφή των υποχρεώσεων θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας και τις εφαρμοστικές ρυθμίσεις.