Η ΕΕ δημιουργεί τον μηχανισμό “Sponge Facility” για να στηρίξει έργα βασισμένα στη φύση που κάνουν τις πόλεις λιγότερο ευάλωτες σε ξηρασίες και πλημμύρες.
Οι άγριες διακυμάνσεις του καιρού έχουν μετατρέψει το νερό σε διπλή απειλή για τις πόλεις της Ευρώπης. Όταν ξεσπούν καταιγίδες, το νερό περισσεύει· όταν έρχονται περίοδοι ξηρασίας, δεν φτάνει.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Κάποιοι ειδικοί πιστεύουν όμως ότι το μοντέλο της «σπογγώδους πόλης» – μια προσέγγιση πολεοδομικού σχεδιασμού βασισμένη στη φύση, που αναπτύχθηκε πρώτη φορά στην Κίνα πριν από δύο δεκαετίες – θα μπορούσε να βοηθήσει τις πόλεις να δώσουν νέα διάσταση στη γνωστή ρήση «να αποταμιεύεις για μια βροχερή μέρα».
Το μοντέλο προβλέπει την αναδιαμόρφωση των αστικών περιοχών με πράσινους χώρους, διαπερατές επιφάνειες και συστήματα αποθήκευσης νερού, ώστε η βροχή να απορροφάται, να συγκρατείται και να επαναχρησιμοποιείται, αντί να απομακρύνεται μέσω των αγωγών. Έτσι μειώνεται η πίεση στα αποχετευτικά δίκτυα και εξοικονομείται νερό για τις περιόδους ξηρασίας.
«Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους με τους οποίους μπορούν να προσαρμοστούν οι πόλεις είναι να αντιστρέψουν έναν αιώνα αστικού σχεδιασμού που αντιμετώπιζε τη βροχή ως απόβλητο και όχι ως πολύτιμο πόρο», λέει ο Justin Abbott, fellow και Europe water leader στην εταιρεία μηχανικών μελετών Arup.
Τι είναι η πόλη-σφουγγάρι;
Το μοντέλο της σπογγώδους πόλης αναπτύχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000 από τον Κινέζο αρχιτέκτονα τοπίου Kongjian Yu.
Πρότεινε τη χρήση στοιχείων όπως λίμνες, υγροτόπους και φυτεμένα κανάλια αποστράγγισης, ώστε η βροχή να συγκρατείται πριν καταλήξει γρήγορα στα δίκτυα αποχέτευσης και στα ποτάμια. Η επιβράδυνση της απορροής, υποστήριζε, θα μείωνε τον κίνδυνο πλημμυρών κατά τις καταιγίδες, ενώ το νερό της βροχής θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων ή για την άρδευση πάρκων στις περιόδους ξηρασίας.
Η βλάστηση θα βοηθούσε επίσης να δροσιστούν οι δρόμοι των πόλεων κατά τη διάρκεια των καύσωνων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τα υγιή εδάφη και οι υγρότοποι θα μπορούσαν να συμβάλουν στην προστασία από δασικές πυρκαγιές.
Μετά τις καταστροφικές πλημμύρες που στοίχισαν τη ζωή σε 79 ανθρώπους στο Πεκίνο, το 2012, οι ιδέες του άρχισαν να προσελκύουν μεγαλύτερη προσοχή.
Το 2014, η Κίνα υιοθέτησε εθνικές κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη σπογγώδων πόλεων και την επόμενη χρονιά η χώρα ξεκίνησε ένα πιλοτικό πρόγραμμα σε 16 πόλεις, μεταξύ των οποίων η Wuhan, η Xiamen και η Chongqing. Άλλες 14 πόλεις, όπως η Σαγκάη και η Σενζέν, προστέθηκαν το 2016.
Μέχρι το 2030, η Κίνα στοχεύει πλέον το 80% των δομημένων αστικών περιοχών της να λειτουργούν ως σπογγώδεις πόλεις.
Μπορούν οι σπογγώδεις πόλεις να κάνουν την Ευρώπη πιο ανθεκτική;
Η Ευρώπη πειραματίζεται με αντίστοιχα έργα διαχείρισης των υδάτων εδώ και δεκαετίες.
Μεταξύ 1998 και 2002, η νότια σουηδική πόλη Μάλμε μετέτρεψε τη γειτονιά Augustenborg, η οποία ήταν επιρρεπής σε πλημμύρες, εγκαθιστώντας πράσινες στέγες, υγροτόπους, ταμιευτήρες και έξι χιλιόμετρα υδάτινων καναλιών. Κατά τις μεγάλες καταιγίδες του 2007 και του 2014 υπέστη πολύ λιγότερες ζημιές από τις πλημμύρες σε σύγκριση με άλλες γειτονιές.
Στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας, η πλατεία Benthemplein – που άνοιξε το 2013 – λειτουργεί ως γήπεδο μπάσκετ και χώρος αναψυχής με καλό καιρό, αλλά σε ισχυρές βροχοπτώσεις οι τρεις λεκάνες της μπορούν προσωρινά να συγκρατήσουν έως και 1,7 εκατομμύρια λίτρα νερού.
Ένα χρόνο αργότερα, στη Δανία, η Tåsinge Plads στην Κοπεγχάγη άρχισε να συλλέγει νερό από τις κοντινές στέγες μέσω υπόγειας αποθήκευσης και «κήπων βροχής» – ρηχών φυτεμένων επιφανειών που επιτρέπουν στο νερό να απορροφηθεί από το έδαφος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελπίζει να επεκτείνει τέτοιου είδους έργα σε ολόκληρη την ήπειρο. Η Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα στο Νερό (πηγή στα Αγγλικά) του 2025 ζητά περισσότερες σπογγώδεις πόλεις, καθώς και την αποκατάσταση περισσότερων υγροτόπων, και πλέον η Ένωση αναπτύσσει ένα «Sponge Facility» για να στηρίξει την υλοποίησή τους.
Οι αλλαγές αυτές δεν θα είναι απαραίτητα εύκολες. Διατηρητέα κτίρια, στενοί δρόμοι και υπόγεια δίκτυα κοινής ωφέλειας καθιστούν δύσκολο να αναδιαμορφωθούν τα ιστορικά κέντρα των πόλεων. Ωστόσο, ο Abbott τονίζει ότι αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για να μην αναζητηθούν δημιουργικές λύσεις.
«Αυτές οι προκλήσεις θα πρέπει να ενθαρρύνουν καλύτερη στόχευση, όχι αδράνεια», λέει, προτείνοντας μικρότερες παρεμβάσεις, όπως η αφαίρεση πλακοστρώσεων από τις αυλές, η φύτευση περισσότερων δέντρων και η εγκατάσταση πράσινων στεγών που καλύπτονται εν μέρει ή πλήρως με βλάστηση.
Ισχυρό εργαλείο, αλλά όχι πανάκεια
Ακόμη και η πιο «πράσινη» πόλη μπορεί να απορροφήσει μόνο ορισμένη ποσότητα βροχής. Σε ακραίες καταιγίδες, το έδαφος κορέννυται και τα συστήματα αποθήκευσης γεμίζουν, αφήνοντας τα επιπλέον νερά χωρίς διέξοδο.
Οι καταστροφικές πλημμύρες γύρω από τη Βαλένθια το 2024 ανέδειξαν τις τραγικές συνέπειες που μπορεί να υπάρξουν όταν τα ακραία καιρικά φαινόμενα υπερβαίνουν τις δυνατότητες άμυνας μιας πόλης.
«Τα σπογγώδη μέτρα είναι ισχυρά, αλλά δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν κάθε πρόκληση από μόνα τους», εξηγεί ο Abbott.
Οι πόλεις χρειάζονται επίσης συμβατικά αποχετευτικά συστήματα, μεγαλύτερα ταμιευτήρια και καθορισμένες διαδρομές για να απομακρύνουν τα νερά των πλημμυρών όταν οι κήποι βροχής και οι υγρότοποι φτάνουν στο όριό τους, σημειώνει.
Δεν πρόκειται μόνο για θέμα μηχανικής. Ο Abbott υποστηρίζει ότι οι δημοτικές αρχές, οι εταιρείες ύδρευσης, οι κατασκευαστές και οι ιδιοκτήτες γης έχουν όλοι ευθύνη για τη διαχείριση της βροχής. Οι αποφάσεις που λαμβάνει ένας φορέας, όπως εξηγεί, μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρες γειτονιές.
«Στον σχεδιασμό και την οργάνωση των πόλεων, πρέπει να βάζουμε το νερό σε προτεραιότητα», λέει. «Πρέπει να “σχεδιάζουμε με το νερό”.»