Το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων στην Ευρώπη είναι ευρύτερο από το μισθολογικό χάσμα και υπερβαίνει το 30% σε αρκετές χώρες της Ευρώπης.
Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων είναι ένα καλά τεκμηριωμένο φαινόμενο σε όλη την Ευρώπη. Στην ΕΕ, το 2023 οι γυναίκες έλαβαν 12% λιγότερα από τους άνδρες, σύμφωνα με την Eurostat, που σημαίνει ότι για κάθε 100 € που έπαιρναν οι άνδρες, οι γυναίκες έπαιρναν μόλις 88 €.
Το χάσμα είναι ακόμη μεγαλύτερο στις συντάξεις. Σε 27 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων μη μελών της ΕΕ, οι γυναίκες λαμβάνουν σημαντικά χαμηλότερες συντάξεις από τους άνδρες. Κατά μέσο όρο, το εισόδημα από συντάξεις των γυναικών είναι 22% χαμηλότερο από των ανδρών. Σε ορισμένες σημαντικές οικονομίες, το χάσμα υπερβαίνει το 35%, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
Το 2024, το χάσμα συντάξεων μεταξύ των φύλων κυμαινόταν από περίπου 6% στην Εσθονία έως 37% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 23%, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος για τις 27 χώρες της λίστας είναι 22%. Αυτό σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο στην Ευρώπη, οι γυναίκες λαμβάνουν μόλις 78 € σε συνταξιοδοτικό εισόδημα, όταν οι άνδρες λαμβάνουν 100 €.
Σε αρκετές χώρες το χάσμα συντάξεων μεταξύ των φύλων ξεπερνά το 30%. Πέρα από το Ηνωμένο Βασίλειο, σε αυτές περιλαμβάνονται η Ολλανδία, η Αυστρία, το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο, η Ελβετία και η Ιρλανδία.
Τα χαμηλότερα χάσματα καταγράφονται στην Εσθονία, στην Ισλανδία, στη Σλοβακία, στην Τσεχία, στη Σλοβενία και στη Δανία, όλα στο 10% ή χαμηλότερα.
«Χάσμα συντάξεων λόγω μητρότητας»
«Το χάσμα συντάξεων μεταξύ των φύλων είναι, σε πολλές περιπτώσεις, ένα χάσμα συντάξεων λόγω μητρότητας, καθώς αρχίζει να ανοίγει όταν οι γυναίκες δημιουργούν οικογένεια», δήλωσε στο Euronews Business η καθηγήτρια Alexandra Niessen-Ruenzi από το Πανεπιστήμιο του Μανχάιμ.
Σημείωσε ότι πολλές γυναίκες μειώνουν τις ώρες εργασίας τους για να φροντίσουν τα παιδιά, γεγονός που συνήθως συνεπάγεται μισθολογική επιβάρυνση λόγω μερικής απασχόλησης.
«Η μητρότητα και η μείωση των ωρών εργασίας συμπιέζουν τόσο το τρέχον εισόδημα όσο και τα μελλοντικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Οδηγούν επίσης σε χαμηλότερους μισθούς σε όλη τη διάρκεια του εργασιακού βίου και σε συντομότερες σταδιοδρομίες, αφήνοντας τις γυναίκες με λιγότερο διαθέσιμο εισόδημα για επενδύσεις σε ιδιωτικές συντάξεις», πρόσθεσε.
Η Niessen-Ruenzi υπογράμμισε ότι οι διαφορές μεταξύ χωρών αντανακλούν διαφοροποιήσεις στα στερεοτυπικά πρότυπα φροντίδας με βάση το φύλο και στις ευθύνες του νοικοκυριού. Τα συντηρητικά κράτη πρόνοιας, όπως η Γερμανία, συνδυάζουν υψηλά ποσοστά γυναικείας μερικής απασχόλησης, μεγάλες διακοπές καριέρας και κοινή φορολόγηση του νοικοκυριού, στοιχεία που διευρύνουν το χάσμα.
Αντίθετα, οι σκανδιναβικές και ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης εμφανίζουν πολύ μικρότερα χάσματα συντάξεων μεταξύ των φύλων. Εκεί, οι εργασιακές πορείες πλήρους απασχόλησης των γυναικών τείνουν να μοιάζουν περισσότερο με των ανδρών, η παιδική φροντίδα είναι ευρέως διαθέσιμη και τα συνταξιοδοτικά συστήματα περιλαμβάνουν περισσότερα αναδιανεμητικά στοιχεία ή πιστώσεις για έτη φροντίδας.
Τα χάσματα παραμένουν σημαντικά, αλλά σημειώνεται σταδιακή πρόοδος
Το μέσο χάσμα συντάξεων μεταξύ των φύλων στις ευρωπαϊκές χώρες μειώθηκε από 28% το 2007 σε 22% το 2024. Οι πιο σημαντικές μειώσεις καταγράφηκαν στη Σλοβενία, τη Γερμανία και την Ελλάδα, όπου το χάσμα περιορίστηκε πάνω από 15 ποσοστιαίες μονάδες (μ.μ.) αυτά τα 17 χρόνια.
Η μείωση ξεπερνά επίσης τις 10 μ.μ. στη Νορβηγία, την Πορτογαλία, την Τουρκία και το Λουξεμβούργο.
«Οι έντονες μειώσεις στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας [σε πολλές χώρες] οδηγούν στη μείωση του GPG, αλλά απαιτείται χρόνος για να αποτυπωθούν πλήρως αυτές οι αλλαγές σε χαμηλότερες ανισότητες στις συντάξεις», αναφέρει η έκθεση του ΟΟΣΑ Pensions at a Glance 2025.
Στις 27 χώρες, το χάσμα συντάξεων μεταξύ των φύλων αυξήθηκε κατά 2 μ.μ. μόνο σε τρεις: την Αυστρία, την Εσθονία και το Βέλγιο. Σε όλες τις υπόλοιπες χώρες, το χάσμα μειώθηκε, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η μεταβολή ήταν πολύ μικρή.
Αποτέλεσμα μακροχρόνιων ανισοτήτων
«Οι διαφορές αυτές πηγάζουν από μακροχρόνιες ανισότητες που συσσωρεύονται στη διάρκεια του εργασιακού βίου των γυναικών και αντανακλούν τον τρόπο που αλληλεπιδρούν οι αγορές εργασίας, οι οικογενειακές πολιτικές και ο σχεδιασμός των συνταξιοδοτικών συστημάτων», δήλωσε στο Euronews Business ο καθηγητής Antonio Abatemarco από το Πανεπιστήμιο του Σαλέρνο. «Το χάσμα δεν είναι λοιπόν ένα μοναδικό φαινόμενο, αλλά το αποτέλεσμα τριών αλληλένδετων δομικών παραγόντων».
Πρώτον, ο Abatemarco εξήγησε ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως στη Νότια και την Ανατολική Ευρώπη, η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας ιστορικά υπολειπόταν εκείνης των ανδρών και συχνά λάμβανε χώρα σε άτυπους κλάδους όπου δεν καταβάλλονταν εισφορές σύνταξης. Δραστηριότητες όπως οι οικιακές υπηρεσίες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άτυπες και κατά κύριο λόγο γυναικείες, πράγμα που σημαίνει ότι χρόνια εργασίας μπορεί να μην μεταφράζονται σε συνταξιοδοτικά δικαιώματα.
Δεύτερον, υπογράμμισε τον αντίκτυπο των ευθυνών φροντίδας. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, το βασικό ζήτημα δεν είναι πλέον η είσοδος στην αγορά εργασίας, αλλά οι διακοπές που προκαλούνται από τη μητρότητα και τις ευθύνες φροντίδας, υποστήριξε. Σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Αυστρία, οι γυναίκες που επιστρέφουν από άδεια μητρότητας συχνά μεταβαίνουν σε καθεστώς μερικής απασχόλησης, με αποτέλεσμα λιγότερες εισφορές και βραδύτερη μισθολογική εξέλιξη.
Τέλος, ο Abatemarco επισήμανε ότι οι γυναίκες βγαίνουν χαμένες λόγω πρόσφατων μεταρρυθμίσεων στα συνταξιοδοτικά συστήματα. Για παράδειγμα, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ Pensions at a Glance 2025, η Σλοβενία έχει αυξήσει από το 1999 την ηλικία συνταξιοδότησης των γυναικών περισσότερο από των ανδρών, μειώνοντας έτσι τις διαφορές μεταξύ των φύλων.
Δημόσιες έναντι επαγγελματικών συντάξεων
Η Inés Guillemyn, υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας, υπογράμμισε τη σχετική σημασία των δημόσιων έναντι των επαγγελματικών συντάξεων στο συνολικό συνταξιοδοτικό εισόδημα. Σε χώρες με ισχυρά πολυπυλωνικά συνταξιοδοτικά συστήματα, όπως η Ολλανδία, μεγαλύτερο μέρος του συνταξιοδοτικού εισοδήματος συνδέεται άμεσα με την προηγούμενη απασχόληση και τους μισθούς. Επειδή η πρόσβαση και οι εισφορές σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία διαφοροποιούνται έντονα ως προς το φύλο, και αυτά τα ιδιωτικά σχήματα συχνά στερούνται μηχανισμών αλληλεγγύης, οι ιδιωτικές συντάξεις τείνουν να διευρύνουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων.