Είναι εφικτή η πλήρης απεξάρτηση από το ρωσικό πετρέλαιο; Στόχος που διατυπώνεται εύκολα, αλλά υλοποιείται δύσκολα, λόγω τεχνικών και εμπορικών εμποδίων και ζητημάτων στρατηγικής αυτονομίας.
Ινδικές εταιρείες διύλισης πετρελαίου αποφεύγουν να αγοράζουν ρωσικό αργό με παράδοση τον Απρίλιο και σκοπεύουν να απέχουν από τέτοιες συναλλαγές για μεγαλύτερο διάστημα, δήλωσαν στο πρακτορείο Reuters πηγές της πετρελαϊκής βιομηχανίας και του εμπορίου.
Κατά τους αναλυτές, αυτό γίνεται για να βοηθηθεί το Νέο Δελχί να συνάψει εμπορική συμφωνία με την Ουάσινγκτον. Την Παρασκευή οι ΗΠΑ και η Ινδία πλησίασαν σε μια κατ' αρχήν συμφωνία-πλαίσιο, την οποία ελπίζουν να υπογράψουν έως τον Μάρτιο και που αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των δασμών και εμβάθυνση της οικονομικής συνεργασίας.
Όπως ανέφεραν στο Reuters έμποροι και πηγές σε εταιρείες διύλισης, Indian Oil, Bharat Petroleum και Reliance Industries δεν αποδέχονται προτάσεις από traders για φόρτωση ρωσικού αργού τον Μάρτιο και τον Απρίλιο. Την ίδια στιγμή, αυτές οι εταιρείες διύλισης έχουν ήδη προγραμματίσει για τον Μάρτιο φορτία ρωσικού πετρελαίου. Οι περισσότερες άλλες εταιρείες διύλισης έχουν επίσης σταματήσει να αγοράζουν ρωσικό αργό.
Καμία από τις τρεις εταιρείες, όπως και το αρμόδιο ινδικό υπουργείο, δεν απάντησε στα αιτήματα του πρακτορείου για σχόλιο. Είναι γνωστό μόνο ότι ο υπουργός Εμπορίου το Σάββατο έστειλε ερωτήματα για το ρωσικό πετρέλαιο στο υπουργείο Εξωτερικών, στο οποίο εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ απάντησε: «Η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας μας, σύμφωνα με τις αντικειμενικές συνθήκες της αγοράς και τη μεταβαλλόμενη διεθνή δυναμική, βρίσκεται στον πυρήνα της στρατηγικής μας» για την εξασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας.
Τραμπ ακύρωσε τους πρόσθετους δασμούς στα ινδικά προϊόντα
Το Σάββατο ο πρόεδρος των ΗΠΑ υπέγραψε διάταγμα, με το οποίο καταργούνται οι πρόσθετοι δασμοί 25% σε προϊόντα από την Ινδία. Είχαν επιβληθεί επειδή η χώρα αγόραζε ρωσικό πετρέλαιο. Αν το υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ διαπιστώσει ότι η Ινδία έχει ξαναρχίσει την άμεση ή έμμεση εισαγωγή πετρελαίου από τη Ρωσία, οι δασμοί μπορεί να επανέλθουν, διευκρινίζεται στο κείμενο.
Ο Τραμπ είχε επιβάλει πρόσθετους δασμούς κατά της Ινδίας λόγω των αγορών ρωσικού πετρελαίου τον Αύγουστο του 2025. Ήδη τον Οκτώβριο ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι τού υποσχέθηκε να σταματήσει τις αγορές, ωστόσο αυτές συνεχίστηκαν.
Μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ινδία έγινε ένας από τους δύο βασικούς αγοραστές ρωσικού πετρελαίου, σχεδόν εξισώνοντας σε όγκο εισαγωγών την Κίνα (την ίδια ώρα, σημειώνουν παρατηρητές, κατά του Πεκίνου ο Τραμπ δεν επέβαλε πρόσθετους δασμούς για το ρωσικό πετρέλαιο).
Στις 7 Φεβρουαρίου τέθηκε επίσης σε ισχύ εμπορική συμφωνία, στο πλαίσιο της οποίας το Νέο Δελχί δεσμεύεται να αγοράσει αμερικανικά προϊόντα συνολικής αξίας 500 δισ. δολαρίων μέσα σε πέντε χρόνια, μεταξύ άλλων πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακα, πολύτιμα μέταλλα, αεροσκάφη και προϊόντα υψηλής τεχνολογίας.
Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας, οι βασικοί δασμοί για την Ινδία, που ίσχυαν ανεξάρτητα από τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, μειώθηκαν από 25% σε 18%. Έτσι ο νέος συνολικός συντελεστής για τα ινδικά προϊόντα στην αμερικανική αγορά αντί για 50% θα είναι 18%.
Εξαίρεση στον κανόνα
Ένας από τους σταθερούς ινδικούς αγοραστές ρωσικού πετρελαίου θεωρείται η υποστηριζόμενη από τη Ρωσία ιδιωτική εταιρεία διύλισης Nayara, η οποία χρησιμοποιεί αποκλειστικά ρωσικό αργό για διυλιστήριο δυναμικότητας 400.000 βαρελιών την ημέρα.
Σύμφωνα με σειρά πηγών, στην εταιρεία ενδεχομένως θα επιτραπεί να συνεχίσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο. Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι άλλοι προμηθευτές αργού αποσύρθηκαν από αυτήν αφού η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε κυρώσεις στο διυλιστήριο τον Ιούλιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες της 9ης Φεβρουαρίου, η Nayara επίσης δεν σχεδιάζει να εισάγει ρωσικό πετρέλαιο τον Απρίλιο λόγω μηνιαίας διακοπής λειτουργίας του διυλιστηρίου για τεχνική συντήρηση, ανέφερε πηγή που γνωρίζει τη δραστηριότητα της εταιρείας. Η εταιρεία αρνήθηκε να σχολιάσει.
Οι ινδικές εταιρείες διύλισης μπορούν να αλλάξουν τα σχέδιά τους και να υποβάλουν παραγγελίες για ρωσικό πετρέλαιο μόνο κατόπιν σύστασης της κυβέρνησης, διευκρινίζουν οι πηγές.
Τον περασμένο μήνα έγινε γνωστό ότι η Ινδία έως τον Μάρτιο ετοιμάζεται να μειώσει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου σε επίπεδο κάτω από 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Δεν αποκλείεται οι όγκοι να υποχωρήσουν τελικά στα 500.000–600.000 βαρέλια την ημέρα, σε σύγκριση με μέσο όρο 1,7 εκατ. βαρελιών την ημέρα πέρυσι. Οι εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου στην Ινδία στα μέσα του 2025 ξεπέρασαν τα 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Η κατανάλωση ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία, τον τρίτο μεγαλύτερο εισαγωγέα «μαύρου χρυσού» στον κόσμο, τον Δεκέμβριο μειώθηκε στο χαμηλότερο επίπεδο διετίας, σύμφωνα με στοιχεία από εμπορικές και βιομηχανικές πηγές.
Τους τελευταίους μήνες οι ινδικές εταιρείες διύλισης έχουν αρχίσει να επαναπροσανατολίζονται προς χώρες της Μέσης Ανατολής, της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής, αγοράζοντας ολοένα και περισσότερες ποσότητες πετρελαίου από εκεί.
Η αντίδραση του Κρεμλίνου
Το Κρεμλίνο την περασμένη Τρίτη δήλωσε ότι δεν έχει ακούσει για άρνηση της Ινδίας να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο. «Μέχρι στιγμής δεν έχουμε ακούσει κάποια δήλωση από το Δελχί επ' αυτού», δήλωσε σε μπρίφινγκ στις 3 Φεβρουαρίου ο εκπρόσωπος Τύπου του προέδρου της Ρωσίας.
«Φυσικά, δίνουμε πολύ μεγάλη προσοχή στις δηλώσεις του προέδρου Τραμπ», πρόσθεσε ο Ντμίτρι Πέσκοφ. «Όμως εξίσου μεγάλη σημασία αποδίδουμε στην ανάπτυξη της προηγμένης στρατηγικής μας εταιρικής σχέσης με την Ινδία, μεταξύ Ρωσίας και Ινδίας, αυτό είναι το σημαντικότερο για εμάς. Σκοπεύουμε να συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε με κάθε τρόπο τις διμερείς σχέσεις μας με το Δελχί».
Στις αρχές Αυγούστου 2025 ο Τραμπ υπέγραψε διάταγμα για την επιβολή πρόσθετων δασμών σε προϊόντα από την Ινδία. Εξήγησε αυτή την απόφαση λέγοντας ότι η Ινδία συνεχίζει να αγοράζει πετρέλαιο από τη Ρωσία. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι τού υποσχέθηκε να μην αγοράζει πετρέλαιο από τη Ρωσία. Υπό αυτό το πρίσμα, ινδικές εταιρείες ανέστειλαν ή περιόρισαν τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, αλλά στη συνέχεια τις επανέλαβαν.
Οικονομικές συνέπειες για την Ινδία
Υπό τις παρούσες συνθήκες, ο πλήρης τερματισμός των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου για την Ινδία θεωρείται μη σκόπιμος, σημειώνουν τα ινδικά ΜΜΕ. Η εφημερίδα The Indian Express γράφει ότι ακόμη και μια σημαντική μείωση των όγκων αγορών από τη Ρωσία με ταυτόχρονη αύξηση των εισαγωγών από τις ΗΠΑ και τη Βενεζουέλα (όπως υπαινίχθηκε ο πρόεδρος Τραμπ - σημ. συν.) μοιάζει με στόχο που είναι ευκολότερο να διακηρυχθεί παρά να εφαρμοστεί στην πράξη.
Υπάρχουν τόσο τεχνικές και εμπορικές δυσκολίες όσο και ζητήματα που αφορούν τη στρατηγική αυτονομία της Ινδίας στον τομέα του εμπορίου ενεργειακών πόρων, επισημαίνουν επικεφαλής επιχειρήσεων και κλαδικοί εμπειρογνώμονες. Οι αναλυτές προβλέπουν σταδιακή μείωση των εισαγωγών και όχι απότομη διακοπή των προμηθειών.
Σύμφωνα με το περιοδικό Fortune India, η Ινδία μπορεί να χάσει 3,2–6,4 εκατ. δολάρια την ημέρα αν σταματήσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο, όπως ζητά ο Ντόναλντ Τραμπ. Σήμερα το Νέο Δελχί εισάγει 1,6–1,7 εκατ. βαρέλια ρωσικού πετρελαίου την ημέρα, που αντιστοιχούν περίπου στο 30% του συνολικού όγκου εισαγωγών αργού.
Οι Indian Oil, Bharat Petroleum Corporation (BPCL) και Hindustan Petroleum (HP), καθώς και ιδιωτικές εταιρείες διύλισης όπως η Reliance Industries, αγοράζουν αργό πετρέλαιο μέσω ρωσικών μεσαζόντων και όχι απευθείας από παραγωγούς όπως η Ροσνέφτ ή η Λουκόιλ. Δεδομένου ότι το Urals συνήθως διαπραγματεύεται με έκπτωση έναντι του Brent, του παγκόσμιου δείκτη αναφοράς, αυτή η έκπτωση έχει καταστεί βασικός παράγοντας του τιμολογιακού πλεονεκτήματος της Ινδίας. Το τελευταίο διάστημα το ρωσικό πετρέλαιο εξασφάλιζε εξοικονόμηση 2–4 δολαρίων ανά βαρέλι στο πλαίσιο των δυτικών κυρώσεων μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Ινδίας (MEA), απαντώντας την Πέμπτη σε ερωτήματα των ΜΜΕ, ανέφερε ότι «η προστασία των συμφερόντων του Ινδού καταναλωτή σε συνθήκες ασταθούς ενεργειακής κατάστασης παραμένει σταθερή προτεραιότητα της κυβέρνησης», χωρίς να διευκρινίσει αν η Ινδία θα σταματήσει τις αγορές από τη Ρωσία.
Η συνολική ανάγκη της Ινδίας για διύλιση ανέρχεται σε περίπου 5,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Η εγχώρια παραγωγή, με επικεφαλής τις ONGC, Oil India, Reliance Industries και Cairn India, καλύπτει μόλις το 13–14% της ζήτησης, ενώ περίπου το 86% πρέπει να καλυφθεί μέσω εισαγωγών.
Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, το μερίδιο του ρωσικού πετρελαίου στις εισαγωγές της Ινδίας ήταν κάτω από 1%. Τα τελευταία τρία χρόνια αυτό το ποσοστό αυξήθηκε σε 30–35%.
Σε αξία, στη Ρωσία αντιστοιχεί τώρα το 30,01% των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Ινδίας, και ακολουθούν τα ΗΑΕ (15,21%), το Ιράκ (13,62%), η Σαουδική Αραβία (11,40%) και το Κατάρ (7,12%). Στις ΗΠΑ και άλλους παραγωγούς στη Δυτική Ασία και την Αφρική αντιστοιχεί συνολικά το υπόλοιπο 22,63%.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η Ινδία σταματήσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο και επιστρέψει στους παραδοσιακούς προμηθευτές της, όπως τα ΗΑΕ, η Σαουδική Αραβία και το Ιράκ, τότε, λόγω της ανακατανομής των προμηθειών και της αύξησης της περιφερειακής ζήτησης (καθώς και στο φόντο των συνεχιζόμενων κυρώσεων σε βάρος του ρωσικού πετρελαίου), οι παγκόσμιες τιμές μπορεί να αυξηθούν. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των δαπανών της Ινδίας για εισαγωγές και να μηδενίσει τη σημαντική εξοικονόμηση που επιτεύχθηκε χάρη στις ρωσικές εκπτώσεις.
Εν ολίγοις, ενώ το κάλεσμα της Ουάσινγκτον για επιβολή κυρώσεων δημιουργεί ένα γεωπολιτικό δίλημμα, τα οικονομικά διακυβεύματα για την Ινδία είναι υψηλά: η πολιτική του Τραμπ μπορεί να κοστίσει στη χώρα την απώλεια αρκετών εκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την ήδη εξαρτημένη από τις εισαγωγές ενεργειακή της οικονομία.