Η ανάλυση του ανεξάρτητου οικονομικού think tank με έδρα τις Βρυξέλλες, Bruegel, δείχνει ότι η ισορροπία κόστους σε άμυνα και επίθεση έχει ανατραπεί. Η εμπειρία της Ουκρανίας αναδεικνύεται σε οδηγό για την Ευρώπη απέναντι στη ρωσική απειλή.
Κάθε αντιαεροπορικός πύραυλος Patriot που εκτοξεύεται από αμερικανικές αμυντικές θέσεις εγκατεστημένες κοντά στο μέτωπο του πολέμου με το Ιράν κοστίζει 4 εκατ. δολάρια (3,7 εκατ. ευρώ). Το ιρανικό drone Shahed που καταρρίπτει κοστίζει, το πολύ, δεκάδες χιλιάδες ευρώ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Κάπου μέσα σε αυτή τη διαφορά κόστους κρύβονται ορισμένα από τα πιο κρίσιμα διδάγματα που πρέπει να αφομοιώσει η Ευρώπη, καθώς σχεδιάζει τις μελλοντικές της αμυντικές δαπάνες.
Σύμφωνα με το Bruegel, η εξίσωση της άμυνας έχει αλλάξει ριζικά. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι κατευθυνόμενοι πύραυλοι ακριβείας, που άλλοτε ήταν πανάκριβα μέσα, προσιτά μόνο σε ελάχιστες ένοπλες δυνάμεις, είναι πλέον τόσο φθηνά ώστε να χρησιμοποιούνται σε συντριπτική κλίμακα.
«Οι δύο τελευταίες δεκαετίες μας έχουν οδηγήσει σε ένα στρατηγικό περιβάλλον όπου τα drones και οι πύραυλοι που εκτοξεύει το Ιράν... κοστίζουν αισθητά λιγότερο από την αεράμυνα και την αντιπυραυλική άμυνα που αναπτύσσουν αυτές οι χώρες», υποστηρίζουν ο ανώτερος ερευνητής του Bruegel Γκούντραμ Βολφ και ο συν-συγγραφέας του Αλεξάντρ Μπουρίλκοφ.
Τα ιρανικά drones και οι πύραυλοι εξακολουθούν να πλήττουν τους στόχους τους με εξίσου καταστροφικά αποτελέσματα, παρά το γεγονός ότι τα κράτη του Κόλπου καταναλώνουν εκατοντάδες πυραύλους Patriot για να τα καταρρίψουν, με τα αποθέματά τους να εξαντλούνται ταχύτερα απ’ όσο μπορούν να αναπληρωθούν.
«Σε μια τόσο παρατεταμένη εκστρατεία, η παραγωγική ικανότητα είναι ζωτικής σημασίας», γράφουν οι συγγραφείς. «Η εξίσωση για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι δυσοίωνη.»
Ωστόσο, σε αντίθεση με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, ο μεγαλύτερος αμυντικός κίνδυνος για την Ευρώπη δεν είναι το Ιράν αλλά η Ρωσία, η οποία, όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς του Bruegel, συνιστά πολύ σοβαρότερη απειλή από ό,τι θα μπορούσε ποτέ να αποτελέσει η Τεχεράνη, με τη στοιχειώδη πολεμική της αεροπορία και τα περιορισμένα σύγχρονα αντιαεροπορικά της συστήματα.
«Η Ρωσία δεν έχει καμία από αυτές τις αδυναμίες· διαθέτει ισχυρή πολεμική αεροπορία και ένα ιδιαίτερα εξελιγμένο, ολοκληρωμένο δίκτυο αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας», επισημαίνεται στο κείμενο.
Οποιαδήποτε σύγκρουση μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας, προειδοποιεί το Bruegel, «αναμένεται να εξελιχθεί σε μια πιο έντονη εκδοχή της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, με μεγάλες ομοβροντίες ρωσικών drones και πυραύλων να κατακλύζουν και τελικά να υπερνικούν τα ευρωπαϊκά αντιαεροπορικά συστήματα».
Το ουκρανικό μοντέλο
Από ποιον, λοιπόν, πρέπει να πάρει μαθήματα η Ευρώπη, αν όχι από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ; Από την Ουκρανία.
Η Ουκρανία ζει ήδη αυτή την πραγματικότητα. Οι ρωσικές επιθέσεις σε ουκρανικές πόλεις και σε ενεργειακές υποδομές έχουν αναγκάσει το Κίεβο να παίρνει επώδυνες αποφάσεις για το πότε θα χρησιμοποιεί τους πολύτιμους αντιαεροπορικούς πυραύλους αναχαίτισης και πότε θα αφήνει ορισμένους πυραύλους να περνούν.
Ταυτόχρονα, τα ευρωπαϊκά κράτη που προμηθεύουν την Ουκρανία με αντιαεροπορικά συστήματα αισθάνονται την πίεση στα δικά τους αποθέματα.
Το μάθημα από το Κίεβο είναι το ίδιο με αυτό που γράφεται τώρα στον Κόλπο: η άμυνα από μόνη της είναι χαμένη υπόθεση, αν ο επιτιθέμενος μπορεί να παράγει όπλα ταχύτερα απ’ όσο ο αμυνόμενος μπορεί να τα αναχαιτίζει.
Η ανάλυση του Bruegel καταλήγει σε δύο συγκεκριμένες προτεραιότητες, στις οποίες πρέπει να εστιάσουν οι ευρωπαϊκοί φορείς σχεδιασμού της άμυνας.
Πρώτη προτεραιότητα είναι οι μαζικές επενδύσεις σε φθηνές τεχνολογίες αναχαίτισης. Ουκρανικές εταιρείες έχουν ήδη αναπτύξει drones αναχαίτισης χαμηλού κόστους, τα οποία αναζητούν τώρα τα κράτη του Κόλπου – ένα εύγλωττο σημάδι για το πού συντελείται η καινοτομία στο πεδίο της μάχης.
«Η Ευρώπη πρέπει να διδαχθεί από την Ουκρανία πώς να οργανώνει την αεράμυνά της με αποδοτικό, ως προς το κόστος, τρόπο», αναφέρει η έκθεση.
«Πρέπει να επενδύσει σε φθηνές δυνατότητες αντιμετώπισης drones, σε μεγάλη κλίμακα, ώστε να μειωθεί η τεράστια οικονομική ασυμμετρία ανάμεσα σε επίθεση και άμυνα.»
Η συνέχιση της εξάρτησης από προηγμένα βλήματα αναχαίτισης που κοστίζουν εκατομμύρια κάθε φορά που εκτοξεύονται εναντίον drones που αξίζουν ένα κλάσμα αυτού του ποσού οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε οικονομική εξάντληση.
Στις αρχές του μήνα, η βρετανική κυβέρνηση συγκάλεσε συνάντηση εταιρειών του αμυντικού τομέα με πρέσβεις και ακολούθους άμυνας από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα ΗΑΕ, το Ιράκ και την Ιορδανία, με αντικείμενο την ταχεία προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού και τεχνολογιών για την αντιμετώπιση ιρανικών επιθέσεων με drones και πυραύλους.
Το 2025, οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις αμυντικής τεχνολογίας άντλησαν 1,8 δισ. δολάρια (1,65 δισ. ευρώ), σχεδόν τριπλάσιο ποσό από το προηγούμενο ετήσιο ρεκόρ, σύμφωνα με την πλατφόρμα καταγραφής συμφωνιών Dealroom, ενώ μόνο στους πρώτους μήνες του 2026 συγκέντρωσαν επιπλέον 854 εκατ. δολάρια (785 εκατ. ευρώ).
Εταιρείες όπως η Frankenburg Technologies, με έδρα την Εσθονία, και η ουκρανοβρετανική νεοφυής Uforce αναπτύσσουν και οι δύο συστήματα αναχαίτισης drones και πυραύλων χαμηλού κόστους.
Στόχος το εργοστάσιο, όχι μόνο το drone;
Το δεύτερο δίδαγμα είναι πολιτικά δυσκολότερο, αλλά στρατιωτικά ίσως πιο σημαντικό: η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει ικανότητα επιθετικών πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς.
Μόνη της η αεράμυνα δεν μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο φθοράς απέναντι σε έναν αντίπαλο με τη βιομηχανική βάση της Ρωσίας, σύμφωνα με το Bruegel.
«Η ρωσική αμυντική βιομηχανία μπορεί να παράγει πολύ περισσότερα σύγχρονα drones και πυραύλους απ’ όσα μπορεί να αναχαιτίσει ακόμη και η εξαιρετικά προηγμένη ουκρανική αεράμυνα», προειδοποιεί η έκθεση.
Τα εγχώριας παραγωγής ουκρανικά drones και βλήματα μεγάλου βεληνεκούς έχουν πλήξει διυλιστήρια, αποθήκες όπλων και παραγωγικές εγκαταστάσεις βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια, διακόπτοντας σε ορισμένες περιπτώσεις, με ένα μόνο χτύπημα, την παραγωγή drones και πυραύλων για μήνες.
Έτσι φθείρεται η δυνατότητα του επιτιθέμενου στην πηγή, αντί να καταδιώκονται τα βλήματα στον ουρανό με εξοντωτικό κόστος.
Φθηνά, άφθονα και γρήγορα
Η στρατηγική λογική που προτείνει το Bruegel είναι να ανατραπεί πλήρως η σημερινή ασυμμετρία.
Αντί να ξοδεύει ακριβά βλήματα αναχαίτισης για να καταρρίπτει φτηνά drones ένα προς ένα, η Ευρώπη θα πρέπει να αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες οικονομικών αντιαεροπορικών πυρομαχικών και ταυτόχρονα να αναπτύσσει επιθετικές δυνατότητες πλήγματος που θα αποδυναμώνουν τη ρωσική παραγωγή.
«Αντί για έναν υπολογισμό κόστους όπου κάθε ρωσικός πύραυλος απαιτεί τουλάχιστον δύο πυραύλους Patriot για να αναχαιτιστεί, η αναχαίτιση πρέπει να γίνεται με χαμηλό κόστος, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να πλήττονται τα αποθέματα πυρομαχικών και η αμυντική βιομηχανία του εχθρού», καταλήγουν οι Βολφ και Μπουρίλκοφ.